Luận văn: Điều hành chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hub giải pháp điều hành chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu tại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Điều Hành Chính Sách Tiền Tệ Theo Lạm Phát Mục Tiêu Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ THEO LẠM PHÁT MỤC TIÊU
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ
• 1.1.1. Khái niệm chính sách tiền tệ
• 1.1.2. Hệ thống mục tiêu của chính sách tiền tệ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011 ĐẾN 2015 VÀ ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ LẠM PHÁT MỤC TIÊU
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO HIỆU QUẢ ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ THEO LẠM PHÁT MỤC TIÊU Ở VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu tại Việt Nam

Chính sách tiền tệ (CSTT) là một phần quan trọng trong quản lý kinh tế vĩ mô của Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, việc áp dụng lạm phát mục tiêu (LPMT) đã trở thành một xu hướng phổ biến. LPMT không chỉ giúp ổn định giá cả mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc thực hiện CSTT theo LPMT tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Cần có một cái nhìn tổng quan về cơ chế và các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách này.

1.1. Khái niệm và vai trò của chính sách tiền tệ

CSTT là tổng thể các biện pháp của nhà nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền và kiểm soát lạm phát. Theo Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, CSTT bao gồm các quyết định về tiền tệ nhằm đạt được mục tiêu ổn định giá cả. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô.

1.2. Lịch sử phát triển của chính sách tiền tệ tại Việt Nam

Từ năm 2011 đến nay, CSTT của Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Các chính sách đã được điều chỉnh để phù hợp với tình hình kinh tế trong nước và quốc tế. Việc áp dụng LPMT đã được nhấn mạnh trong các chiến lược phát triển kinh tế.

II. Những thách thức trong việc điều hành chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu

Việc điều hành CSTT theo LPMT tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như lạm phát cao, sự biến động của thị trường tài chính và áp lực từ các mục tiêu kinh tế khác đã tạo ra nhiều khó khăn cho Ngân hàng Nhà nước. Cần phân tích rõ các thách thức này để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Tác động của lạm phát đến chính sách tiền tệ

Lạm phát cao đã ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát giá cả của Ngân hàng Nhà nước. Mặc dù lạm phát đã được kiềm chế dưới mức một con số, nhưng những kỳ vọng về tăng giá vẫn tiềm ẩn. Điều này đòi hỏi một cơ chế điều hành linh hoạt và hiệu quả hơn.

2.2. Áp lực từ các mục tiêu kinh tế khác

Ngân hàng Nhà nước phải đối mặt với nhiều mục tiêu như kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng và ổn định tỷ giá. Việc thực hiện nhiều mục tiêu đồng thời đã gây khó khăn trong việc xác định ưu tiên và giảm hiệu quả của CSTT.

III. Phương pháp điều hành chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu hiệu quả

Để điều hành CSTT theo LPMT hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng một khung chính sách rõ ràng và nhất quán là rất quan trọng. Các giải pháp cần được đề xuất dựa trên thực trạng và kinh nghiệm quốc tế.

3.1. Xây dựng khung chính sách tiền tệ rõ ràng

Khung chính sách cần xác định rõ các mục tiêu, công cụ và phương pháp thực hiện. Điều này giúp Ngân hàng Nhà nước có thể điều chỉnh kịp thời các biện pháp nhằm đạt được mục tiêu lạm phát.

3.2. Tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình

Tính minh bạch trong việc công bố các mục tiêu và quyết định của Ngân hàng Nhà nước sẽ giúp tăng cường niềm tin của công chúng và thị trường. Điều này cũng góp phần nâng cao hiệu quả của CSTT.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách tiền tệ

Nghiên cứu về CSTT theo LPMT tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng LPMT đã giúp ổn định giá cả và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và điều chỉnh các chính sách để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng lạm phát mục tiêu

Việc áp dụng LPMT đã giúp Việt Nam duy trì lạm phát ở mức thấp và ổn định. Các chỉ số kinh tế vĩ mô đã có sự cải thiện rõ rệt, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia áp dụng LPMT thành công sẽ giúp Việt Nam rút ra bài học quý giá. Các yếu tố như tính độc lập của Ngân hàng Trung ương và sự minh bạch trong chính sách là rất quan trọng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách tiền tệ tại Việt Nam

Kết luận về việc điều hành CSTT theo LPMT tại Việt Nam cho thấy cần có những cải cách và điều chỉnh phù hợp. Triển vọng tương lai của CSTT sẽ phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các điều kiện cần thiết và sự linh hoạt trong điều hành.

