Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP 1. Khái niệm doanh nghiệp khởi nghiệp 1. Khái niệm Trong tiếng Anh, thuật ngữ “Doanh nghiệp khởi nghiệp” - Startup có hai ý nghĩa, nếu là tính từ thì Startup phản ánh một trạng thái bắt đầu của một công việc kinh doanh hoặc một dự án, nếu là danh từ thì Startup có nghĩa là một doanh nghiệp được thành lập để thực hiện các ý tưởng kinh doanh trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và đây là các doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng nhanh. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là thuật ngữ chỉ những công ty đang trong giai đoạn bắt đầu kinh doanh nói chung, tuy nhiên trong thực tế thường được dùng với nghĩa hẹp chỉ các công ty công nghệ trong giai đoạn đầu thành lập.
“Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp nhỏ và vừa được thành lập để thực hiện ý tưởng trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh” (Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017) [13] Như vậy, một doanh nghiệp sẽ được gọi là Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo nếu thỏa mãn 03 tiêu chí: - Thứ nhất, về tư cách pháp lý: Phải là doanh nghiệp; - Thứ hai, về hoạt động: Phải dựa trên khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới; - Thứ ba, về triển vọng: Có khả năng tăng trưởng nhanh. Theo định nghĩa của các nhà kinh tế, Doanh nghiệp khởi nghiệp được hiểu là tập hợp các nguồn lực như nhân lực, tiền, thời gian, nhằm thực hiện tìm kiếm mô hình kinh doanh mới và nhanh chóng xây dựng thành một tổ chức hay doanh nghiệp đạt quy mô, đồng thời có khả năng lặp lại hay nhân rộng tại các thị trường khác nhau; và thường tận dụng công nghệ làm lợi thế cạnh tranh. 6 Tại Việt Nam, Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 quy định, Doanh nghiệp khởi nghiệp – Startup là quá trình khởi nghiệp dựa trên việc tạo ra hoặc ứng dụng kết quả nghiên cứu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa và có khả năng tăng trưởng nhanh trong tương lai. [13] Như vậy, Doanh nghiệp khởi nghiệp được hiểu là dựa trên một công nghệ mới, hoặc tạo ra hình thức kinh doanh mới, hay xây dựng một phân khúc thị trường mới so với hiện tại.
Các doanh nghiệp cần tạo ra sự khác biệt so với các doanh nghiệp trong nước, với tất cả các công ty trước đây và với các doanh nghiệp trên thế giới. Do đó doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo nhanh chóng thu hút được đầu tư trong và ngoài nước để tăng tốc phát triển nhanh. Tóm lại, doanh nghiệp khởi nghiệp là một tổ chức cung cấp sản phẩm và dịch vụ có sự khác biệt về khoa học công nghệ, xây dựng một phân khúc thị trường mới, cơ hội tăng trưởng nhanh ở trong nước mà vươn rộng ra toàn cầu. Đặc điểm doanh nghiệp khởi nghiệp 1.
Tính sáng tạo và đột phá Sáng tạo và đột phá là một xu hướng tất yếu trong hoạt động kinh doanh trong thời đại công nghệ 4. Trong điều kiện tiền vốn, máy móc, sức lao động có hữu hạn thì giá trị của trí tuệ, sáng tạo là đóng vai trò quan trọng, góp phần tạo sự đột phá và quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp khởi nghiệp. Với những ý tưởng kinh doanh mang tính đột phá và sáng tạo giúp doanh nghiệp khởi nghiệp tăng trưởng cao dựa vào nhu cầu của thị trường, thân thiện với môi trường và cộng đồng. Chính vì thế hoạt động sản xuất, kinh doanh sản phẩm hoặc dịch vụ có thể thu hút nhiều khách hàng tiềm năng đem lại một lực đẩy mạnh mẽ cho doanh nghiệp.
Tính đột phá chính là điều cốt lõi và bắt buộc đối với doanh nghiệp khởi nghiệp, tạo ra những thứ chưa hề có trên thị trường hoặc tạo ra một giá trị tốt hơn so với những thứ đang có sẵn, chẳng hạn có thể tạo ra một phân khúc mới trong sản xuất 7 những thiết bị thông minh đo lường sức khoẻ cá nhân, hay một mô hình kinh doanh hoàn toàn mới như taxi công nghệ, hoặc một loại công nghệ độc đáo. Công nghệ là đặc tính tiêu biểu của sản phẩm từ một doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, là yếu tố quyết định của các doanh nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên, ngay cả khi sản phẩm không dựa nhiều vào công nghệ thì doanh nghiệp khởi nghiệp cũng cần ứng dụng công nghệ để đạt được mục tiêu kinh doanh cũng như mục tiêu tăng trưởng lớn hơn trong tương lai. Tiềm năng tăng trưởng lớn Điểm khác biệt lớn giữa doanh nghiệp truyền thống và doanh nghiệp khởi nghiệp là việc đề cao vấn đề tạo ra lợi nhuận, khi đạt được lợi nhuận mới nghĩ đến việc mở rộng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, doanh nghiệp khởi nghiệp lại mong muốn tăng trưởng công ty càng nhanh, càng sớm, càng tốt, từ đó tạo ra mô hình kinh doanh có tính tăng trưởng nhanh và mở rộng. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có mong muốn nhân bản mô hình kinh doanh thành công của mình ra khắp quốc gia và toàn thế giới. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là người đi khai phá thị trường, tạo ra ảnh hưởng vô cùng lớn. Doanh nghiệp khởi nghiệp xây dựng mô hình kinh doanh để sản phẩm hoặc dịch vụ của họ có thể cung cấp ở nhiều thị trường khác nhau và có thể tùy chỉnh trong mô hình chuyển đổi khách hàng – đa dạng hóa nhu cầu của khách hàng như: hỗ trợ trò chuyện với khách hàng, bỏ rào cản ngôn ngữ, chăm sóc hậu mãi, hoạt động tiếp thị, liên kết nhu cầu và cộng đồng.
