Luận văn: Tác động của biến đổi khí hậu tới sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn, Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích hay tác động của biến đổi khí hậu tới sản xuất nông nghiệp tại huyện tân sơn tỉnh phú thọ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông Nghiệp
• Đề tài: Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Huyện Tân Sơn, Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
• 0.5. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm của biến đổi khí hậu
• 1.2. Biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 1.3. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu
• 1.4. Sản xuất nông nghiệp
• 1.5. Tác động của biến đổi khí hậu tới sản xuất nông nghiệp
• 1.6. Phương pháp đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp
• 1.7. Cơ sở thực tiễn
• 1.8. Tình hình biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.9. Tình hình biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. Phương pháp phân tích
• 2.6. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.7. Các chỉ tiêu về diễn biến của biến đổi khí hậu
• 2.8. Các chỉ tiêu về tác động của biến đổi khí hậu tới sản xuất nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỚI SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP HUYỆN TÂN SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Đặc điểm địa bàn huyện Tân Sơn
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên
• 3.3. Đặc điểm kinh tế- xã hội
• 3.4. Tình hình sản xuất nông nghiệp và biểu hiện biến đổi khí hậu trên địa bàn huyện Tân Sơn
• 3.5. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn giai đoạn 2015-2017
• 3.6. Biểu hiện của biến đổi khí hậu trên địa bàn nghiên cứu
• 3.7. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn
• 3.8. Biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn trong giai đoạn hiện nay
• 3.9. Tác động đến ngành trồng trọt
• 3.10. Tác động đến ngành chăn nuôi
• 3.11. Tác động đến ngành thủy sản
• 3.12. Nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp
• 3.13. Tình hình tiếp cận thông tin về biến đổi khí hậu
• 3.14. Nhận thức của người dân về tác động của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp
• 3.15. Biện pháp thích ứng với của người dân địa phương đối với biến đổi khí hậu
• 3.16. Những thuận lợi và khó khăn của người dân trong việc thực hiện các biện pháp thích ứng với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỚI SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP HUYỆN TÂN SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
• 4.1. Quan điểm xây dựng vùng nông nghiệp sản xuất hàng hóa tại huyện Tân Sơn
• 4.2. Phát triển nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa một cách bền vững, nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng, lợi thế từng vùng trên địa bàn huyện
• 4.3. Phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá phải gắn liền với xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường bền vững
• 4.4. Phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá phải có sự điều hành, quản lý của Nhà nước
• 4.5. Phương hướng phát triển sản xuất nông nghiệp
• 4.6. Định hướng cụ thể từng ngành từ năm 2018 - 2020
• 4.7. Một số giải pháp hạn chế tác động của biến đổi khí hậu tới sản xuất nông nghiệp huyện Tân Sơn trong thời gian tới
• 4.8. Nhóm giải pháp chung
• 4.9. Nhóm giải pháp cụ thể
• 4.10. Đối với tỉnh Phú Thọ
• 4.11. Đối với huyện Tân Sơn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp huyện Tân Sơn

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Huyện Tân Sơn, với đặc điểm địa lý và khí hậu đa dạng, đang phải đối mặt với những biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Những hiện tượng như lũ lụt, hạn hán, và thời tiết cực đoan đã ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và sản lượng nông sản. Việc hiểu rõ về tác động của biến đổi khí hậu là rất cần thiết để có những biện pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Biến đổi khí hậu và những biểu hiện tại huyện Tân Sơn

Tại huyện Tân Sơn, biến đổi khí hậu thể hiện qua sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan. Những cơn bão lớn, mưa lớn và hạn hán kéo dài đã gây ra thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Theo số liệu từ các cơ quan chức năng, thiệt hại do thiên tai trong những năm qua đã lên đến hàng tỷ đồng.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp

Sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu. Năng suất cây trồng giảm sút, dịch bệnh gia tăng, và nguồn nước tưới tiêu trở nên khan hiếm. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân mà còn đe dọa an ninh lương thực của khu vực.

II. Những thách thức lớn từ biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp huyện Tân Sơn

Biến đổi khí hậu mang đến nhiều thách thức cho sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn. Những thay đổi về thời tiết và khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm thay đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Việc nhận diện và đánh giá đúng các thách thức này là rất quan trọng để có những giải pháp phù hợp.

