Phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu: Tiềm năng, thực trạng và giải pháp

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn phát triển kinh tế biển tỉnh bạc liêu tiềm năng thực trạng và giải pháp, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Quan Văn Út
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Duy Oánh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa Lý
• Đề tài: Phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu: Tiềm năng, thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỂN VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN
• 1.1. Một số quan niệm và khái niệm về biển
• 1.2. Biển và đại dương
• 1.3. Phạm vị không gian biển
• 1.4. Quan niệm về vùng ven biển
• 1.5. Kinh tế biển
• 1.6. Khái niệm kinh tế biển
• 1.7. Cơ cấu kinh tế biển
• 1.8. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế biển
• 1.9. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến kinh tế biển và vùng ven biển
• 1.10. Tổ chức lãnh thổ (không gian) kinh tế biển
• 1.11. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững kinh tế biển
• 1.12. Kinh nghiệm phát triển kinh tế biển quốc gia và vùng
• 1.13. Phát triển kinh tế biển Việt Nam
• 1.14. Phát triển kinh tế biển vùng đồng bằng sông Cửu Long
• 2. CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN TỈNH BẠC LIÊU
• 2.1. Khái quát chung về tỉnh Bạc Liêu
• 2.2. Tiềm năng phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu
• 2.2.1. Tiềm năng về vị trí địa lí vùng biển và ven biển
• 2.2.2. Tiềm năng về tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
• 2.2.3. Tiềm năng về kinh tế - xã hội
• 2.2.4. Đánh giá về điều kiện và tiềm năng phát triển
• 2.3. Thực trạng phát triển một số ngành kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu
• 2.3.1. Ngành thủy hải sản
• 2.3.2. Khai thác khoáng sản biển
• 2.3.3. Ngành lâm nghiệp
• 2.3.4. Ngành dịch vụ, du lịch
• 2.3.5. Ngành giao thông vận tải biển
• 2.4. Vị trí kinh tế biển trong nền kinh tế tỉnh Bạc Liêu
• 2.5. Một số vấn đề liên quan trong phát triển kinh tế biển và vùng ven biển tỉnh Bạc Liêu
• 2.5.1. Vấn đề khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản ven biển
• 2.5.2. Phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường biển và ven biển
• 2.5.3. Về đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế biển
• 2.5.4. Về bảo vệ an ninh – quốc phòng vùng biển
• 2.5.5. Vấn đề ứng phó với biến đổi khí hậu tác động đến kinh tế biển và vùng biển ven biển Bạc Liêu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN TỈNH BẠC LIÊU
• 3.1. Cơ sở khoa học xây dựng định hướng và giải pháp
• 3.2. Bối cảnh quốc tế và trong nước
• 3.3. Định hướng phát triển kinh tế biển và vùng ven biển Việt Nam đến năm 2020
• 3.4. Chủ trương, chính sách phát triển kinh tế biển của tỉnh Bạc Liêu
• 3.5. Các định hướng phát triển kinh tế biển chung
• 3.6. Tổ chức không gian phát triển kinh tế biển
• 3.7. Định hướng phát triển các ngành kinh tế biển
• 3.8. Phát triển nguồn nhân lực
• 3.9. Phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và dân cư ven biển
• 3.10. Khai thác hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường
• 3.11. Xây dựng hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu và dự báo phát triển kinh tế biển, vùng biển ven biển tỉnh Bạc Liêu đến năm 2020
• 3.12. Quốc phòng, an ninh
• 3.13. Các giải pháp chủ yếu
• 3.14. Quy hoạch và tổ chức thực hiện quy hoạch phát triển kinh tế biển
• 3.15. Hoàn thiện chính sách và hệ thống quản lí và khai thác biển
• 3.16. Huy động nguồn vốn đầu tư trong và ngoài tỉnh
• 3.17. Về phát triển khoa học, công nghệ
• 3.18. Xúc tiến đầu tư và mở rộng thị trường
• 3.19. Về môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu
• 3.20. Gắn phát triển kinh tế biển với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và đảm bảo an sinh xã hội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tiềm năng phát triển kinh tế biển Bạc Liêu

