CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Tổng quan về kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất 1. Khái niệm và bản chất kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành trong doanh nghiệp Kế toán là công cụ quản lý và điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, có chức năng thu thập, xử lý và cung cấp thông tin cho quyết định kinh tế. Song, do phạm vi và mục đích cụ thể là cung cấp thông tin khác nhau nên kế toán được phân chia thành kế toán tài chính và kế toán quản trị.
Trong đó, thông tin kế toán tài chính chủ yếu phục vụ nhu cầu của các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp, thông tin của kế toán quản trị lại được cung cấp cho nhà quản trị các cấp để quản lý, điều hành trong nội bộ doanh nghiệp Xuất phát điểm của KTQT là kế toán chi phí, nghiên cứu chủ yếu về quá trình tính toán giá phí sản phẩm như giá phí tiếp liệu, giá phí sản xuất nhằm đề ra các quyết định cho phù hợp, xác định giá trị hàng tồn kho và kết quả kinh doanh theo từng hoạt động. Dần dần cùng với sự phát triển của khoa học quản lý nói chung, khoa học kế toán cũng có những bước phát triển mạnh mẽ, đặc biệt từ năm 1957 trở lại đây, nhiều quốc gia có nền kinh tế phát triển trên thế giới đã đi sâu nghiên cứu và áp dụng những thông tin kế toán phục vụ cho yêu cầu quản lý. Sự phát triển mạnh mẽ của kế toán đặt ra hướng nghiên cứu các công cụ kiểm soát và lập kế hoạch, thu nhận, xử lý thông tin phục vụ cho công việc ra quyết định là KTQT. Cho đến nay đã tồn tại rất nhiều quan điểm khác nhau về KTQT điển hình như: Theo khoản 3, điều 4, Luật Kế toán Việt Nam năm 2003: "KTQT là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán " (Luật Kế toán, khoản 3, điều 4).
Luan van 7 Theo Giáo trình Kế toán quản trị doanh nghiệp (2014), Đại học Kinh tế quốc dân: “Kế toán quản trị là một môn khoa học thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin định lượng kết hợp với định tính về các hoạt động của một đơn vị cụ thể. Thông tin đó giúp các nhà quản trị trong quá trình ra quyết định lien quan đến việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra và đánh giá tình hình thực hiện của các hoạt động của đơn vị” (Trang 12) Qua các khái niệm trên có thể thấy bản chất của kế toán quản trị được thể hiện qua các đặc trưng như sau: - Kế toán quản trị không chỉ thu nhận, xử lý và cung cấp các thông tin về các nghiệp vụ kinh tế thực sự phát sinh và hoàn thành mà còn xử lý và cung cấp thông tin phục vụ cho việc ra quyết định quản lý. Để có được các thông tin này, kế toán quản trị phải sử dụng các phương pháp khoa học để xử lý và phân tích một cách linh hoạt, phù hợp vơi nhu cầu thông tin của nhà quản trị. Hệ thống hóa thông tin theo một trình tự dễ hiểu và giải trình quá trình phân tích theo các chỉ tiêu cụ thể, phục vụ cho công tác quản trị doanh nghiệp - Kế toán quản trị cung cấp những thông tin về hoạt động kinh tế tài chính trong phạm vi yêu cầu quản lý nội bộ của một doanh nghiệp.
Những thông tin đó chỉ có ý nghĩa đối vơi những người điều hành, quản trị doanh nghiệp, không có ý nghĩa đối với các đối tượng bên ngoài. Vì vậy, kế toán quản trị là kế toán dành cho người làm công tác quản lý. - Kế toán quản trị là một bộ phân của công tác kế toán nói chung, một chức năng quan trọng không thể thiếu đối với hệ thống quản lý doanh nghiệp. Kế toán chi phí và giá thành sản phẩm dưới góc độ kế toán tài chính là bộ phận kế toán chi phí có chức năng tính toán, đo lường chi phí đã phát sinh trong tổ chức theo đúng nguyên tắc, chuẩn mực kế toán để cung cấp thông tin về giá thành, giá vốn hàng bán, các chi phí hoạt động và giá trị hàng tồn kho trên Báo cáo tài chính.