2.1. Tình hình thời tiết cực đoan và ảnh hưởng đến sản xuất

Thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt và hạn hán đã trở nên phổ biến hơn tại huyện Tân Sơn. Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp đến mùa màng mà còn làm giảm chất lượng đất canh tác, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất lâu dài.

2.2. Sự thay đổi trong cơ cấu cây trồng

Biến đổi khí hậu đã dẫn đến sự thay đổi trong cơ cấu cây trồng tại huyện Tân Sơn. Nông dân buộc phải chuyển đổi sang các loại cây trồng chịu hạn hoặc chịu ngập để thích ứng với điều kiện khí hậu mới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn đến văn hóa nông nghiệp địa phương.

III. Phương pháp ứng phó với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp

Để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, huyện Tân Sơn đã triển khai nhiều phương pháp ứng phó. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sản xuất nông nghiệp mà còn nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng nông dân.

3.1. Các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp

Nông dân tại huyện Tân Sơn đã áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật như sử dụng giống cây trồng chịu hạn, cải thiện hệ thống tưới tiêu và áp dụng các phương pháp canh tác bền vững. Những biện pháp này giúp tăng cường khả năng chống chịu của cây trồng trước những biến đổi khí hậu.

3.2. Tăng cường nhận thức và đào tạo cho nông dân

Việc nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu cho nông dân là rất quan trọng. Các chương trình đào tạo và hội thảo đã được tổ chức để cung cấp thông tin và kỹ năng cần thiết cho nông dân trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu

Nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn đã chỉ ra nhiều kết quả quan trọng. Những kết quả này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình hiện tại mà còn cung cấp cơ sở cho các chính sách ứng phó trong tương lai.

4.1. Đánh giá tác động thực tế đến sản xuất nông nghiệp

Kết quả nghiên cứu cho thấy, biến đổi khí hậu đã làm giảm năng suất cây trồng từ 10-30% trong những năm gần đây. Điều này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến thu nhập của nông dân và an ninh lương thực tại địa phương.

4.2. Các giải pháp đã được áp dụng và hiệu quả

Nhiều giải pháp đã được áp dụng tại huyện Tân Sơn như cải thiện hệ thống tưới tiêu, sử dụng giống cây trồng mới và tăng cường đào tạo cho nông dân. Những giải pháp này đã giúp giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu và nâng cao năng suất sản xuất.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho sản xuất nông nghiệp huyện Tân Sơn

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy, biến đổi khí hậu đang là một thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Sơn. Tuy nhiên, với những biện pháp ứng phó hiệu quả, huyện có thể giảm thiểu tác động tiêu cực và hướng tới một nền nông nghiệp bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của việc ứng phó với biến đổi khí hậu

Việc ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ giúp bảo vệ sản xuất nông nghiệp mà còn đảm bảo an ninh lương thực cho cộng đồng. Huyện Tân Sơn cần tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp bền vững.

5.2. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững trong tương lai

Huyện Tân Sơn cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững sẽ giúp nâng cao khả năng chống chịu và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức nghiêm trọng đối với an ninh lương thực và sinh kế bền vững trên toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia nông nghiệp như Việt Nam – nơi có hơn 70% lãnh thổ là nông thôn và 75% dân số gắn liền với sinh kế nông nghiệp. Tại các khu vực miền núi phía Bắc, mức độ tổn thương của nền sản xuất nông hộ trước thiên tai ngày càng gia tăng rõ rệt. Huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ là huyện miền núi nghèo gồm 17 đơn vị hành chính cấp xã, sở hữu địa hình chia cắt phức tạp với nhiều dãy núi cao và hệ thống khe suối dày đặc. Nơi đây thường xuyên gánh chịu các hình thái thời tiết cực đoan như lũ quét, sạt lở đất trong mùa mưa bão và các đợt rét đậm kéo dài trong mùa đông, gây suy giảm năng suất mùa màng cùng thiệt hại vật chất nặng nề qua từng năm.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích toàn diện thực trạng diễn biến khí hậu và lượng hóa các tác động đa chiều của biến đổi khí hậu đến ba phân ngành cốt lõi: trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trên địa bàn huyện Tân Sơn. Về phạm vi không gian, luận văn tập trung khảo sát thực địa tại 3 xã tiêu biểu đại diện cho các tiểu vùng sinh thái của huyện là Đồng Sơn, Thu Cúc và Xuân Đài. Phạm vi thời gian sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2015–2017 kết hợp số liệu sơ cấp điều tra từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để chính quyền địa phương giảm thiểu tới 20% thiệt hại kinh tế hàng năm do thiên tai, đồng thời hỗ trợ ổn định thu nhập cho hơn 800 hộ nông dân trong khu vực canh tác nhạy cảm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng thời hai khung lý thuyết nền tảng trong kinh tế tài nguyên và môi trường: Lý thuyết tính dễ bị tổn thương sinh kế và Lý thuyết thích ứng kinh tế nông nghiệp. Theo Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu năm 1992 và Bộ Tài nguyên và Môi trường năm 2008, biến đổi khí hậu được định nghĩa là sự biến đổi trạng thái khí hậu so với trung bình hoặc dao động duy trì qua nhiều thập kỷ do tự nhiên hoặc hoạt động con người làm biến đổi thành phần khí quyển.

Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tác động qua lại giữa ba trụ cột chính:

1. Áp lực thời tiết cực đoan (nhiệt độ cực trị, lượng mưa thất thường, tần suất rét đậm và lũ lụt).
2. Độ nhạy cảm sinh thái nông nghiệp (chu kỳ sinh trưởng cây trồng, sức đề kháng vật nuôi, an toàn nguồn nước).
3. Năng lực thích nghi sinh kế nông thái của cộng đồng nông hộ.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: hiểm họa khí hậu cực đoan, năng lực thích ứng nông nghiệp, tổn thương kinh tế nông hộ và rủi ro thời vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê giai đoạn 2015–2017 của Ủy ban nhân dân huyện Tân Sơn, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng Niên giám thống kê tỉnh Phú Thọ. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp 270 hộ gia đình sản xuất nông nghiệp từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2018.

Cỡ mẫu $n = 270$ hộ được xác định dựa trên công thức chọn mẫu ngẫu nhiên Slovin với độ tin cậy 95% và sai số cho phép $\alpha = 0,05$ từ tổng thể $N = 830$ hộ nông dân tại 3 xã đại diện:

• Xã Đồng Sơn: 90 hộ (chiếm tỷ lệ 33,33%)
• Xã Thu Cúc: 90 hộ (chiếm tỷ lệ 33,33%)
• Xã Xuân Đài: 90 hộ (chiếm tỷ lệ 33,34%)

Phương pháp phân tích chính là thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, số trung bình) nhằm phản ánh chân thực nhận thức của nông hộ và phương pháp so sánh (đối chiếu chuỗi số liệu năng suất giai đoạn 2008–2017 và mức độ thiệt hại 2015–2017). Lý do lựa chọn các phương pháp này là tính trực quan cao, phản ánh chính xác quy luật biến động sản xuất tại địa bàn miền núi có tập quán canh tác phân tán, giúp lượng hóa cụ thể mức độ rủi ro giữa các vụ mùa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, ngành trồng trọt chịu tổn thất nặng nề nhất do sự dịch chuyển mùa vụ và nhiệt độ biến động bất thường. Giai đoạn 2008–2017, năng suất lúa vụ Đông Xuân và Hè Thu tại Tân Sơn có sự dao động từ 10% đến 15% giữa các năm xuất hiện rét đậm hoặc hạn hán cục bộ so với các năm thời tiết thuận hòa. Hơn 65% hộ nông dân được khảo sát khẳng định lịch thời vụ gieo cấy truyền thống bị đảo lộn, đặc biệt là hiện tượng ấm lên đầu vụ đông và các đợt không khí lạnh muộn làm tăng tỷ lệ nghẹn đòng và lép hạt.

Thứ hai, ngành chăn nuôi gia súc lớn suy giảm nghiêm trọng do rét hại và dịch bệnh phát sinh. Trong giai đoạn 2015–2017, các đợt rét đậm có nhiệt độ hạ sâu dưới 10 độ C đã làm chết hàng trăm con trâu, bò tại các xã vùng cao như Đồng Sơn và Thu Cúc. Khoảng 72% hộ chăn nuôi cho biết nguồn cỏ tự nhiên bị cạn kiệt trong mùa đông, đồng thời độ ẩm không khí tăng cao trong mùa mưa tạo điều kiện bùng phát các dịch bệnh truyền nhiễm như lở mồm long móng và tụ huyết trùng.