Tỉnh Bạc Liêu có nhiều tiềm năng kinh tế biển đáng kể nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú. Vùng biển Bạc Liêu không chỉ có bờ biển dài 56 km mà còn có nội thủy và vùng lãnh hải rộng lớn, tạo điều kiện cho việc phát triển ngành thủy sản và du lịch biển. Theo các chuyên gia, tài nguyên biển tại đây rất đa dạng, bao gồm hải sản, dầu khí và các nguồn lợi khác. Đặc biệt, Bạc Liêu nằm giữa hai vùng sinh thái mặn và ngọt, tạo ra nhiều cơ hội cho đầu tư và phát triển các ngành kinh tế biển. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả những tiềm năng kinh tế này, cần có những chính sách và giải pháp hợp lý.

1.1. Vị trí địa lý và tài nguyên thiên nhiên

Vị trí địa lý của Bạc Liêu nằm trong khu vực bán đảo Cà Mau, tiếp giáp với vịnh Thái Lan, mang lại nhiều lợi thế cho phát triển kinh tế biển. Tài nguyên thiên nhiên phong phú, bao gồm ngành thủy sản và khai thác khoáng sản biển, là những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển. Theo thống kê, Bạc Liêu có nhiều loại hải sản quý hiếm, cùng với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc nuôi trồng thủy sản. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương.

1.2. Đánh giá tiềm năng kinh tế xã hội

Tiềm năng phát triển kinh tế biển của Bạc Liêu không chỉ nằm ở tài nguyên mà còn ở điều kiện kinh tế - xã hội. Sự phát triển của ngành dịch vụ, du lịch và giao thông vận tải biển đang dần hình thành, tạo ra một hệ sinh thái kinh tế đa dạng. Các chính sách phát triển kinh tế ven biển đã được triển khai, nhằm thu hút đầu tư và phát triển bền vững. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành để tối ưu hóa lợi ích từ tài nguyên biển.

II. Thực trạng phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu

Mặc dù Bạc Liêu có nhiều tiềm năng kinh tế, nhưng thực trạng phát triển kinh tế biển vẫn còn nhiều hạn chế. Các ngành như ngành thủy sản và du lịch biển chưa phát huy hết khả năng. Theo báo cáo, sản lượng thủy sản khai thác và nuôi trồng vẫn chưa đạt yêu cầu, trong khi du lịch sinh thái chưa được khai thác triệt để. Hệ thống hạ tầng biển cũng cần được cải thiện để phục vụ cho việc phát triển các ngành kinh tế biển. Việc bảo vệ môi trường biển và bảo vệ nguồn lợi thủy sản cũng là một thách thức lớn.

2.1. Ngành thủy sản

Ngành thủy sản tại Bạc Liêu có nhiều tiềm năng nhưng vẫn chưa phát triển tương xứng. Mặc dù có nguồn lợi hải sản phong phú, nhưng việc khai thác và nuôi trồng vẫn còn nhiều bất cập. Các phương pháp nuôi trồng hiện tại chưa đảm bảo tính bền vững, dẫn đến tình trạng cạn kiệt nguồn lợi. Cần có các giải pháp đổi mới sáng tạo trong công nghệ nuôi trồng và khai thác để nâng cao hiệu quả sản xuất.

2.2. Ngành du lịch biển

Du lịch biển Bạc Liêu còn chưa được khai thác hiệu quả. Mặc dù có nhiều điểm đến hấp dẫn, nhưng cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch chưa đáp ứng được nhu cầu. Việc phát triển du lịch sinh thái và du lịch biển cần được chú trọng hơn, nhằm thu hút du khách và tạo nguồn thu cho địa phương. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này là rất cần thiết để phát triển bền vững.

