CHƯƠNG I TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Chương này trình bày các nghiên cứu có liên quan đế n đề tài đã được thực hiện trên Thế giới và Việt Nam từ đó đưa ra những nhận xét và hướng nghiên cứu tiế p theo của đề tài.1 Các công trình nghiên cứu có liên quan Đề tài nghiên cứu nước ngoài - Sterck et al. (2005), “Kiểm soát nội bộ trong khu vực công” là một trong những nghiên cứu quốc tế đầu tiên về thực hành kiểm soát nội bộ trong khu vực công, và cung cấp những phát hiện thú vị về các khuôn khổ kiểm soát nội bộ được sử dụng trong một số quốc gia được coi là người tiên phong vào thời điểm đó. Ví dụ, Úc đã thiết lập một mô hình điều khiển trung tâm một cách rõ ràng đề cập đến năm thành tố của khuôn khổ kiểm soát nội bộ Coso đầu tiên. Ở Thụy Điển, hầu hết các tổ chức công cộng sử dụng kết hợp các phương pháp khuyến cáo của chính phủ (dựa trên tiêu tiêu chuẩn Coso) cùng với các hệ thống và thủ tục cụ thể đã được phát triển có tính đến các yếu tố nội bộ như mô hình tổ chức và loại hình hoạt động thực hiện.
Trong chính phủ liên bang của Hoa Kỳ, các tiêu chuẩn về kiểm soát nội bộ, cũng dựa trên tiêu chuẩn Coso, cung cấp một khuôn khổ kiểm soát nội bộ để xác định và giải quyết các thách thức quản lý hiệu suất lớn và rủi ro nội bộ cao (Sterck et al, 2005.) - Tác phẩm đề cập “Tax risk management: from risk to opportunity - Quản lý rủi ro về thuế: Từ rủi ro đến cơ hội” của tác giả Anuschka Bakker và Sander Kloosterhof (năm 2010) đã viết về vai trò của thuế - TCF - Tax control framework: một hệ thống nhận dạng rủi ro, giảm thiểu rủi ro về thuế, kiểm soát và báo cáo rủi ro về thuế với mục tiêu quan trọng của hệ thống là xây dựng hệ thống quản lý thuế hiệu quả và minh bạch và một số kinh nghiệm quản trị rủi ro trong công tác thu thuế của nhiều nước trên thế giới như Úc, Pháp, Canada,. - Rahahleh (2011), phát hiện ra rằng kiểm soát nội bộ trong các tổ chức công cộng Jordan bị nhiều vấn đề. Chúng bao gồm các ví dụ: thiếu lao động có trình độ, 4 không có các thành phần chính của hệ thống kiểm soát nội bộ, không có khả năng sử dụng các công cụ kỹ thuật cần thiết trong kiểm soát nội bộ và thiếu nhân viên chuyên nghiệp chuyên ngành. - Mongkolsamai, Varipin, Ussahawanitchakit, Phapruke (2015), nghiên cứu trên 120 công ty Thái Lan được niêm yết.
Kết quả cho thấy môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, và thông tin và truyền thông có tác động tích cực đáng kể đến hiệu quả hoạt động của tổ chức.Hơn nữa, tầm nhìn điều hành minh bạch, kiến thức của nhân viên, đa dạng giao dịch kinh doanh, và người tham gia cũng cần có một tác động tích cực vào chiến lược kiểm soát nội bộ. - Shakirat Adepeju Babatunde & Kabiru Isa Dandago (2014), “Internal Control System Deficiency and Capital Project Mis management in the Nigerian Public Sector”. Nghiên cứu này cho thấy rằng thiếu hụt hệ thống kiểm soát nội bộ có tác động tiêu cực đáng kể về quản lý dự án vốn trong khu vực công ở Nigeria. Nghiên cứu đề xuất việc tuân thủ nghiêm ngặt với hệ thống kiểm soát nội bộ trong các lợi ích tốt nhất của công dân.
Đề tài nghiên cứu trong nước - Luận văn thạc sĩ “Kiểm tra thuế đối với các doanh nghiệp – trường hợp tại Chi cục thuế quận Tân Bình” của tác giả Quách Minh Nguyệt – học viêc trường Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2011). Nội dung đề tài nêu lên thực trạng công tác kiểm tra thuế tại Chi Cục thuế quận Tân Bình. Từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra thuế tại Chi Cục thuế quận Tân Bình. Đề tài chỉ tập trung nêu lên những quy trình thực hiện quản lý và công tác kiểm tra, chưa đi sâu vào kỹ thuật kiểm tra nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế tại địa phương.
- Luận văn thạc sĩ “ Hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế” của tác giả Cao Thị Thu Cúc – học viên trường Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2013). Nội dung đề tài nêu lên thực trạng hệ thống kế toán và chính sách hiện nay. Giải pháp đề xuất của đề tài nhằm hoàn thiện hệ thống kế toán và thuế, trong đó: nâng cao ý thức chấp hành 5 pháp luật, tổ chức bộ máy kế toán và hoàn thiện chứng từ tài khoản, sổ sách, báo cáo cũng như những phương pháp hạch toán kế toán. Đề tài chỉ dựa trên công tác hoàn thiện hệ thống kế toán để nâng cao hiệu quả quản lý mà chưa nêu bật lên được vai trò kiểm tra, giám sát cũng như tập trung làm rõ về kỹ thuật kiểm toán trong công tác kiểm tra thuế.