Thứ ba, ngành nuôi trồng thủy sản và cơ sở hạ tầng tưới tiêu đối mặt với rủi ro lũ quét và bồi lấp đất đá. Khoảng 58% diện tích ao nuôi tại vùng trũng thấp bị ngập tràn hoặc vùi lấp bùn đất trong các trận mưa lũ lớn năm 2016–2017, gây thất thoát sản lượng cá thương phẩm ước tính từ 25% đến 40% trên mỗi ha mặt nước bị ảnh hưởng.

Thứ tư, nhận thức và nguồn tiếp cận thông tin về biến đổi khí hậu của người dân còn nhiều hạn chế. Trên 70% hộ tiếp cận dự báo thời tiết thụ động qua truyền hình và loa truyền thanh xã, trong khi chỉ có dưới 20% hộ từng tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật thích ứng chuyên sâu do khuyến nông tổ chức.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến mức độ thiệt hại cao tại Tân Sơn bắt nguồn từ sự tương tác giữa điều kiện địa hình dốc đứng, kết cấu hạ tầng thủy lợi còn thô sơ và tập quán chăn thả rông gia súc truyền thống của đồng bào thiểu số. Khi nhiệt độ tăng hoặc giảm đột ngột, khả năng chống chịu của hệ sinh thái nông nghiệp bị phá vỡ nhanh chóng.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), khi nhiệt độ tăng 1 độ C có thể làm suy giảm 10% năng suất lúa nước vùng nhiệt đới, cũng như phù hợp với các báo cáo khí hậu của tổ chức Oxfam về đợt rét lịch sử kéo dài 38 ngày tại miền Bắc Việt Nam gây thiệt hại hơn 100.000 gia súc.

Trong thực tế trình bày báo cáo học thuật, các chuỗi số liệu năng suất lúa 10 năm (2008–2017) được minh họa hiệu quả nhất qua biểu đồ đường xu hướng kết hợp biểu đồ cột, giúp làm nổi bật độ võng năng suất tại các mốc thiên tai cực đoan. Đồng thời, bảng tổng hợp phân phối thiệt hại kinh tế theo từng phân ngành (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản) giai đoạn 2015–2017 cung cấp cái nhìn trực quan về tỷ trọng rủi ro tài chính mà nông hộ phải tự gánh chịu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và bố trí lại lịch thời vụ linh hoạt. Ủy ban nhân dân huyện Tân Sơn phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần chỉ đạo thay thế các giống lúa dài ngày thuần nông bằng các bộ giống ngắn ngày, chịu hạn và chịu rét tốt (như lúa thuần chất lượng cao, ngô lai chịu hạn). Target metric đề ra là chuyển đổi thành công 150 ha đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng cạn có giá trị kinh tế cao, hoàn thành trong giai đoạn 2020–2023.

Thứ tư, nâng cấp và kiên cố hóa hệ thống hạ tầng thủy lợi - phòng chống thiên tai. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Thọ cần bố trí nguồn vốn đầu tư công để sửa chữa, nạo vét 100% các tuyến kênh mương nội đồng trọng điểm và gia cố các hồ đập xung yếu tại 3 xã Đồng Sơn, Thu Cúc, Xuân Đài. Mục tiêu đảm bảo tỷ lệ tưới tiêu chủ động đạt trên 85% diện tích gieo trồng trước năm 2025.

Thứ ba, chuẩn hóa mô hình chăn nuôi an toàn sinh học và phòng chống rét cho vật nuôi. Trạm Khuyến nông huyện cùng Ủy ban nhân dân các xã triển khai hướng dẫn 100% hộ chăn nuôi xây dựng chuồng trại kiên cố, có bạt che chắn gió lùa, dự trữ thức ăn ủ chua và thức ăn thô khô tối thiểu 15 ngày trong mùa đông. Mục tiêu giảm tỷ lệ gia súc chết rét xuống dưới 1% tổng đàn vào năm 2024.