5.1. Định hướng phát triển chính sách tiền tệ trong tương lai

Cần xác định rõ các mục tiêu và phương pháp thực hiện CSTT trong giai đoạn tới. Việc áp dụng LPMT cần được tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh để phù hợp với tình hình kinh tế.

5.2. Những thách thức và cơ hội trong điều hành chính sách tiền tệ

Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc điều hành CSTT, nhưng cũng có nhiều cơ hội để phát triển. Cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để tận dụng các cơ hội này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2004–2011 chứng kiến những biến động kinh tế vĩ mô phức tạp tại Việt Nam khi tỷ lệ lạm phát thường xuyên ở mức hai con số và đạt đỉnh điểm trên 18% vào các năm 2008 và 2011. Trước thách thức đó, việc thực thi chính sách tiền tệ theo cơ chế đa mục tiêu bộc lộ nhiều xung đột giữa mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định lãi suất, điều hành tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Từ năm 2012 đến năm 2015, lạm phát cơ bản được kiềm chế dưới ngưỡng 5%, tốc độ tăng trưởng GDP phục hồi từ 5,03% năm 2012 lên 6,68% năm 2015. Tuy nhiên, tính bền vững của ổn định giá cả vẫn chịu áp lực lớn do thiếu một cam kết pháp lý dài hạn từ phía Ngân hàng Nhà nước.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Đánh giá toàn diện thực trạng điều hành chính sách tiền tệ giai đoạn 2011–2015 và luận chứng sự cần thiết phải chuyển dịch sang khuôn khổ lạm phát mục tiêu linh hoạt. Mục tiêu cụ thể là phân tích mức độ đáp ứng 4 nhóm điều kiện tiên quyết tại Việt Nam và xây dựng lộ trình giải pháp khả thi đến năm 2020. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát hệ thống ngân hàng và thị trường tài chính Việt Nam, đồng thời đối chiếu kinh nghiệm thực tiễn từ New Zealand, Brazil và Thái Lan. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc lượng hóa mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, giúp định hình khung điều hành tiền tệ hiện đại nhằm duy trì lạm phát ổn định quanh mức 3–5% và giảm độ trễ chính sách từ 6–9 tháng xuống mức tối ưu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chính sách tiền tệ lạm phát mục tiêu hiện đại của Frederic Mishkin (2000, 2001) với 5 trụ cột cấu thành: công bố công khai mục tiêu định lượng trung hạn, cam kết ổn định giá cả là mục tiêu hàng đầu, xây dựng chiến lược thông tin đa biến số, minh bạch hóa chính sách và nâng cao trách nhiệm giải trình. Bên cạnh đó, khung đánh giá điều kiện tiên quyết của Batini, Kuttner và Laxton (2005) được sử dụng để phân tích 4 nhóm điều kiện nền tảng: tính độc lập của Ngân hàng Trung ương, năng lực dự báo và mô hình hóa kinh tế vĩ mô, tính lành mạnh của hệ thống tài chính, và cấu trúc kinh tế thích ứng.