III. Giải pháp phát triển kinh tế biển Bạc Liêu

Để phát triển kinh tế biển Bạc Liêu một cách bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần cải thiện hạ tầng biển và cơ sở vật chất phục vụ cho các ngành kinh tế biển. Thứ hai, cần có chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành như ngành thủy sản và du lịch biển. Cuối cùng, việc bảo vệ môi trường và bảo vệ nguồn lợi thủy sản cũng cần được đặt lên hàng đầu trong quá trình phát triển.

3.1. Cải thiện hạ tầng

Cải thiện hạ tầng biển là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế biển. Cần đầu tư xây dựng cảng biển, hệ thống giao thông và các cơ sở dịch vụ hỗ trợ cho ngành thủy sản và du lịch. Việc này không chỉ giúp tăng cường khả năng kết nối mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư.

3.2. Khuyến khích đầu tư

Chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành kinh tế biển cần được triển khai mạnh mẽ. Cần tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia vào ngành thủy sản và du lịch biển. Các chương trình hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cũng cần được thiết lập để giúp các doanh nghiệp phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế biển ngày càng trở thành lĩnh vực trọng yếu trong phát triển kinh tế quốc gia, đặc biệt với các quốc gia có bờ biển dài như Việt Nam. Việt Nam sở hữu vùng biển rộng khoảng 1 triệu km², gấp hơn 3 lần diện tích đất liền, với bờ biển dài hơn 3.260 km và hơn 3.000 đảo lớn nhỏ. Trong đó, vùng biển tỉnh Bạc Liêu nằm ở bán đảo Cà Mau, có bờ biển dài 56 km, nội thủy khoảng 3.645 km² và vùng lãnh hải khoảng 1.136 km², sở hữu nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển đa dạng như thủy sản, dầu khí, du lịch và giao thông vận tải biển.

Mặc dù có nhiều lợi thế, kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng vốn có, đặc biệt trong giai đoạn 2002-2011. Luận văn nhằm khảo sát, đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển các ngành kinh tế biển của tỉnh, từ đó đề xuất định hướng và giải pháp phát triển bền vững. Nghiên cứu tập trung vào vùng biển và ven biển của tỉnh, gồm thành phố Bạc Liêu, huyện Hòa Bình và huyện Đông Hải, trong khoảng thời gian 2002-2011.

Việc phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu không chỉ góp phần nâng cao giá trị GDP địa phương mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời đảm bảo an ninh quốc phòng và bảo vệ môi trường biển. Qua đó, nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế biển bền vững, góp phần vào chiến lược phát triển kinh tế biển quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các quan điểm lý luận chủ đạo gồm:

• Quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Nhấn mạnh sự vận động, phát triển liên tục của kinh tế biển trong mối quan hệ biện chứng với các lĩnh vực kinh tế - xã hội khác, đồng thời xem xét sự phát triển kinh tế biển trong bối cảnh lịch sử và tương lai.

• Quan điểm hệ thống: Kinh tế biển được coi là một hệ thống tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực, trong đó các bộ phận có mối quan hệ tác động qua lại chặt chẽ, phát triển đồng bộ.

• Quan điểm tổng hợp lãnh thổ: Phân tích sự phân hóa không gian kinh tế biển theo vùng biển, vùng ven biển và các đơn vị hành chính, nhằm phát triển kinh tế biển phù hợp với điều kiện địa lý và tài nguyên.

• Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững: Nhấn mạnh việc khai thác tài nguyên biển phải đi đôi với bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý nguồn lợi biển nhằm đảm bảo phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: kinh tế biển, vùng ven biển, cơ cấu ngành kinh tế biển, tổ chức lãnh thổ kinh tế biển, biến đổi khí hậu và tác động đến kinh tế biển.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các cơ quan như Cục Thống kê Bạc Liêu, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bạc Liêu, cùng các báo cáo, tài liệu nghiên cứu liên quan.

• Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào vùng biển và ven biển tỉnh Bạc Liêu, gồm thành phố Bạc Liêu, huyện Hòa Bình và huyện Đông Hải, giai đoạn 2002-2011.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, khảo sát thực địa, phân tích thống kê số liệu, biểu đồ - bản đồ, GIS để đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển kinh tế biển. Phương pháp toán học được áp dụng để xử lý số liệu, so sánh các chỉ tiêu phát triển.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2002-2011, khảo sát thực địa và tổng hợp kết quả nghiên cứu trong năm cuối của quá trình thực hiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiềm năng phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu rất đa dạng: Vùng biển có diện tích nội thủy 3.645 km² và vùng lãnh hải 1.136 km², nằm giữa hai vùng sinh thái mặn và ngọt, thuận lợi cho phát triển thủy sản, khai thác dầu khí, du lịch biển và giao thông vận tải biển.

2. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế biển còn hạn chế: Giai đoạn 2002-2011, sản lượng thủy sản khai thác và nuôi trồng tăng trưởng trung bình khoảng 5-7%/năm nhưng chưa khai thác hết tiềm năng. Ngành dầu khí đóng góp lớn nhưng chủ yếu tập trung khai thác các mỏ đã phát hiện, chưa mở rộng quy mô khai thác vùng biển sâu. Du lịch biển và dịch vụ cảng biển phát triển chậm, chưa tương xứng với tiềm năng.

3. Cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển: Hệ thống cảng biển, phương tiện vận tải biển và dịch vụ hậu cần còn thiếu đồng bộ. Nguồn nhân lực chuyên môn cao trong lĩnh vực kinh tế biển còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác và quản lý.

4. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường biển: Mực nước biển dâng, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu đã tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và đời sống người dân ven biển. Ô nhiễm môi trường biển do hoạt động khai thác và phát triển kinh tế chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu chưa tương xứng với tiềm năng là do hạn chế về cơ sở hạ tầng, nguồn vốn đầu tư và trình độ khoa học công nghệ. So với các tỉnh ven biển khác trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, Bạc Liêu có lợi thế vị trí địa lý và tài nguyên nhưng chưa tận dụng hiệu quả do thiếu quy hoạch tổng thể và chính sách hỗ trợ đồng bộ.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo ngành và nghiên cứu quốc gia về phát triển kinh tế biển, đồng thời nhấn mạnh vai trò của việc ứng phó biến đổi khí hậu trong chiến lược phát triển bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng sản lượng thủy sản, bản đồ phân bố các ngành kinh tế biển và bảng so sánh các chỉ tiêu phát triển qua các năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng cảng biển và giao thông vận tải biển: Nâng cấp các cảng hiện có, xây dựng cảng mới phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế biển tỉnh, nhằm tăng năng lực thông qua hàng hóa và tạo điều kiện thuận lợi cho vận tải biển. Thời gian thực hiện trong 5 năm tới, chủ thể là UBND tỉnh phối hợp với Bộ Giao thông Vận tải.

2. Phát triển nguồn nhân lực chuyên môn cao về kinh tế biển: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, kỹ thuật khai thác và bảo vệ môi trường biển cho cán bộ, công nhân ngành kinh tế biển. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn lên 60% trong 3 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp các trường đại học thực hiện.

3. Ứng dụng khoa học công nghệ và quản lý hiện đại trong khai thác tài nguyên biển: Áp dụng công nghệ mới trong khai thác dầu khí, nuôi trồng thủy sản và bảo vệ môi trường biển, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý thông tin địa lý (GIS) để quy hoạch và giám sát phát triển kinh tế biển. Thời gian triển khai 3-5 năm, do Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế biển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu: Ban hành các chính sách ưu đãi đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp và cộng đồng ven biển trong phát triển kinh tế biển, đồng thời triển khai các biện pháp phòng chống xâm nhập mặn, bảo vệ hệ sinh thái ven biển. Chủ thể là UBND tỉnh phối hợp các sở ngành, thực hiện trong 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu, giúp định hướng quy hoạch và quản lý hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học, nghiên cứu sinh: Tài liệu tham khảo quý giá về kinh tế biển, đặc biệt là nghiên cứu phát triển kinh tế biển vùng đồng bằng sông Cửu Long và tỉnh Bạc Liêu.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực kinh tế biển: Cung cấp thông tin về tiềm năng, thực trạng và các giải pháp phát triển kinh tế biển, giúp đánh giá cơ hội đầu tư và phát triển kinh doanh.

4. Cơ quan quản lý môi trường và phát triển bền vững: Tham khảo các phân tích về tác động biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường biển, từ đó xây dựng các chương trình bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu có tiềm năng gì nổi bật?
   Bạc Liêu có vùng biển rộng với đa dạng tài nguyên như thủy sản, dầu khí, du lịch biển và giao thông vận tải biển. Vị trí nằm giữa hai vùng sinh thái mặn và ngọt tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nuôi trồng thủy sản và khai thác tài nguyên biển.

2. Tình hình phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu trong giai đoạn 2002-2011 ra sao?
   Sản lượng thủy sản tăng trưởng khoảng 5-7%/năm, ngành dầu khí phát triển nhưng chưa khai thác hết tiềm năng, du lịch biển và dịch vụ cảng biển còn hạn chế. Cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

3. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến kinh tế biển Bạc Liêu?
   Biến đổi khí hậu gây ra mực nước biển dâng, xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và đời sống người dân ven biển, đồng thời làm suy giảm các hệ sinh thái ven biển quan trọng.

4. Những giải pháp chính để phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu là gì?
   Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng cảng biển, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu.

5. Ai nên sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp đầu tư kinh tế biển và cơ quan quản lý môi trường sẽ tìm thấy thông tin hữu ích để phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu hiệu quả và bền vững.

Kết luận

• Kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu có tiềm năng lớn với vùng biển rộng, đa dạng tài nguyên và vị trí chiến lược trong vùng đồng bằng sông Cửu Long.
• Thực trạng phát triển kinh tế biển còn nhiều hạn chế do cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu.
• Biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường biển là thách thức lớn cần được giải quyết đồng bộ trong phát triển kinh tế biển.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ và chính sách hỗ trợ phát triển bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho hoạch định chính sách, đầu tư và quản lý phát triển kinh tế biển tỉnh Bạc Liêu trong giai đoạn tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và nhà đầu tư cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chiến lược phát triển kinh tế biển phù hợp với thực tiễn và xu thế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỂN VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN 1. Một số quan niệm và khái niệm về biển 1. Biển và đại dương Trái đất là một hành tinh nước, vì biển và các đại dương chiếm khoảng 71% diện tích bề mặt của nó. Biển và đại dương đã được các nhà khoa học công nhận là cội nguồn của sự sống trên Trái đất, bởi lẽ biển và đại dương có nhiều chức năng quan trọng liên quan tới sự sống trên Trái đất.

Như đã biết, biển và đại dương chứa đựng nhiều hệ thống tự nhiên ở những cấp độ và qui mô khác nhau. Vì vậy, hiểu biết chính xác khái niệm về chúng giúp các nhà nghiên cứu và quản lý biết đúng đối tượng nghiên cứu và quản lý của mình ngay từ khi bắt đầu công việc. Theo sự tưởng tượng của người Babylon và người Ai Cập cổ thì tên gọi “đại dương” bắt nguồn từ tên riêng của con sông thần thoại Okêan. Con sông này bao quanh các vùng đất nổi mà hình dạng như một cái dĩa bằng phẳng.