Thứ tư, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm nông nghiệp vi mô và đào tạo cộng đồng. Ủy ban nhân dân huyện Tân Sơn chủ trì xây dựng mạng lưới truyền tin thời tiết qua tin nhắn điện thoại và nhóm liên lạc cơ sở, đồng thời tổ chức 30 lớp tập huấn kỹ năng thích ứng khí hậu cho hơn 1.500 lượt nông dân nòng cốt, thực hiện định kỳ hàng năm từ năm 2020 đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các nhà quản lý và hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh (Ủy ban nhân dân huyện Tân Sơn, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phú Thọ). Luận văn cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng và cơ sở khoa học để xây dựng Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 5 năm và phân bổ ngân sách phòng chống thiên tai hiệu quả.

Nhóm thứ hai là đội ngũ cán bộ khuyến nông và kỹ sư nông nghiệp cơ sở. Tài liệu hỗ trợ xây dựng giáo trình thực hành thích ứng thời tiết, thiết kế lại lịch gieo cấy và hướng dẫn người dân phòng chống dịch bệnh vật nuôi theo từng tiểu vùng địa hình.

Nhóm thứ ba là các nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý tài nguyên môi trường và Phát triển nông thôn. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu định lượng kết hợp định tính, quy trình chọn mẫu Slovin và phân tích tác động khí hậu tại địa bàn miền núi.

Nhóm thứ tư là các hợp tác xã nông nghiệp, doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp và chủ trang trại tại vùng trung du miền núi phía Bắc. Nghiên cứu giúp các đơn vị này nhận diện vùng rủi ro, từ đó chủ động cơ cấu lại danh mục đầu tư cây trồng, vật nuôi và áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm.

Câu hỏi thường gặp

Biến đổi khí hậu gây tác động tiêu cực nhất đến phân ngành nông nghiệp nào tại Tân Sơn? Phân ngành trồng trọt chịu thiệt hại trực tiếp và trên diện rộng nhất. Cụ thể, các đợt hạn hán đầu vụ và mưa lũ cuối vụ làm năng suất lúa dao động từ 10% đến 15%, đồng thời hàng chục ha hoa màu bị vùi lấp hàng năm, gây gián đoạn chuỗi cung ứng lương thực địa phương.

Tại sao đàn gia súc tại huyện Tân Sơn lại có nguy cơ tử vong cao trong các đợt rét đậm? Do tập quán chăn thả rông trên núi và chuồng trại tạm bợ chiếm tỷ lệ lớn ở các xã vùng cao. Khi nhiệt độ giảm sâu dưới 10 độ C kết hợp mưa phùn kéo dài, trâu bò bị cạn kiệt nguồn cỏ tươi, suy giảm thân nhiệt nhanh và dễ mắc bệnh tụ huyết trùng dẫn đến chết hàng loạt.

Cỡ mẫu 270 hộ tại 3 xã có đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ huyện Tân Sơn không? Hoàn toàn đảm bảo tính đại diện khoa học. Cỡ mẫu $n = 270$ được tính toán chính xác theo công thức Slovin từ tổng thể 830 hộ nông dân với sai số chỉ 5%. Ba xã Đồng Sơn, Thu Cúc và Xuân Đài đại diện đặc trưng cho 3 tiểu vùng sinh thái (vùng cao, vùng đồi gò và vùng thung lũng) của huyện.

Người dân địa phương đã áp dụng những biện pháp thích ứng truyền thống nào để đối phó thiên tai? Nông dân Tân Sơn đã chủ động chuyển dịch lịch gieo cấy lúa muộn hơn khoảng 7 đến 10 ngày để tránh các đợt rét nàng Bân, tăng cường ủ rơm khô dự trữ thức ăn cho trâu bò và đắp bờ giữ nước trong ruộng bậc thang nhằm hạn chế khô hạn cục bộ.

