CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Khái niệm, đặc điểm đơn vị sự nghiệp có thu. Khái niệm: Theo Điều 2 Nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ, được ban hành ngày 14/02/2015, quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập “Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý Nhà nước” Căn cứ vào khái niệm trên, loại hình đơn vị sự nghiệp có thu gồm các lĩnh vực giáo dục đào tạo; dạy nghề; y tế; văn hóa; thể thao và du lịch; thông tin truyền thông và báo chí; khoa học và công nghệ; sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác, phục vụ quản lý Nhà nước và có nguồn thu trực tiếp từ các đối tượng sử dụng dịch vụ công đó.
Đặc điểm: Theo Nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ, ngày 14/02/2015, các đơn vị sự nghiệp có thu có đặc điểm cơ bản sau: Các đơn vị sự nghiệp có thu có đặc điểm cơ bản sau: - Hoạt động theo Pháp luật quy định về ngành nghề, lĩnh vực chuyên môn và chịu sự điều tiết của cơ quan quản lý cập trên. - Được sử dụng tài sản công và đó như là một yếu tố đầu vào để tạo ra sản phẩm, dịch vụ công ứng cho các đối tượng sử dụng. - Có nguồn thu hợp pháp từ hoạt động sự nghiệp của đơn vị. - Hoạt động không nhằm mục đích lợi nhuận.
Sự tồn tại của các đơn vị e 8 sự nghiệp có thu thể hiện vai trò của Nhà nước trong việc duy trì và hỗ trợ quá trình phát triển kinh tề - xã hội. Với các sản phẩm, dịch vụ về y tế, giáo dục, văn hóa., các đơn vị sự nghiệp có thu mang lại các lợi ích chung và lâu dài cho xã hội, có tác động trực tiếp và gián tiếp tới quá trình phát triển của đất nước. Phân loại, phân cấp quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp có thu. Phân loại theo mức độ tự chủ: Theo quy định tại Nghị định số 16/2015/NĐ-CP thì đơn vị sự nghiệp công lập được cơ quan có thẩm quyền xem xét để xếp vào 1 trong 4 mức độ tự chủ: - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư; - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo chi thường xuyên; - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo một phần chi thường xuyên; - Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước đảm bảo chi thường xuyên.
Phân cấp quản lý tài chính: Theo Điều 4 và Điều 49 của Luật Ngân sách năm 2015, về phân cấp giao dự toán Ngân sách Nhà nước như sau: + Đơn vị dự toán cấp I: Là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ hoặc Ủy ban Nhân dân giao. Đơn vị dự toán cấp I thực hiện phân bổ, giao dự toán ngân sách cho đơn vị cấp dưới trực thuộc; + Đơn vị dự toán cấp II: Là đơn vị dự toán cấp dưới của đơn vị dự toán cấp I, được đơn vị dự toán cấp I giao dự toán và phân bổ dự toán được giao cho các đơn vị dự toán cấp III (trường hợp ủy quyền cho đơn vị dự toán cấp I); + Đơn vị dự toán cấp III: Đơn vị trực tiếp sử dụng Ngân sách (Đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước), được đơn vị dự toán cấp I hoặc cấp II giao dự toán Ngân sách; + Đơn vị cấp dưới đơn vị dự toán cấp III: Được nhận kinh phí để thực e 9 hiện phần công việc cụ thể, khi chỉ tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán theo quy định. Như vậy, đối với các đơn vị dự toán nhận quyết định giao dự toán của Thủ tướng Chính phủ và UBND các cấp không có đơn vị trực thuộc cấp dưới thì đơn vị đó là đơn vị vừa là cấp I cũng vừa là cấp III. Quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu.
Nguồn kinh phí hoạt động. Theo Điều 12 Nghị định số 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ, được ban hành ngày 14/02/2015, xuất phát từ đặc điểm do Nhà nước thành lập để cung cấp các dịch vụ công, hoạt động không gì mục đích lợi nhuận mà mang tính chất phục vụ để thực hiện các chức năng quản lý của Nhà nước là chính nên nguồn kinh phí hoạt động của đơn vị sự nghiệp (hay gọi là nguồn thu) được hình thành từ các nguồn: - Kinh phí do ngân sách Nhà nước cấp; - Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp; + Phần được để lại từ nguồn thu phí, lệ phí cho đơn vị sử dụng theo quy định của Nhà nước; + Thu từ hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn và khả năng của đơn vị; - Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng từ các hoạt động dịch vụ; - Nguồn viện trợ, tài trợ, quà biếu, tặng, cho các quy định của Pháp luật; - Nguồn khác; + Nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng và nguồn huy động của cán bộ, viên chức trong đơn vị; + Nguồn vốn tham gia liên doanh, liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của Pháp luật. Nội dung chi. Tương ứng với các nguồn thu nêu trên thì việc sử dụng để chỉ thực hiện các nhiệm vụ được giao bắt buộc theo đúng quy định của Nhà nước.
