Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. khái niệm về văn hóa doanh nghiệp (VHDN) 1.1 Định nghĩa Văn hóa doanh nghiệp (VHDN) được coi là một dạng văn hoá tổ chức được bắt đầu nghiên cứu một cách cụ thể hơn, trở thành là khuynh hướng trên thế giới những năm 1980. Vào đầu thập kỷ 90 người ta bắt đầu nghiên cứu và tìm hiểu sâu về VHDN. Đặc biệt vào những năm gần đây, khái niệm VHDN ngày càng sử dụng phổ biến, VHDN đã và đang được nhắc tới như là một “tiêu chí” để đánh giá doanh nghiệp; cũng có quan niệm mới cho rằng, VHDN chính “là tài sản vô hình” của mỗi doanh nghiệp.
Từ quá trình nghiên cứu đó đã có rất nhiều khái niệm VHDN được đưa ra, nhưng cho đến nay chưa có một định nghĩa chuẩn nào chính thức công nhận. Theo ông Georges de Saite Marie, một chuyên gia người pháp về doanh nghiệp vừa và nhỏ, đã đưa ra định nghĩa như sau: “Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, các biểu tượng, huyền thoại, nghi thức, điều cấm kỵ, các quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp”. Tổ chức Lao động quốc tế (International Labour Organization – ILO) thì định nghĩa VHDN như sau: “Văn hóa doanh nghiệp là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”. Định nghĩa được phổ biến và chấp nhận rộng rãi nhất là định nghĩa của Edgar Shien, một chuyên gia nghiên cứu các tổ chức: “Văn hóa công ty là tổng hợp các quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý với các môi trường xung quanh.
Những thủ pháp và quy tắc giải quyết vấn đề thích ứng bên ngoài và thống nhất bên trong các nhân viên, những quy tắc đã tỏ ra hữu hiệu trong quá khứ và vẫn cấp thiết trong hiện tại. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Những quy tắc và những thủ pháp này là yếu tố khởi nguồn trong việc các nhân viên lựa chọn phương thức hành động, phân tích và ra quyết định thích hợp. Các thành viên của tổ chức doanh nghiệp không đắn đo suy nghĩ về ý nghĩa của những quy tắc và thủ pháp ấy, mà coi chúng là đúng đắn ngay từ đầu”. Tại Việt Nam, khái niệm phổ biến nhất hiện nay là: “Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các ý nghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, cách nhận thức và phương pháp tư duy được mọi thành viên trong doanh nghiệp cùng đồng thuận và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của từng thành viên trong hoạt động kinh doanh, tạo nên bản sắc kinh doanh của doanh nghiệp đó” ( Đỗ Thị Phi Hoài, 2009).
Vai trò của văn hóa doanh nghiệp Nếu các doanh nghiệp biết chú trọng và phát huy thì văn hóa doanh nghiệp tạo nên sức mạnh cho doanh nghiệp vô cùng to lớn như: - VHDN tạo nên phong thái doanh nghiệp của doanh nghiệp, giúp phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. - VHDN tạo nên lực hướng tâm cho toàn doanh nghiệp. - VHDN khích lệ quá trình đổi mới và sáng tạo. Trong đó, quan trọng nhất chính là tác động tạo nên lực hướng tâm cho toàn doanh nghiệp.
Bởi vì, ở những tổ chức có VHDN mạnh thì luôn có sự thống nhất về những gì được coi quan trọng, nhận thức về đúng sai trong hành động của từng cá nhân. Chính điều này giúp giảm thiểu các nguy cơ, tăng cường sự phối hợp, thúc đẩy nhân viên làm việc vì mục tiêu chung của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, ngoài việc gia tăng năng suất, hiệu quả trong hoạt động kinh doanh thì VHDN còn giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị đối với khách hàng nói riêng, cải thiện vị thế trên thị trường nói chung. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Đặc điểm của văn hóa doanh nghiệp Văn hoá doanh nghiệp là một tiểu văn hoá vì thế văn hoá doanh nghiệp mang đầy đủ những đặc điểm của văn hoá nói chung. Tính hệ thống: cho thấy tính tổ chức của doanh nghiệp, phân biệt một doanh nghiệp có văn hoá với một doanh nghiệp chỉ có tập hợp giá trị. Văn hóa của toàn bộ doanh nghiệp nhìn từ góc độ tổng thể, không phải là một phép cộng đơn thuần các yếu tố rời rạc, đơn lẻ mà là một thể thống nhất các giá trị. Tính giá trị: khác biệt một doanh nghiệp có văn hoá với một doanh nghiệp phi văn hoá.
Giá trị văn hoá của doanh nghiệp có giá trị nội bộ; giá trị vùng; giá trị quốc gia; giá trị quốc tế. Doanh nghiệp càng tôn trọng và theo đuổi những giá trị chung cho những cộng đồng càng rộng lớn bao nhiêu thì vai trò của nó càng lớn bấy nhiêu. Tính lịch sử: VHDN được hình thành trong một thời gian khá dài và chịu sự tác động qua thời gian, gắn liền với sự phát triển của doanh nghiệp. Tính nhân sinh: đây là đặc trưng cơ bản về chủ thể cho phép phân biệt văn hoá doanh nghiệp với các tiểu văn hoá khác.