Đối với doanh nghiệp truyền thống, chỉ cần quan tâm đến việc cung ứng sản phẩm hoặc dịch vụ đơn thuần, tuy nhiên khác biệt đối với doanh nghiệp khởi nghiệp phải tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ mang tính tiện ứng và quan trọng là có thể chuyển giao cho thị trường lớn để thu hút được nhiều khách hàng. Để phát triển và tăng trưởng, quản lý doanh nghiệp phải có tầm nhìn và chiến lược về tương lai. Điều đó nghĩa là doanh nghiệp khởi nghiệp phải xác định khả năng cung cấp giá trị cho thị trường rộng; cung cấp sản phẩm và dịch vụ mà nhiều khách 8 hàng muốn để đạt tới số lượng khách hàng nhanh chóng nhất có thể và phải sẵn lòng thay đổi khi thị trường hay công nghệ thay đổi. Dẫn chứng, nếu doanh nghiệp tạo ra một sản phẩm đơn thuần và chỉ được dùng trong thị trường địa phương, doanh nghiệp chỉ có thể đạt tới một số giới hạn người dùng, như vậy nếu doanh nghiệp tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng và cung ứng cho thị trường thế giới thì doanh nghiệp đang hướng đến chiến lược tăng trưởng nhanh và bền vững.
Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa truyền thống, người sáng lập mong muốn có được doanh thu từ giai đoạn đầu tiên khi doanh nghiệp bắt đầu vào hoạt động và xác định dòng lợi nhuận ổn định theo thời gian. Tùy vào kế hoạch hoạt động và vận hành doanh nghiệp của người sáng lập sẽ tạo nên giá trị thương hiệu và dòng tiền cho doanh nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên trong thực tế, các doanh nghiệp khởi sự sáng tạo cần đến nhiều tháng, hoặc nhiều năm hoạt động để có được doanh thu mong muốn và ổn định. Doanh nghiệp khởi sự sáng tạo chuyên tập trung vào phát triển sản phẩm thật sự hữu ích cho người dùng, nhằm có được một lượng khách hàng đông đảo.
Khi đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng, nếu chiến lược và kế hoạch của doanh nghiệp khởi nghiệp thành công thì lợi nhuận tài chính lớn gấp nhiều lần. Do vậy, đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tăng trưởng là một điều kiện bắt buộc, là vấn đề sống còn. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cũng giống như những đứa trẻ, cần phải lớn lên một cách nhanh chóng. Tăng trưởng có thể hiểu là phát triển quy mô dự án lớn hơn, nhiều nhân sự hơn, mở rộng thị trường hơn và thu hút được nhiều tiền đầu tư hơn.
Cũng chính vì mục tiêu tăng trưởng nên các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thường năng động, sáng tạo và linh hoạt hơn so với những công ty truyền thống. Rủi ro về vốn và mô hình kinh doanh So với doanh nghiệp truyền thống, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có nhiều rủi ro hơn và cũng có nhiều lợi thế hơn. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo dựa vào giá trị nội lực, thái độ cộng tác làm việc theo nhóm để xây dựng văn hóa doanh nghiệp 9 dựa vào công nghệ mới, quy trình chi tiết, quy mô kinh doanh hoặc ý tưởng mới tạo ra cho doanh nghiệp lợi thế cạnh tranh so với các doanh nghiệp truyền thống. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp khởi nghiệp đa phần lấy từ vốn cá nhân của người sáng lập, đóng góp hay vay mượn từ gia đình và bạn bè, một số trường hợp thì gọi vốn từ cộng đồng (Crowdfunding).
Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đều phải gọn vốn từ các Nhà đầu tư thiên thần (Angel Investors) và Quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital), tuy nhiên vấn đề này phải trải qua nhiều vòng gọi vốn khác nhau (Khoản 2 Điều 3 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017). Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có ý tưởng khởi nghiệp độc đáo hoặc khác biệt hoặc có tính năng tốt hơn so với các giải pháp cạnh tranh trên thị trường. Điều này làm cho khách hàng thích sản phẩm hoặc dịch vụ của doanh nghiệp hơn là sản phẩm hoặc dịch vụ của đối thủ cạnh tranh, tuy nhiên trong thực tế đó là điều không chắc chắn và khá rủi ro vì quan điểm về sản phẩm và nhu cầu của khách hàng ngày càng đa dạng. Trong thực tế, một số doanh nghiệp khởi nghiệp thực hiện theo những doanh nghiệp khởi nghiệp đã thành công khi sử dụng cùng một mô hình kinh doanh, tham gia vào cùng một thị trường, có các sản phẩm hoặc dịch vụ tương tự.
Tuy nhiên, có một số rủi ro liên quan đến việc bán hàng và tiếp thị cũng làm lượng khách hàng giảm xuống vì đặc thù của mỗi ngành nghề hay tập quán của địa phương. Doanh nghiệp khởi nghiệp vẫn đang trong quá trình đi tìm những mô hình kinh doanh thực sự phù hợp với thị trường mục tiêu.