Các khoản chi của các đơn vị sự nghiệp có thu được hệ thống theo phân loại ngân sách Nhà nước và theo các tính chất như sau: - Chi thường xuyên: + Chi hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao, gồm: Tiền lương; tiền công; các khoản phụ cấp theo lương; các khoản trích nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn theo quy định hiện hành; dịch vụ công; văn phòng phẩm; các khoản chi nghiệp vụ; sửa chữa thường xuyên tài sản cố định và các khoản chi khác theo chế độ quy định. + Chi hoạt động thường xuyên phục vụ cho công tác thu phí và lệ phí gồm: Tiền lương; tiền công; các khoản phụ cấp; các khoản trích nộp bảo hiểm xã hội; bảo hiểm y tế; kinh phí công đoàn theo quy định hiện hành cho số lao động trực tiếp phục vụ cho công tác thu phí và lệ phí. + Chi cho các hoạt động dịch vụ gồm: Tiền lương; tiền công; các khoản phụ cấp; các khoản trích nộp bảo hiểm xã hội; bảo hiểm y tế; kinh phí công đoàn theo quy định hiện hành; nguyên; vật liệu; lao vụ mua ngoài; khấu hao tài sản cố định; sửa chữa tài sản cố định; chi trả lãi vay, lãi tiền huy động theo hình thức vay của cán bộ, viên chức; chi các khoản thuế phải nộp theo quy định Pháp luật và các khoản chi khác. - Chi không thường xuyên: + Chi thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ; + Chi thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức; + Chi thực hiện chương trình mục tiêu Quốc gia; + Chi thực hiện các nhiệm vụ do Nhà nước đặt hàng như điều tra, quy e 11 hoạch, khảo sát, nhiệm vụ khác theo giá hoặc khung giá do Nhà nước quy định; + Chi vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài theo quy định; + Chi thực hiện các nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao; + Chi thực hiện tinh giản biên chế theo chế độ do Nhà nước quy định; + Chi đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định thực hiện các dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt; + Chi thực hiện các dự án từ nguồn vốn viện trợ nước ngoài.
+ Chi cho các hoạt động liên doanh, liên kết; + Các khoản chi khác theo quy định. Yêu cầu chủ tài chính. - Tự chủ nguồn thu và mức thu: + Đơn vị sự nghiệp được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao thu phí, lệ phí phải thực hiện thu đúng, thu đủ theo mức thu và đối tương thu do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định. + Đối với sản phẩm hàng hóa, dịch vụ được cơ quan Nhà nước đặt hàng thì mức thu theo đơn giá do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định.
+ Đối với những hoạt động dịch vụ theo hợp đồng với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, các hoạt động liên doanh, liên kết, đơn vị được quyết định các khoản thu, mức thu cụ thể theo nguyên tắc bảo đảm đủ bù đắp chi phí và có tích lũy. - Tự chủ về sử dụng nguồn tài chính: + Căn cứ nhiệm vụ được giao và khả năng nguồn tài chính, đối với các khoản chi thường xuyên, thủ trưởng đơn vị được quyết định một số mức chi quản lý, chi hoạt động nghiệp vụ cao hoặc thấp hơn mức chi do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định. e 12 + Căn cứ tính chất công việc, thủ trưởng đơn vị được quyết định phương thức khoán chi phí cho từng bộ phận, đơn vị trực thuộc. + Quyết định đầu tư xây dựng, mua sắm mới và sửa chữa lớn tài sản thực hiện theo quy định của Pháp luật.
Sử dụng kết quả hoạt động tài chính trong năm. Sử dụng kết quả tài chính được thể hiện qua Sơ đồ 1.1 NSNN cấp bổ Nguồn thu sự sung chi thường nghiệp xuyên Tổng nguồn thu Tổng chi Chênh lệch thu - chi Quỹ Quỹ Quỹ Quỹ thu khen thưởng phúc lợi Phát triển nhập tăng hoạt động sự thêm nghiệp Sơ đồ :1.1: Sử dụng kết quả hoạt động tài chính (Nguồn: Vũ Thị Thanh Thúy (2017), Kế toán quản trị chi phí trong các Bệnh viện công lập trực thuộc Bộ Y Tế Trên địa bàn Hà Nội) Tuy theo phân loại theo mức độ tự chủ khác nhau thì việc trích lập các quỹ tại các đơn vị sự nghiệp có thu cũng khác nhau theo quy định tại Nghị định số 16/2015/NĐ-CP.