Giải pháp then chốt nào giúp huyện Tân Sơn phát triển nông nghiệp bền vững trong bối cảnh khí hậu biến đổi? Giải pháp đột phá là kết hợp chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng ngắn ngày chịu hạn với việc kiên cố hóa 85% hạ tầng kênh mương thủy lợi, đi kèm chính sách hỗ trợ tín dụng ưu đãi giúp nông hộ xây dựng chuồng trại an toàn sinh học.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu tại huyện Tân Sơn giai đoạn 2015–2017 diễn biến phức tạp với sự gia tăng các đợt rét đậm, lũ quét và hạn hán, làm dao động năng suất cây trồng từ 10% đến 15%.
• Ngành chăn nuôi và thủy sản gánh chịu thiệt hại nặng nề do dịch bệnh và lũ bão, trong khi năng lực thích ứng của hơn 70% nông hộ còn phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống.
• Luận văn đã chuẩn hóa quy trình điều tra 270 mẫu nông hộ đại diện tại 3 tiểu vùng sinh thái, lượng hóa chi tiết các chỉ tiêu thiệt hại làm cơ sở hoạch định chính sách.
• Bốn nhóm giải pháp đồng bộ về giống cây trồng, hạ tầng thủy lợi, an toàn chuồng trại và cảnh báo sớm đã được đề xuất với lộ trình thực hiện cụ thể từ năm 2020 đến 2025.
• Nghiên cứu đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cho ngành Kinh tế nông nghiệp và mở ra hướng nghiên cứu chuyên sâu về đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình sinh kế thích ứng tại vùng đồng bào thiểu số miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm của biến đổi khí hậu Theo Công ước khung Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (United Nations Framework Convention on Climate Change, 1992), biến đổi khí hậu là sự biến đổi đáng kể trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài do những biến đổi của tự nhiên hoặc do các hoạt động của con người gây ra. Tác động của biến đổi khí hậu có thể xảy ra đột ngột (ảnh hưởng của thiên tai hoặc rủi ro như bão lớn, mưa đá, hạn hán và lũ quét) hoặc kéo dài (gia tăng nhiệt độ, mực nước biển dâng cao, xâm nhập mặn, hạ thấp mực nước ngầm, thay đổi lượng mưa, các mùa trở nên khó dự đoán). Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008) cũng đưa ra khái niệm tương tự về biến đổi khí hậu: Biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn.

Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất. Theo Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường (2011), biến đổi khí hậu có thể biểu hiện dưới các dạng: biến động về nhiệt độ (nhiệt độ tăng vào mùa nóng, giảm vào mùa lạnh, tăng nhiệt độ cực đại, tăng số lượng các đợt nóng có cường độ cao…); thay đổi về lượng mưa (tăng về mùa mưa, giảm về mùa khô); tăng cường độ và tần suất bão; nước biển dâng. Đối với mỗi dạng biểu hiện, biến đổi khí hậu gây ra các tác động khác nhau. Ví dụ sự biến động về nhiệt độ có thể gây ra tình trạng hạn hán, tăng nguy cơ cháy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 rừng, tăng các bệnh truyền nhiễm cho cả người và động vật, giảm năng suất và sản lượng cây trồng và vật nuôi; trong khi đó, sự thay đổi về lượng mưa có thể dẫn tới tình trạng lũ lụt, ngập úng, xói mòn và sạt lở đất, tăng hạn hán va xâm nhập mặn trong mùa khô, thay đổi hệ sinh thái lưu vực sông và các vùng ngập nước.

Biểu hiện của biến đổi khí hậu * Thời tiết ngày càng trở nên khắc nghiệt Sự biến đổi khí hậu toàn cầu làm cho các hiện tượng thời tiết biến chuyển theo chiều hướng cực đoan, khắc nghiệt hơn trước. Khắp các châu lục trên thế giới đang phải đối mặt, chống chọi với các hiện tượng thời tiết cực đoan: lũ lụt, khô hạn, nắng nóng, bão tuyết… Dự báo của Ủy ban Liên chính phủ (2007) về thay đổi khí hậu chỉ ra, thế giới sẽ còn phải đón nhận những mùa mưa dữ dội hơn vào mùa hè, bão tuyết khủng khiếp hơn vào mùa đông, khô hạn sẽ khắc nghiệt hơn, nắng nóng cũng khốc liệt hơn. Các dự báo và thống kê cho thấy các hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ tăng về cường độ và mức độ nếu chúng ta còn tiếp tục phá hủy hành tinh xanh như bây giờ. * Mực nước biển tăng cao, nước biển đang dần ấm lên Theo IPCC (2007).