Còn kế toán chi phí và giá thành sản phẩm dưới góc độ kế toán quản trị, bộ phận kế toán chi phí có chức năng định dạng, đo lường, tổng hợp, phân tích, trình bày, giải thích và truyền đạt về thông tin chi phí (bao gồm cả những thông tin quá Luan van 8 khứ, dự báo và ước tính) của các sản phẩm, các hoạt động, các trung tâm chi phí và khả năng sinh lời của tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu năng của quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh. Do đó, có thể hiểu kế toán quản trị chi phí và giá thành chính là một bộ phận chuyên môn của hệ thống kế toán quản trị có nhiệm vụ cung cấp thông tin về chi phí cho các nhà quản lý các cấp trong mỗi tổ chức để thực hiện quản lý các nguồn lực nhằm thực hiện các chức năng quản lý doan nghiệp 1. Vai trò, nhiệm vụ của kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm đối với hoạt động quản trị doanh nghiệp 1. Vai trò của kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là hai chỉ tiêu quan trọng trong các doanh nghiệp sản xuất.
Việc giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm giúp doanh nghiệp tăng lợi nhuận, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Vì vậy kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm rất quan trọng và cần thiết đối với mỗi doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất. Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm sẽ cung cấp thông tin cho các các nhà quản trị trong việc thực hiện các chức năng quản lý của các nhà quản trị doanh nghiệp: Lập kế hoạch sản xuất, tổ chức và điều hành sản xuất , kiểm soát và ra quyết định sản xuất kinh doanh Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm cung cấp các thông tin cho các nhà quản trị từ việc lập kế hoạch cho đến tình hình thực hiện kế hoạch đó thông qua các bản dự toán chi phí sản xuất, báo cáo đánh giá quá trình thực hiện. Giúp cho các nhà quản trị trong việc kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu quả của quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.
Việc cung cấp thông tin về chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm chi tiết và thường xuyên giúp ích cho các nhà quản trị trong việc kiểm soát chi phí, hạ giá thành sản phẩm. Mặt khác, kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm cung cấp các thông tin thích hợp cho các nhà quản trị làm cơ sở quan trọng xây dựng các chiến lược cạnh tranh; cung cấp các thông tin để phân bổ các nguồn lực của doanh nghiệp cũng như quyết định cơ cấu sản phẩm sản xuất và tiêu thụ hay quyết định ngừng sản xuất hợp lý thông qua hệ thống báo cáo kế toán quản trị. Nhiệm vụ của kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành có nhiệm vụ đo lường, tính toán chi phí cho một hoạt động, sản phẩm, hay một quyết định cụ thể. Việc sử dụng, tiêu dùng các nguồn lực tạo ra các chi phí của doanh nghiệp.
Nhiệm vụ của kế toán quản trị chi phí là tính toán, đo lường chi phí cho một loại sản phẩm, một thời hạn giao hàng, hay một thời hạn giải quyết một vấn đề nào đó… Trong thực tế, kế toán quản trị chi phí phải xác định chi phí theo từng địa điểm phát sinh của chi phí để biết được chi phí, giá thành của từng đối tượng tính giá cụ thể là bao nhiêu, nhằm tăng cường trách nhiệm vật chất của các bộ phận, cá nhân trong doanh nghiệp, tăng cường hạch toán kinh tế nội bộ doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành cần xây dựng được dự toán chi phí sản xuất kinh doanh, kiểm soát việc thực hiện và giải trình các nguyên nhân làm chênh lệch giữa chi phí theo dự toán và chi phí thực tế phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệ. Ngoài ra, kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành cần cung cấp hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí, giúp các cấpquản trị doanh nghiệp ra các quyết định kinh doanh hợp lý và lập kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.Nội dung kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất Kế toán quản trị đóng vai trò quan trọng trong việc dự toán và lập kế hoạch hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, ngoài ra KTQT còn là một công cụ để phân tích, đánh giá việc thực hiện các chi phí, doanh thu, lợi nhuận và vai trò quan trọng nhất của KTQT là công cụ cho ban quản trị ra quyết định góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. KTQT đóng vai trò quan trọng trong tổ chức bộ máy của các doanh nghiệp.
Chính những lợi ích KTQT mang lại, việc tổ chức và thực hiện KTQT chi phí sản xuất và tính giá thành tại các doanh nghiệp sản xuất là một yêu cầu cấp thiết Luan van 10 1. Phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là hai yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ trong quá trình sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, chúng giống nhau ở chỗ đều là chi phí (về chất ). Tuy nhiên, có sự khác nhau về lượng do có yếu tố sản phẩm dở dang đầu kỳ và cuối kỳ cũng như về sản phẩm hỏng.
Song nếu trong trường hợp doanh nghiệp có sản phẩm dở dang đầu kỳ và cuối kỳ bằng nhau hay không có sản phẩm dở dang thì tổng giá thành sản phẩm bằng tổng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ 1. Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất.