CHƯƠNG I LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI ĐƠN VỊ DỰ TOÁN TRONG QUÂN ĐỘI 1. Khái quát về Tài chính đơn vị dự toán trong Quân đội 1. Một số khái niệm 1. Tài chính, tài chính quân đội Theo giáo trình Lý thuyết tài chính của Dương Đăng Chỉnh (2005, tr.16): “Tài chính thể hiện ra là sự vận động của vốn tiền tệ diễn ra ở mọi chủ thể trong xã hội.
Nó phản ánh tổng hợp các mối quan hệ kinh tế nảy sinh trong phân phối các nguồn tài chính thông qua việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong xã hội”. Nguồn tài chính là khả năng tài chính mà các chủ thể trong xã hội có thể khai thác sử dụng nhằm thực hiện các mục đích của mình. Kết quả của quá trình phân phối các nguồn tài chính là sự hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ nhất định. Theo Từ điển Bách khoa quân sự (2004, tr.22): “Tài chính quân đội là bộ phận của Kinh tế - Quân sự bao gồm những hoạt động quản lý và bảo đảm tài chính cho các đơn vị quân đội.
Nhiệm vụ chủ yếu: Lập dự toán ngân sách, cấp phát, sử dụng và thanh quyết toán ngân sách; quản lý vốn và tài sản quân đội; tổ chức công tác kế toán, thống kê và thực hiện một số nghiệp vụ về kho bạc, ngân hàng; thanh tra, kiểm tra đối với hoạt động tài chính của các ngành, các đơn vị và tổ chức kinh tế trong quân đội. Hệ thống tài chính quân đội được xây dựng theo tổ chức của quân đội, từ Bộ Quốc phòng đến đơn vị cơ sở”. Toàn bộ các quan hệ tài chính và vốn bằng tiền do quân đội quản lý và sử dụng, chủ yếu bao gồm: Kinh phí thuộc Ngân sách Nhà nước cấp, tài chính doanh nghiệp quốc phòng, các nguồn lực tự huy động tại các cơ quan, đơn vị. Từ những vấn đề nêu trên có thể rút ra: Tài chính quân đội là tổng thể các quan hệ tài chính trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của quân đội, bảo đảm cho quân đội tham gia vào quá trình phân phối và phân phối lại sản phẩm xã hội và thu nhập 7 quốc dân dưới hình thức giá trị nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của quân đội.
Đơn vị dự toán, đơn vị dự toán quân đội Để quản lý một cách có hiệu quả các khoản chi tiêu của đơn vị cũng như để chủ động trong việc chi tiêu, hàng năm các đơn vị hành chính sự nghiệp phải lập dự toán cho từng khoản chi tiêu của đơn vị mình, dự toán này ngân sách nhà nước cấp phát kinh phí cho đơn vị. Vì vậy đơn vị hành chính sự nghiệp còn được gọi là đơn vị dự toán. Đơn vị dự toán hoạt động theo dự toán được cấp có thẩm quyền giao và được NSNN cấp toàn bộ hoặc một phần dự toán được duyệt. Hoạt động phong phú, đa dạng, phức tạp mang tính chất phục vụ, hầu hết không có thu hoặc có thu nhưng chỉ đủ đáp ứng nhu cầu chi tiêu một phần các khoản chi cho các hoạt động chủ yếu được trang trải bằng nguồn kinh phí của Ngân sách nhà nước.
Nghị định số 10/2014/NĐ-CP ngày 07 tháng 01 năm 2004 của Chính phủ quy định các ĐVDT thuộc BQP gồm: - BQP là đơn vị dự toán cấp 1, quan hệ trực tiếp với Bộ Tài chính - Quân khu, Quân đoàn, Quân chủng, Binh chủng, Tổng cục và các đơn vị tương đương là các ĐVDT cấp 2, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 1 - Sư đoàn và đơn vị tương đương là ĐVDT cấp 3, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 2. Riêng học viện, nhà trường trực thuộc Bộ là ĐVDT cấp 3, được quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 1 - Trung đoàn và đơn vị tương đương là ĐVDT cấp 4, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 3. Theo giáo trình Tài chính dự toán của Học viện Hậu cần (2004, tr.5): “Đơn vị dự toán quân đội là những đơn vị chủ yếu làm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu… được bảo đảm tài chính để thực hiện nhiệm vụ từ nguồn ngân sách chi cho quốc phòng là cơ bản”. Theo Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam (2004, tr.22): “Đơn vị dự toán là cơ quan, đơn vị trực tiếp nhận, phân phối và sử dụng các khoản tiền được cấp phát từ quỹ NSNN.
Có nhiệm vụ và quyền hạn trong việc lập DTNS thuộc phạm vi trách nhiệm; phân bổ DTNS cho đơn vị cấp dưới và tổ chức thực hiện DTNS được giao; tổ chức thực hiện 8 công tác kế toán, quyết toán ngân sách của cấp mình và các đơn vị cấp dưới; hướng dẫn kiểm tra việc thực hiện thu, chi ngân sách và xét duyệt báo cáo QTNS của các đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc”. Như vậy ĐVDT trong quân đội (gọi tắt là đơn vị dự toán quân đội) là những đơn vị thụ hưởng NSNN trong quân đội, đơn vị dự toán ngân sách. Các đơn vị cấp phân đội không có ngân sách độc lập, là cấp dự toán chi tiêu cơ sở, kế toán thực hiện ghi chép việc nhận kinh phí do cấp trên cấp và thanh quyết toán kinh phí với cấp trên. Tài chính đơn vị dự toán Hệ thống tài chính quân đội là tổng thể các quan hệ tài chính trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của quân đội, nhưng thống nhất với nhau về hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ nhất định với bộ máy quản lý tương ứng kèm theo.