Nghiên cứu làm rõ 4 kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ bao gồm: kênh lãi suất, kênh tín dụng, kênh tỷ giá và kênh giá tài sản. Các khái niệm trung tâm như lạm phát mục tiêu linh hoạt, cung tiền cơ sở (MB), cung tiền mở rộng (M2), độ lệch dự báo lạm phát và áp chế tài khóa được chuẩn hóa xuyên suốt để đánh giá sự chuyển biến từ cơ chế điều hành theo khối lượng sang cơ chế điều hành theo giá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả, tổng hợp và so sánh trên chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2006–2015 (trọng tâm 2011–2015). Dữ liệu được trích xuất từ các báo cáo chính thức của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính và 15 công trình nghiên cứu chuyên sâu từ Kỷ yếu Hội thảo khoa học Ngân hàng Nhà nước năm 2011. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam cùng 3 trường hợp nghiên cứu quốc tế điển hình là New Zealand (áp dụng khung lạm phát 1–3%), Brazil (quản trị cú sốc tỷ giá) và Thái Lan (điều hành lãi suất chính sách repo 1 ngày).

Phương pháp chọn mẫu điển cứu quốc tế dựa trên mức độ tương đồng về quy mô thị trường mới nổi và bối cảnh chuyển đổi kinh tế. Phương pháp phân tích định tính kết hợp tổng thuật chuyên gia được lựa chọn vì hệ thống dữ liệu kinh tế lượng tại Việt Nam giai đoạn này còn phân tán, giúp khắc phục hạn chế về tính đồng nhất của chuỗi dữ liệu và làm sáng tỏ mức độ đáp ứng thể chế thực tế của Ngân hàng Nhà nước theo các chuẩn mực quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giai đoạn 2011–2015 ghi nhận bước tiến rõ nét trong kiểm soát lạm phát, đưa chỉ số giá tiêu dùng từ mức 18,13% năm 2011 xuống 0,63% năm 2015. Mặt bằng lãi suất cho vay trung và dài hạn hạ nhiệt nhanh chóng, giảm hơn 50% từ mức đỉnh 20–24%/năm xuống còn 9–11%/năm, và duy trì quanh 6,5%/năm đối với các lĩnh vực ưu tiên, tương đương khoảng 47% so với mức lãi suất cuối năm 2011.

Thứ hai, mối quan hệ giữa mục tiêu trung gian là cung tiền M2 với lạm phát và tăng trưởng kinh tế ngày càng lỏng lẻo. Độ trễ tác động của chính sách tiền tệ tại Việt Nam kéo dài từ 6 đến 9 tháng, làm suy giảm hiệu lực của các biện pháp can thiệp hành chính. Tăng trưởng tín dụng được kiểm soát chặt chẽ từ mức trên 30% giai đoạn trước xuống mức 12–18%/năm giai đoạn 2011–2015.

Thứ ba, tình trạng áp chế tài khóa còn hiện hữu rõ nét. Giai đoạn 2006–2012, khối lượng trái phiếu Chính phủ phát hành đạt trên 450.000 tỷ đồng (chiếm 39% tổng huy động vốn vay). Riêng năm 2011, dư nợ trái phiếu lưu hành đạt khoảng 336.000 tỷ đồng, tương đương hơn 13% GDP danh nghĩa và gần 12% cung tiền M2, tạo áp lực tiền tệ hóa nợ công trực tiếp và gián tiếp thông qua các gói tái cấp vốn trị giá 17.000 tỷ đồng năm 2009 và 30.000 tỷ đồng năm 2013.

Thứ tư, tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước còn ở mức thấp nhất theo thang đo quốc tế (độc lập tự chủ hạn chế). Cơ quan quản lý tiền tệ phụ thuộc vào Chính phủ về tài chính theo Điều 43 Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010, hạn chế về tự chủ nhân sự cấp cao và chịu ràng buộc bởi chỉ tiêu hạn mức cung tiền hàng năm.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện chỉ ra rằng việc điều hành chính sách tiền tệ dựa trên khối lượng tiền M2 không còn phù hợp với bối cảnh thị trường tài chính phát triển nhanh. Khi biểu diễn qua biểu đồ đường tương quan giữa tăng trưởng M2 và chỉ số lạm phát giai đoạn 2006–2015, khoảng phân kỳ giữa mục tiêu dự toán và số liệu thực tế xuất hiện biến động lớn, minh chứng cho sự bất ổn của hàm cầu tiền. Bảng ma trận so sánh 4 nhóm điều kiện thể chế cho thấy Việt Nam mới chỉ đáp ứng một phần về cơ sở dữ liệu thống kê (Thông tư 21/2010/TT-NHNN) và bước đầu xử lý nợ xấu, nhưng chưa đáp ứng điều kiện tự chủ công cụ và kỷ luật tài khóa.

Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ sự chi phối của mục tiêu kép: vừa kiểm soát giá cả vừa gánh vác trách nhiệm tăng trưởng và hỗ trợ ngân sách. So với các nước như Thái Lan (sử dụng lãi suất repo 1 ngày làm neo danh nghĩa) hay New Zealand (quy định cụ thể khung dao động 1–3%), cơ chế truyền dẫn qua kênh lãi suất tại Việt Nam bị nghẽn do phân đoạn thị trường liên ngân hàng và trần lãi suất hành chính. Do đó, việc chuyển đổi sang khuôn khổ lạm phát mục tiêu linh hoạt là lựa chọn tất yếu để tái lập uy tín chính sách và neo giữ kỳ vọng thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao tính độc lập thể chế và pháp lý của Ngân hàng Nhà nước. Quốc hội và Chính phủ cần sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010 theo hướng trao quyền tự chủ hoàn toàn cho Thống đốc trong việc lựa chọn và sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ. Tách biệt rõ ràng giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa, chấm dứt triệt để việc tạm ứng ngân sách trung ương theo Điều 26 và hạn chế tối đa việc mua trái phiếu Chính phủ qua kênh tái cấp vốn nhằm triệt tiêu nguy cơ tiền tệ hóa thâm hụt tài khóa trước năm 2020.

Thứ hai, hoàn thiện năng lực phân tích kinh tế lượng và hệ thống dữ liệu dự báo lạm phát. Ngân hàng Nhà nước cần thành lập Vụ Nghiên cứu chuyên trách để xây dựng mô hình cân bằng tổng thể động ngẫu nhiên (DSGE) và mô hình tự hồi quy vectơ (VAR). Mục tiêu là rút ngắn sai số dự báo lạm phát trung hạn xuống dưới 0,5% và cập nhật định kỳ dự báo kinh tế vĩ mô hàng quý phục vụ ra quyết định chính sách.

Thứ ba, chuyển dịch mục tiêu trung gian từ cung tiền M2 sang lãi suất liên ngân hàng ngắn hạn. Ngân hàng Nhà nước cần sử dụng lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng làm mục tiêu hoạt động, điều tiết linh hoạt thông qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO). Xóa bỏ dần các rào cản hành chính như trần lãi suất huy động, tạo điều kiện để kênh truyền dẫn lãi suất chi phối trực tiếp chi phí vốn toàn nền kinh tế với biên độ biến động mục tiêu lạm phát từ 3% đến 5%/năm.

Thứ tư, tái cấu trúc lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng thương mại và tăng cường tính linh hoạt của tỷ giá. Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng cần đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu thực chất, nâng cao tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo chuẩn mực Basel II cho toàn bộ các ngân hàng thương mại trước năm 2018. Song song đó, duy trì cơ chế tỷ giá trung tâm linh hoạt hàng ngày nhằm giảm thiểu hiện tượng đô la hóa và tăng khả năng hấp thụ các cú sốc bên ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Tài liệu cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế lộ trình chuyển đổi khuôn khổ điều hành tiền tệ, xây dựng quy chế phối hợp vĩ mô theo Quy chế số 9078/BKHĐT-BTC-BCT-NHNN và hoàn thiện các văn bản pháp quy về tự chủ ngân hàng trung ương.

Chuyên viên phân tích vĩ mô và chiến lược tại các ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư: Nghiên cứu giúp nắm bắt quy luật vận hành của các kênh truyền dẫn lãi suất, tỷ giá và tín dụng, từ đó nâng cao độ chính xác trong dự báo thanh khoản thị trường và định giá các công cụ tài chính.