Tăng cường kiểm soát thuế TNDN tại Chi cục thuế quận Cẩm Lệ: Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác kiểm soát thuế TNDN, các hành vi vi phạm và các giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát thuế TNDN. - Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009). Hoàn thiện quản lý thu thuế của nhà nước nhằm tăng cường sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp (Nghiên cứu tình huống của Hà Nội): các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu thuế nhằm tăng cường sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp, kinh nghiệm của một số nước trên thế giới, các giải pháp hoàn thiện quản lý thu thuế. Kiểm soát việc trốn thuế thu nhập doanh nghiệp: đề xuất của các chuyên gia thuế quốc tế tại cuộc hội thảo “Xu hướng cải cách thuế GTGT và thuế TNDN ở các nước và tác động”.
- Trần Thị Tài (2010), “Tăng cường kiểm soát nội bộ thu, chi ngân sách tại trường Đại học Quảng Nam”. Luận văn đã nêu được thực tế về công tác kiểm soát nội bộ thu, chi ngân sách tại Trường Đại học Quảng Nam những mặt đã đạt được và những vấn đề còn tồn tại của công tác kiểm soát nội bộ thu, chi ngân sách tại đơn vị. Từ đó đề xuất những giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát nội bộ thu, chi ngân sách tại đơn vị nhằm giảm thiểu những sai sót, gian lận. - Bùi Đỗ Như Hạnh (2011), “Hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ các khoản thu chi tại nhà khách số 8 Bạch Đằng Văn phòng Trung ương Đảng”.
Luận văn đã nêu khái quát một số vấn đề lý luận về kiểm soát nội bộ các khoản thu chi tại đơn vị sự nghiệp có thu, thực trạng kiểm soát nội bộ các khoản thu chi tại Nhà khách số 8 Bạch Đằng từ đó đề ra những giải pháp để hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ các khoản thu chi tại Nhà khách số 8 Bạch Đàng Văn phòng Trung ương Đảng. 6 - Nguyễn Thị Thanh Huyền (2015), “Các yếu tố của hệ thống kiểm soát nội bộ ảnh hưởng tới hoạt động thu thuế tại chi cục thuế Quận 9”. Luận văn đã xây dựng được thang đo, đã kiểm định sự phù hợp cũng như độ tin cậy của chúng. Xác định được nhân tố nào của hệ thống KSNB có ảnh hưởng mạnh nhất tới hoạt động thu thuế tại Chi Cục Thuế Quận 9.
* Nhận xét về các công trình nghiên cứu Sau khi tìm hiểu những công trình nghiên cứu khoa học trong nước và ngoài nước liên quan tương đối đến đề tài của luận văn, tác giả có một số nhận xét cơ bản như sau: - Hiện nay, các đề tài nghiên cứu kể cả trong nước và nước ngoài có liên quan đều phần lớn chỉ tập trung phân tích các nhân tố nào của hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp, đề tài nghiên cứu liên quan đến khu vực công không nhiều lại chưa đầy đủ. - Các nghiên cứu được công bố trước đây chủ yếu là dùng phương pháp định tính, nghiên cứu định lượng ít tác giả nghiên cứu và đặc thù tại chi cục Thuế. - Trên quan điểm kế thừa và tiếp tục phát triển những công trình nghiên cứu trước đây, tác giả đã nghiên cứu theo hướng định lượng đề tài: “Kiểm soát rủi ro trong công tác thu thuế TNDN tại Cục thuế tỉnh Bình Dương”. Từ đó, đưa ra các giải pháp hữu ích nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát rủi ro trong công tác thu thuế TNDN tại Cục thuế tỉnh Bình Dương.2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 1.1 Mục tiêu nghiên cứu - Mục tiêu nghiên cứu chung: Kiểm soát rủi ro trong công tác thu thuế.
- Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài nhằm: + Đánh giá tình hình thu thuế trên địa bàn tỉnh Bình Dương. + Phân tích các rủi ro dẫn đến việc thất thu trong công tác thu thuế TNDN. + Từ đó đề xuất giải pháp để kiểm soát rủi ro giảm thiểu thất thu.2 Câu hỏi nghiên cứu - Những tiêu chuẩn nào là thang đo hoạt động kiểm soát rủi ro? 7 - Các nhân tố nào ảnh hưởng đến hoạt động kiểm soát rủi ro trong công tác thu thuế TNDN tại Cục thuế tỉnh Bình Dương ? - Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến hoạt động kiểm soát rủi ro trong công tác thu thuế TNDN tại Cục thuế tỉnh Bình Dương? 1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu này tập trung vào phân tích sự ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát rủi ro đến việc thu thuế TNDN tại Cục thuế tỉnh Bình Dương. Cụ thể hơn trong nghiên cứu này, tác giả chỉ tập trung làm rõ khả năng ngăn chặn việc thất thu thông qua việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát rủi ro từ các yếu tố bên trong cũng như những yếu tố bên ngoài.2 Phạm vi nghiên cứu - Nội dung nghiên cứu: kiểm soát rủi ro trong hoạt động thu thuế.
- Không gian nghiên cứu: Cục thuế tỉnh Bình Dương. - Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu nghiên cứu từ năm 2011 đến năm 2015, khảo sát được tiến hành năm 2015.4 Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện theo 2 phương pháp: nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng. * Nghiên cứu định tính: Đề tài thực hiện dựa trên các phương pháp định tính như: tổng hợp, phân tích, so sánh,. và dựa trên các số liệu thống kê tại cơ quan thuế và các cơ quan hữu quan như Cục thống kê, Công an kinh tế, Sở kế hoạch và đầu tư.