Sự nóng lên của toàn cầu không chỉ ảnh hưởng tới bề mặt của biển mà còn ảnh hưởng tới những khu vực sâu hơn dưới mặt biển. Theo đó ở vùng biển sâu hơn 700m, thậm chí là nơi sâu nhất của đại dương nhiệt độ nước đang ấm dần lên. Mực nước biển dâng với tốc độ trung bình là 1,8 mm/nãm trong thế kỷ qua. Sử dụng vệ tinh đo độ cao để xác định mực nước biển, các nhà khoa học cho biết từ nãm 1993 - 2000 mực nước biển đã dâng vào khoảng 2,9 - 3,4 ± 0,4 - 0,6 mm/năm, chủ yếu do hậu quả của sự giãn nở nhiệt, nóng lên và tan chảy của các tảng băng.

Nhiệt độ gia tăng làm nước giãn nở, đồng thời làm tan chảy các sông băng, núi băng và băng lục địa khiến lượng nước bổ sung vào đại dương tăng lên IPCC (2007). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Các nhà khoa học cảnh báo, nếu khuynh hướng gia tăng này vẫn tiếp diễn, mức nước tăng trong thế kỷ XXI có thể lên đến là 28-34cm, một số các hòn đảo hay vùng đất thấp có thể bị nhấn chìm hoàn toàn. * Hiện tượng băng tan ở hai cực và Greenland Qua nghiên cứu thực nghiệm, vùng biển Bắc Cực nóng lên nhanh gấp 2 lần mức nóng trung bình trên toàn cầu, diện tích của biển Bắc Cực được bao phủ bởi băng trong mỗi mùa hè đang dần thu hẹp lại. Theo trung tâm dữ liệu băng tuyết quốc gia Hoa Kỳ, tính đến ngày 16/9/2012, diện tích băng ở Bắc Cực chỉ còn 3,4 triệu km2.

Nói cách khác, băng biển Bắc Cực đã bị mất 80% khối lượng của nó ở thời điểm hiện tại. Năm 1995 tảng băng Larsen A trên bán đảo Nam Cực sụp đổ và bắt đầu tan chảy, những năm sau đó các tảng băng lớn ở đây cũng sụp đổ theo, dần biến mất. Cùng với đó, nhiệt độ phía Nam bán cầu tăng khoảng 2,80 C đã khiến cho băng mùa hè ở đây tan chảy nhanh gấp 10 lần với 600 năm trước. Điều này đã chứng minh rằng, mức độ tan băng ở bán đảo Nam Cực đặc biệt nhạy cảm với sự gia tăng nhiệt độ trong thế kỷ XX.

Dải băng lớn thứ hai trên thế giới sau Nam Cực - Greenland cũng đang dần biến mất với tốc độ “chóng mặt”. Ba vệ tinh của NASA phát hiện ra, gần như toàn bộ sông băng lớn của Greenland đột ngột tan chảy trong tháng 7/2012. Ngay cả trạm Summit - nơi lạnh nhất và cao nhất trên đảo Greenland cũng bắt đầu tan chảy. Theo chuyên gia của NASA, hiện tượng băng tan chảy diện rộng tại Greenland là do có một luồng khí ấm tràn qua đảo.

Họ cũng cho biết, tổng diện tích của những vùng băng tan chảy tăng từ 40% - 97% chỉ trong 4 ngày. * Nền nhiệt độ liên tục thay đổi Cho dù được đo từ đất liền hay từ vệ tinh, chúng ta không thể phủ nhận một sự thật rằng: nhiệt độ toàn cầu đang gia tăng. Cơ quan kiểm soát khí hậu thuộc Trung tâm Dữ liệu Khí hậu Quốc gia Mỹ nghiên cứu và kết luận rằng: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 thập niên 80 của thế kỷ trước là thập kỷ nóng nhất tính đến thời điểm đó. Tuy nhiên, nhiệt độ trung bình mỗi năm của thập niên 90 lại cao hơn nhiệt độ trung bình của thập niên 80.