Giảng viên, nhà nghiên cứu kinh tế tại các trường đại học và viện nghiên cứu: Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về kinh tế học tiền tệ, cung cấp hệ thống hóa lý thuyết về chính sách lạm phát mục tiêu và phương pháp luận đánh giá thể chế tài chính tại các nền kinh tế đang chuyển đổi.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển: Công trình hỗ trợ kiến thức thực tiễn sâu sắc về bức tranh vĩ mô Việt Nam giai đoạn 2011–2015, cách thức xử lý dữ liệu thực tế và phương pháp tiếp cận đề tài nghiên cứu khoa học chuyên ngành ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu linh hoạt khác gì so với cơ chế truyền thống đa mục tiêu? Cơ chế truyền thống cùng lúc theo đuổi nhiều mục tiêu mâu thuẫn như tăng trưởng GDP, ổn định tỷ giá và kiềm chế giá cả. Ngược lại, lạm phát mục tiêu xác định ổn định giá cả là mục tiêu tối thượng, sử dụng dự báo lạm phát làm mục tiêu trung gian và neo giữ kỳ vọng thị trường bằng sự minh bạch cao.

Tại sao Việt Nam chưa thể áp dụng lạm phát mục tiêu hoàn toàn trong giai đoạn 2011–2015? Việt Nam chưa đáp ứng đủ 4 điều kiện cốt lõi: Ngân hàng Nhà nước thiếu tính độc lập tự chủ công cụ, tình trạng áp chế tài khóa còn lớn với hơn 450.000 tỷ đồng trái phiếu phát hành, hệ thống mô hình dự báo chưa hoàn chỉnh và thị trường tài chính còn chịu sự can thiệp của trần lãi suất hành chính.

Kinh nghiệm quốc tế nào từ Thái Lan và Brazil có giá trị ứng dụng cao nhất cho Việt Nam? Brazil cung cấp bài học về tính minh bạch tối đa qua việc công bố báo cáo lạm phát hàng quý và giải trình công khai bằng thư ngỏ khi sai lệch mục tiêu. Thái Lan cho thấy hiệu quả của việc chọn lãi suất repo 1 ngày làm lãi suất chính sách định hướng toàn bộ hệ thống truyền dẫn tiền tệ.

Độ trễ của chính sách tiền tệ tại Việt Nam ảnh hưởng như thế nào đến việc điều hành kinh tế vĩ mô? Nghiên cứu chỉ ra độ trễ tác động của chính sách tiền tệ tại Việt Nam kéo dài khoảng 6–9 tháng. Điều này khiến các can thiệp giật cục mang tính hành chính dễ gây ra hiện tượng thắt chặt hoặc nới lỏng quá mức, làm tăng độ biến động bất thường của chu kỳ kinh tế vĩ mô.

Làm thế nào để đo lường mức độ sẵn sàng của một nền kinh tế trước khi áp dụng lạm phát mục tiêu? Mức độ sẵn sàng được đánh giá qua 4 nhóm tiêu chí: điểm số độc lập pháp lý của Ngân hàng Trung ương, sai số của mô hình kinh tế lượng dự báo lạm phát, tỷ lệ nợ xấu và độ sâu thị trường tài chính, cùng mức độ linh hoạt của cơ chế tỷ giá hối đoái.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý thuyết hiện đại về chính sách tiền tệ lạm phát mục tiêu và làm rõ các kênh truyền dẫn chính sách trong nền kinh tế chuyển đổi. • Đánh giá khách quan bức tranh điều hành tiền tệ giai đoạn 2011–2015, ghi nhận thành tựu hạ mặt bằng lãi suất hơn 50% nhưng chỉ ra điểm nghẽn về độ trễ chính sách 6–9 tháng và áp chế tài khóa. • Định vị chính xác mức độ đáp ứng của Việt Nam trên 4 nhóm điều kiện thể chế, khẳng định sự cần thiết phải chuyển sang cơ chế lạm phát mục tiêu linh hoạt. • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, tập trung vào tăng quyền tự chủ cho Ngân hàng Nhà nước, hiện đại hóa mô hình dự báo kinh tế lượng và chuyển đổi sang điều hành qua kênh lãi suất. • Xác lập lộ trình cải cách thể chế và kỹ thuật từng bước trong giai đoạn 2016–2020 nhằm đảm bảo sự tương thích giữa chính sách tiền tệ và tiến trình hội nhập tài chính quốc tế.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia tài chính và giới học thuật. Độc giả quan tâm có thể ứng dụng khung phân tích này để tiếp tục phát triển các mô hình dự báo vĩ mô và hoàn thiện chiến lược tiền tệ quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 :Tổng quan về Chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu. Chương 2: Thực trạng điều hành chính sách tiền tệ của Việt Nam giai đoạn 2011 đến 2015 và điều kiện áp dụng chính sách tiền tệ lạm phát mục tiêu. Chương 3: Giải pháp đảm bảo hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ theo lạm phát mục tiêu ở Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ THEO LẠM PHÁT MỤC TIÊU 1.