Chủ thể văn hoá ở đây không phải con người nói chung, mà là doanh nghiệp như một loại chủ thể văn hoá đặc biệt (bên cạnh văn hoá làng xã, văn hoá đô thị, văn hoá cơ quan. Đặc biệt là có doanh nghiệp gia đình; doanh nghiệp vùng; doanh nghiệp dân tộc, quốc gia; lại có cả doanh nghiệp đa/xuyên quốc gia. Một số yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nghiệp 1. Người lãnh đạo Người lãnh đạo không chỉ là người quyết định cơ cấu tổ chức và công nghệ của doanh nghiệp, mà còn là người sáng tạo ra các biểu tượng, các ý thức hệ, ngôn ngữ, niềm tin, nghi lễ và huyền thoại của doanh nghiệp (Đỗ Thi Phi Hoài, 2009).
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Điều này được thể hiện rõ, phản ánh qua các đặc điểm và những nét đặc trưng trong VHDN. Trong quá trình xây dựng và quản lý doanh nghiệp, các hệ tư tưởng, tính cách của người đứng đầu doanh nghiệp sẽ được phản chiếu trong các hoạt động kinh doanh, góp phần quan trọng trong quá trình hình thành VHDN. Doanh nghiệp nào có những con người có khát vọng cháy bỏng, dám biến những khát vọng thành hiện thực sinh động thì doanh nghiệp đó sẽ chiến thắng trên thương trường. Do vậy, nhân cách của người chủ hay người đứng đầu doanh nghiệp sẽ quyết định chất lượng văn hóa của cả doanh nghiệp.
Văn hóa dân tộc Khi nói đến các yếu tố cấu thành doanh nghiệp thì không thể không nhắc đến yếu tố quan trọng nhất là đội ngũ nhân viên. Mỗi nhân viên khi đến doanh nghiệp làm việc thì ngoài việc mang công sức, thời gian đóng góp cho doanh nghiệp còn mang theo cả nét văn hóa đặc trưng của mỗi vùng miền mà họ sinh ra và lớn lên. Tổng hợp những nét nhân cách này đã làm nên một phần nhân cách của doanh nghiệp, đó là các giá trị văn hóa dân tộc không thể phủ nhận được ( Đỗ Thị Phi Hoài, 2009). Lịch sử, truyền thống của doanh nghiệp Mỗi doanh nghiệp đều có lịch sử phát triển của mình.
Qua mỗi thời kỳ tồn tại, mỗi doanh nghiệp đều có những đặc điểm mang tình đặc thù cả về cơ cấu tổ chức, cơ cấu hoạt động và đặc trưng văn hóa. Tất cả những yếu tố đó đều có ảnh hưởng không nhỏ đến xây dựng, điều chỉnh và phát triển văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới. Lịch sử phát triển và truyền thống văn hóa của doanh nghiệp cho chúng ta hiểu đầy đủ quá trình vận động, thay đổi của doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp có lịch sử phát triển lâu đời và bề dày truyền thống thường khó thay đổi về tổ chức hơn những doanh nghiệp còn non trẻ chưa định hình rõ phong cách hay đặc trưng văn hóa.
Những truyền thống, tập quán, nhân tố văn hóa đã xuất hiện và định hình trong lịch sử vừa là chỗ dựa nhưng cũng có thể là rào cản tâm lý không dễ vượt qua trong việc xây dựng và phát triển TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 những đặc trưng văn hóa mới cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp khác nhau thì có lịch sử hình thành và phát triển khác nhau điều này mang lại những đặc tính riêng cho từng công ty. Ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp Giữa các công ty có ngành nghề kinh doanh khác nhau sẽ có văn hóa khác nhau. Văn hóa ngành nghề cũng là một yếu tố tác động quan trọng đến kết quả kinh doanh của từng doanh nghiệp.
Các công ty thương mại có văn hóa khác với các công ty sản suất và chế biến. Mặt khác, văn hóa ngành nghề cũng thể hiện rõ trong việc xác định mối quan hệ giữa các phòng ban và bộ phận khác nhau trong công ty. Chính vì vậy, để thu được thành công trong quản lý, các nhà quản lý của các công ty liên doanh cần hiểu biết sâu sắc, chính xác về văn hóa, các giá trị bên trong nội bộ công ty và cả phía đối tác từ đó mới có các hành vi phù hợp tránh các mâu thuẫn và bất đồng không cần thiết. Hình thức sở hữu của sở hữu doanh nghiệp.
Loại hình sở hữu hay các loại hình công ty khác nhau cũng tạo ta sự khác biệt trong văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp. Các công ty cổ phần có các giá trị văn hóa khác với giá trị văn hóa của các công ty trách nhiệm hữu hạn và càng khác giá trị văn hóa của các công ty nhà nước. Theo các nghiên cứu trước đây, thì các công ty nhà nước thường có giá trị văn hóa thích sự tuân thủ, ít chú ý đến các hoạt động chăm sóc khách hàng trong khi đó các công ty tư nhân lại có giá trị văn hóa hướng tới khách hàng và ưa thích sự linh hoạt. Mối quan hệ giữa các thành viên trong doanh nghiệp Mối quan hệ giữa các thành viên trong doanh nghiệp sẽ là yếu tố ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến văn hóa doanh nghiệp cũng như sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Một doanh nghiệp có những giá trị phù hợp để mọi thành viên cùng chia sẻ, quan tâm; có một hệ thống định chế bao gồm những vấn đề liên quan đến tính chuyên nghiệp như sự hoàn hảo của công việc, sự hài hòa giữa quyền hạn và trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động; có quy trình kiểm soát và đánh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.