Bước sang thế kỷ XXI, mỗi một năm qua đi, nhiệt độ trung bình lại cao hơn. Theo thống kê, 10 năm đầu của thế kỷ XXI đánh dấu sự gia tăng nhiệt độ lớn với sức nóng kỷ lục của Trái đất. Nhiệt độ trung bình toàn cầu tính trên mặt đất và mặt biển đã tăng khoảng 0,74 0 C trong thế kỷ qua. Những nhà khoa học thuộc trường đại học tiểu bang Oregon và đại học Harvard (Mỹ) đã khảo sát dữ liệu từ 73 mẫu băng, đá trầm tích tại các trung tâm theo dõi trên khắp thế giới.

Họ muốn tái lập một lịch sử nhiệt độ trên khắp hành tinh kể từ thời điểm chấm dứt kỷ nguyên băng hà cuối cùng. Sau khi nghiên cứu, các nhà khoa học kết luận rằng, nhiệt độ trái đất tăng cao nhất trong 11.000 năm qua và có thể còn tăng thêm 50 C nữa trong 100 năm tới. Theo dự báo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu IPCC (2007) thì nhiệt độ bề mặt trái đất có thể vượt quá 1,50 C vào cuối thế kỷ 21. * Nồng độ carbon dioxide trong khí quyển đang tăng lên Bằng cách phân tích các bong bóng khí trong băng ở Nam Cực và Greenland, các nhà khoa học đã đưa ra kết luận rằng, 650.000 năm qua, nồng độ khí CO2 dao động từ 180 - 300ppm (đơn vị đo lường để diễn đạt nồng độ theo khối lượng, tính theo phần triệu).

Trước khi cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra (giữa thế kỷ XVIII), nồng độ CO2 đo được ở mức cân bằng khoảng 280ppm. Tuy nhiên, con số này đã tăng nhanh không ngừng qua các năm sau đó và hiện tại nó đang tiến sát tới mốc 400ppm. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, AIE (2013): từ nay đến năm 2050, việc thải khí CO2 sẽ tăng 130%, lên đến 900ppm, cao gấp đôi hàm lượng mà ta không được phép vượt quá. Việc phân tích các đồng vị của carbon trong khí quyển cho thấy sự gia tăng CO2 trong khí quyển là kết quả của việc đốt cháy nhiên liệu hóa thạch và đốt rừng, chứ không phải là kết quả của quá trình tự nhiên.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Theo Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu IPCC (2013) Carbon dioxide là khí nhà kính, làm tăng tính hiệu ứng nhà kính của khí quyển và do đó dẫn đến sự nóng lên của Trái đất. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu 1.Nguyên nhân do thiên nhiên Nguyên nhân gây ra BĐKH do tự nhiên bao gồm thay đổi cường độ sáng của Mặt trời, xuất hiện các điểm đen Mặt trời (Sunspots), các hoạt động núi lửa, thay đổi đại dương, thay đổi quỹ đạo quay của trái đất. Số Sunspots xuất hiện trung bình năm từ năm 1610 đến 2000. Với sự xuất hiện các Sunspots làm cho cường độ tia bức xạ mặt trời chiếu xuống trái đất thay đổi, nghĩa là năng lượng chiếu xuống mặt đất thay đổi làm thay đổi nhiệt độ bề mặt trái đất.

Sự thay đổi cường độ sáng của Mặt trời cũng gây ra sự thay đổi năng lượng chiếu xuống mặt đất thay đổi làm thay đổi nhiệt độ bề mặt trái đất. Cụ thể là từ khi tạo thành Mặt trời đến nay gần 4,5 tỷ năm cường độ sáng của Mặt trời đã tăng lên hơn 30%. Như vậy có thể thấy khoảng thời gian khá dài như vậy thì sự thay đổi cường độ sáng mặt trời là không ảnh hưởng đáng kể đến BĐKH. Núi lửa phun trào - Khi một ngọn núi lửa phun trào sẽ phát thải vào khí quyển một lượng cực kỳ lớn khối lượng sulfur dioxide (SO2), hơi nước, bụi và tro vào bầu khí quyển.

Khối lượng lớn khí và tro có thể ảnh hưởng đến khí hậu trong nhiều năm. Các hạt nhỏ được gọi là các sol khí được phun ra bởi núi lửa, các sol khí phản chiếu lại bức xạ (năng lượng) mặt trời trở lại vào không gian vì vậy chúng có tác dụng làm giảm nhiệt độ lớp bề mặt trái đất.