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ 1.Khái niệm chính sách tiền tệ CSTT là tổng thể các biện pháp của nhà nước pháp quyền, là một bộ phận của chính sách kinh tế tài chính của một quốc gia. Thông qua việc cung ứng những phương tiện thanh toán cần thiết cho nền kinh tế và tạo ra những khuôn khổ mang tính pháp lý cho hoạt động tiền tệ trong nền kinh tế, CSTT hướng đến mục đích ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của người lao động ( Lê thị Tuyết Hoa, 2011). Tại khoản 1 điều 3 của Luật NHNN Việt Nam năm 2010 quy định: “CSTT quốc gia là các quyết định về tiền tệ ở tầm quốc gia của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bao gồm quyết định mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền biểu hiện bằng chỉ tiêu lạm phát, quyết định sử dụng các công cụ và biện pháp để thực hiện mục tiêu đề ra”. Như vậy, về bản chất, CSTT là việc Ngân hàng trung ương (NHTW) chủ động sử dụng các công cụ để tác động đến các điều kiện (mức cung tiền hoặc lãi suất thị trường) nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô trong mỗi thời kỳ mà trọng tâm là kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền quốc gia.

Để đảm bảo điều hành CSTT đi đúng hướng và hiệu quả, NHTW thường xây dựng khung CSTT cho quốc gia về dài hạn. Mặc dù có sự khác nhau về việc xây dựng và điều hành CSTT ở các nước nhưng nhìn chung việc xây dựng khuôn khổ CSTT đều bao gồm các bước: lựa chọn hệ thống mục tiêu CSTT; xác định cơ chế truyền dẫn của CSTT; và lựa chọn các công cụ CSTT để điều hành.Hệ thống mục tiêu của chính sách tiền tệ Hệ thống mục tiêu của CSTT bao gồm: Mục tiêu cuối cùng, mục tiêu trung gian và mục tiêu hoạt động. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 - Mục tiêu cuối cùng: CSTT có vị trí và vai trò quan trọng và nó là hoạt động có ý thức của NHTW nên những tác động của nó đến nền kinh tế là nằm trong hệ thống mục tiêu của NHTW. Tuy nhiên, tùy vào tình hình kinh tế xã hội của mỗi quốc gia khác nhau mà mỗi nước sẽ đeo đuổi những mục tiêu khác nhau.

Mục tiêu cuối cùng của CSTT có thể là: lạm phát thấp và ổn định, tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm, ổn định thị trường tài chính, ổn định lãi suất, ổn định thị trường ngoại hối. - Mục tiêu trung gian: Bao gồm các chỉ tiêu được NHTW lựa chọn nhằm đạt được mục đích cuối cùng của CSTT. Việc lựa chọn chỉ tiêu nào làm mục tiêu trung gian thì phụ thuộc vào NHTW mỗi quốc gia, nhưng các chỉ tiêu đó đều phải thỏa mãn ba tiêu chuẩn sau: (i) Có thể đo lường được chính xác; (ii) NHTW có khả năng kiểm soát kịp thời; (iii) Có mối liên hệ chặt chẽ với mục tiêu cuối cùng và mục tiêu hoạt động. Một số mục tiêu trung gian mà các quốc gia thường lựa chọn bao gồm: Cung tiền, lãi suất.