Tài chính ĐVDT là một bộ phận của hệ thống tài chính quân đội. Là hệ thống các luồng chuyển dịch giá trị, các luồng vận động và chuyển hoá các nguồn tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm thực hiện nhiệm vụ thường trực sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện chiến đấu, công tác, tham gia lao động sản xuất làm kinh tế, tạo nguồn thu tài chính để cải thiện, nâng cao đời sống của bộ đội và bổ sung kinh phí hoạt động. Tài chính dự toán Quân đội là một hệ thống những vấn đề chung về tài chính quân đội, những nội dung chủ yếu về tổ chức bảo đảm và quản lý tài chính đơn vị dự toán quân đội thuộc lĩnh vực tài chính công, nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quĩ công nhằm phục vụ thực hiện các chức năng của quân đội và đáp ứng các nhu cầu lợi ích chung của xã hội. Nguyên tắc cấp phát tài chính ĐVDT thực hiện phương pháp cấp phát không hoàn trả trực tiếp, bảo đảm nhu cầu chi của đơn vị, không phụ thuộc vào việc các hoạt động của đơn vị có mang lại các khoản thu cho NSNN hay không.
Đặc điểm, nội dung của tài chính đơn vị dự toán 1. Đặc điểm của tài chính đơn vị dự toán trong quân đội 9 - Hoạt động chủ yếu của tài chính ĐVDT trong quân đội là quản lý và sử dụng NSNN bảo đảm cho việc thực hiện các nhiệm vụ của đơn vị. Mục tiêu của tài chính ĐVDT trong quân đội là đáp ứng tốt nhất nhu cầu tài chính cho việc xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, góp phần xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại đủ sức hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ quân sự và quốc phòng; quốc phòng kết hợp với kinh tế, kinh tế kết hợp với quốc phòng. Nguồn bảo đảm chủ yếu là kinh phí do NSNN cấp.
- Tài chính ĐVDT trong quân đội là một phạm trù kinh tế, quân sự, bị chi phối bởi các quy luật kinh tế và các quy luật chiến tranh. Tài chính ĐVDT trong quân đội trước hết chịu sự tác động của các qui luật kinh tế như: Quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ… Tài chính ĐVDT trong quân đội chịu sự chi phối của các hoạt động quân sự, của quy luật chiến tranh vì tài chính ĐVDT trong quân đội phục vụ cho hoạt động quân sự. Hoạt động tài chính ĐVDT trong quân đội phải lấy việc hoàn thành nhiệm vụ quân sự là mục tiêu hàng đầu, song không phải chi tiêu với bất cứ giá nào; tổ chức quản lý phải phù hợp với yêu cầu hoạt động quân sự và thích ứng với bảo đảm theo từng cấp chiến lược, chiến dịch, chiến thuật, trong tình huống khẩn trương có thể bảo đảm vượt cấp. - Hệ thống bảo đảm và quản lý tài chính ĐVDT trong quân đội được xây dựng trên cơ sở kết hợp giữa phân cấp theo ngành bảo đảm vật chất và theo đơn vị sử dụng từng cấp.
Quyền quản lý, sử dụng tổng hợp các nguồn tài chính trên cơ sở tuân thủ chế độ, chính sách chung của đơn vị từng cấp được thực hiện nhằm phát huy tính tích cực chủ động và trách nhiệm cụ thể của đơn vị từng cấp. Vai trò của các ngành bảo đảm vật chất được phát huy nhằm tăng cường tính tập trung, thống nhất trong bảo đảm và quản lý đối với phạm vi toàn quân. Đặc điểm này ảnh hưởng trực tiếp đến phương thức tổ chức và quản lý việc phân phối, cấp phát, chi tiêu sử dụng, thanh quyết toán tài chính trong đơn vị. Nội dung của tài chính đơn vị dự toán trong quân đội Hoạt động chủ yếu của tài chính ĐVDT là quản lý và sử dụng NSNN bảo đảm cho việc thực hiện các nhiệm vụ của đơn vị, được thể hiện cụ thể qua: 10 * Hoạt động thu (tạo lập quỹ tiền tệ tập trung) - Ngân sách Nhà nước cấp: Đây là hoạt động tài chính chủ yếu để hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung ở đơn vị, bảo đảm nhu cầu tài chính cho đời sống, sinh hoạt của bộ đội và thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị.
Được thực hiện thông qua quy trình NSNN trong quân đội. - Thu Bảo hiểm xã hội: BHXH, bảo hiểm y tế quân nhân, CNVQP phải nộp theo Luật BHXH. Quỹ BHXH trong các ĐVDT quân đội được quản lý tập trung, thống nhất theo quy chế quản lý tài chính của Nhà nước, BQP và được sử dụng đúng mục đích nhằm bảo đảm quyền lợi của người tham gia BHXH. - Thu từ hoạt động sản xuất, xây dựng kinh tế… trên cơ sở hoàn thành nhiệm vụ được giao, không trái với Pháp luật và Điều lệnh quản lý bộ đội, tạo nguồn thu tài chính bổ sung kinh phí cải thiện đời sống bộ đội và đóng góp một phần cho NSNN.