và tỷ giá hối đoái. Một sự sai lệch của các biến số này khỏi giá trị kỳ vọng có thể đồng nghĩa với một sự sai lệch của mục tiêu cuối cùng khỏi giá trị mục tiêu và vì thế làm thay đổi kết quả thực thi CSTT. - Mục tiêu hoạt động: Mục tiêu hoạt động của CSTT là các biến tiền tệ mà NHTW có thể tác động hoặc kiểm soát trực tiếp hơn so với mục tiêu trung gian qua đó tác động đến mục tiêu cuối cùng của CSTT. Tương tự như mục tiêu trung gian, các tiêu chuẩn lựa chọn chỉ tiêu làm mục tiêu hoạt động bao gồm các điều kiện: (i) Chỉ tiêu đó phải đo lường được nhằm tránh những suy diễn thiếu chính xác làm sai lệch dấu hiệu của CSTT; (ii) Phải có mối quan hệ trực tiếp và ổn định với các công cụ của CSTT; (iii) Có mối quan hệ trực tiếp và ổn định với mục tiêu trung gian được lựa chọn.

Các chỉ tiêu thường được NHTW lựa chọn làm mục tiêu hoạt động bao gồm: Các chỉ tiêu đo lường dự trữ của NH (như tổng dự trữ, dự trữ đi vay, hoặc dự trữ không vay); Các mức lãi suất ngắn hạn (như lãi suất qua đêm liên ngân hàng, lãi suất nghiệp vụ tái cấp vốn, lãi suất đấu thầu trên nghiệp vụ thị trường mở); Chỉ số về điều kiện tiền tệ kết hợp các biến số lãi suất và tỷ giá. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Lựa chọn mục tiêu CSTT được coi là vấn đề quan trọng và khó khăn nhất trong xây dựng và thực thi CSTT, nó quyết định tính hiệu quả hay không hiệu quả của CSTT. Vì vậy có thể nói rằng mục tiêu của CSTT quyết định cả một khuôn khổ (hay chiến lược) CSTT. Việc lựa chọn các mục tiêu CSTT phù hợp được quyết định bởi tính cấp thiết của mục tiêu, mức độ đánh đổi giữa các mục tiêu và khả năng đạt được các mục tiêu.

Trong lịch sử điều hành CSTT của NHTW cho thấy, NHTW có thể lựa chọn điều hành CSTT đa mục tiêu hoặc điều hành CSTT đơn mục tiêu. Điều hành CSTT đa mục tiêu người ta thường gọi là điều hành theo phong cách “truyền thống”. Các quốc gia có xu hướng lựa chọn CSTT theo đuổi nhiều mục tiêu như ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế và tạo công ăn việc làm. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là NHTW không thể đồng thời đạt được tất cả các mục tiêu này bởi có sự mâu thuẫn giữa các mục tiêu trong ngắn hạn.

Chính vì vậy, tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế từng giai đoạn cũng như tính cấp thiết của mục tiêu, mà NHTW sẽ cân nhắc thứ tự ưu tiên cho từng mục tiêu trong ngắn hạn. Ví dụ như, trong điều kiện thông thường, ưu tiên hàng đầu của NHTW các nước là ổn định giá cả, kiềm chế lạm phát. Mặc dù vậy, trong điều kiện suy thoái kinh tế hoặc khủng hoảng, nền kinh tế có dấu hiệu tăng trưởng chậm, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng thì NHTW có thể can thiệp để chống suy thoái kinh tế và giảm tỉ lệ thất nghiệp, theo đó NHTW ưu tiên theo đuổi mục tiêu tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Thông thường NHTW thường theo đuổi chính sách đa mục tiêu trong ngắn hạn và có sự ưu tiên cho từng mục tiêu trong từng giai đoạn cụ thể.

Các NHTW lựa chọn mục tiêu cuối cùng là mục tiêu duy nhất thì chắc chắn đó là mục tiêu ổn định giá cả vì ổn định giá cả là phương tiện để đạt được mục tiêu cuối cùng là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế một cách vững chắc (Nguyễn Duệ 2000 ). NHTW không thể lựa chọn mục tiêu tăng trưởng cao là mục tiêu cuối cùng duy nhất vì bất kì sự tăng trưởng kinh tế cao nào cũng kéo theo tăng tổng phương tiện thanh toán vào nền kinh tế, và đây là mầm mống để lạm phát gia tăng. Tuy nhiên không vì vậy mà NHTW cũng không thể loại bỏ mục tiêu tăng trưởng kinh tế vì nếu không tăng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 trưởng kinh tế thì việc theo đuổi mục tiêu tỉ lệ việc làm cao của họ thực sự trở thành vô nghĩa. Nền kinh tế có thể toàn dụng nhân công khi tăng đầu tư, số lượng và quy mô doanh nghiệp phát triển.

Nhưng giả định lựa chọn mục tiêu cuối cùng là kép, tức là vừa bảo đảm lạm phát thấp và vừa bảo đảm tăng trưởng kinh tế cao thì vấn đề lại trở nên phức tạp. Một nền kinh tế tăng trưởng cao sẽ khó có thể có lạm phát thấp. Sự mâu thuẫn giữa mục tiêu lạm phát thấp và mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao quả thực là rào cản lớn cho NHTW chọn mục tiêu cuối cùng kép. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, do áp lực nhiệm vụ chính trị nên NHTW có thể vừa theo đuổi mục tiêu cuối cùng kép là lạm phát thấp và tăng trưởng kinh tế cao.

Vấn đề lạm phát thấp không có nghĩa là lạm phát ở mức quá thấp, vì nếu duy trì lạm phát ở mức quá thấp thì xuất hiện rủi ro thiểu phát, lúc đó sẽ làm tăng tỉ lệ không trả nợ, tổ chức cho vay phải đối mặt với rủi ro và do vậy người đi vay cũng gặp nhiều cản trở. Lạm phát thấp nhưng phải duy trì ổn định thì mới kích thích được đầu tư và duy trì được tăng trưởng kinh tế. Điều này có nghĩa là lạm phát thấp nhưng phải là mức lạm phát thấp và ổn định, còn tăng trưởng kinh tế cao cũng cần được hiểu không phải là tăng trưởng “nóng” mà đó là tăng trưởng cao và bền vững. Giả định nền kinh tế tăng trưởng thực cao hơn mức tăng trưởng ổn định thì đó là nền kinh tế phát triển quá nóng, tuy nền kinh tế có sự phồn thịnh cao nhưng không thể mãi duy trì vì theo sau sự phồn thịnh là sự suy thoái.

CSTT đơn mục tiêu là CSTT chỉ theo đuổi một mục tiêu duy nhất và đó cũng là mục tiêu cuối cùng. Và đương nhiên mục tiêu cuối cùng đó là mục tiêu lạm phát thấp vì một nền kinh tế không thể kiểm soát được lạm phát cũng đồng nghĩa với việc nó đang rơi vào bất ổn định về kinh tế và xã hội. So với điều hành CSTT đa mục tiêu thì việc điều hành CSTT đơn mục tiêu có những ưu điểm hơn do: (i) chỉ có một mục tiêu nên NHTW sẽ lựa chọn được những công cụ có trọng lượng và quyết định nhất để tác động và đạt được mục tiêu đó; (ii) thước đo hiệu quả của NHTW là rõ ràng và cụ thể; (iii) tạo điều kiện tốt hơn cho việc xây dựng và triển khai thực hiện chính sách của NHTW do đó đẽ đạt được kỳ vọng hơn; (iv) do mục tiêu đơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 nhất nên hiệu quả của mục tiêu này sẽ tạo nền tảng cho việc thực thi các mục tiêu kinh tế vĩ mô khác ( Nguyễn Văn Hà 2007).