Tuy nhiên, với sự phát triển của ngành hàng hải dần dần cho thấy rằng, rõ ràng “đại dương” không phải là một con sông bao quanh các lục địa mà đó chính là biển. Ngày nay, đã có sự phân biệt và cách hiểu rõ ràng về biển và đại dương. Để hiểu rõ hơn vấn đề trước hết ta cần biết về khái niệm thủy vực. Thủy vực (water - body) là một vùng trũng bất kỳ trên bề mặt Trái đất có chứa nước thường xuyên bất kể nước ngọt, nước lợ hoặc nước mặn, với các hình thái và qui mô khác nhau.

Đại dương thế giới (word ocean) là toàn bộ các thủy vực có chứa nước mặn của Trái đất và không phân biệt ranh giới. Như vậy, trên hành tinh chúng ta chỉ tồn tại một đại dương thế giới. Đại dương (ocean) là những thủy vực nước mặn có qui mô lớn trong đại dương thế giới. Nó cũng là những bộ phận quan trọng của đại dương thế giới và được phân định tương đối bởi ranh giới “nhân tạo”.

Thông thường, ranh giới về phía lục địa của đại dương được phân định với các vùng biển phía trong bởi các hệ thống đảo, tương ứng với các đới phá hủy cấu trúc địa chất của rìa lục địa ở phía dưới. Trước kia, dựa vào truyền thuyết người ta đã chia ra thành 7 đại dương là: Bắc Băng Dương, Ấn Độ Dương, Bắc Đại Tây Dương, Nam Đại Tây Dương, Bắc Thái Bình Dương, 15 Nam Thái Bình Dương và Đại Dương Nam Cực. Đến năm 1845, tên của 3 đại dương: Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương mới được thừa nhận chính thức. Đến nay, người ta chia ra và thừa nhận 4 đại dương chính: Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương.

Do nằm sát lục địa và chịu ảnh hưởng của các quá trình lục địa (chủ yếu thông qua hệ thống sông ngòi), nước biển thường có thành phần và tính chất khác với nước đại dương. Cho nên trong các văn liệu, người ta còn gọi chúng là các biển rìa (marginal sea). Theo thuật ngữ Địa lí (Nguyễn Dược - Nguyễn Trung Hải, NXBGD - 2001) đã đưa ra khái niệm biển như sau: “Biển là bộ phận của đại dương, nằm gần hoặc xa đất liền nhưng có những đặc điểm riêng khác với vùng nước của đại dương bao quanh (như nhiệt độ, độ mặn, chế độ thủy văn, các vật liệu trầm tích đáy, các sinh vật…)”. Ngày nay, theo cách hiểu thông thường có thể thấy biển là một bộ phận biệt lập của đại dương, nó được phân biệt bởi những đặc điểm tự nhiên, chủ yếu là bởi những đặc điểm thủy văn và khí hậu.

Biển có thể nằm giữa hai lục địa, ăn sâu vào lục địa hoặc tách ra khỏi đại dương bởi các bán đảo, đảo và địa hình ngầm. Điểm khác nhau cơ bản giữa biển và đại dương là kích thước, biển thì nhỏ hơn đại dương. Biển thường là phần mở rộng của đại dương và là phần nối của đại dương và đất liền, khi biển rời xa hẳn khỏi đất liền thì lúc đó người ta gọi là đại dương. Tùy thuộc vào đặc tính của sự tiếp xúc giữa lục địa và đại dương, các biển được phân chia thành ba nhóm: - Các biển trong lục địa: các biển này ăn sâu vào trong lục địa, nằm ở thềm lục địa và có độ sâu không lớn.

- Các biển rìa lục địa: các biển này được tách ra khỏi đại dương bởi các quần đảo hay bán đảo, được nối với các đại dương trên những tuyến rộng. Các biển này được bố trí hoặc là ở thềm lục địa với độ sâu nhỏ, hoặc là ở sườn lục địa với sự tăng nhanh đến độ sâu của đại dương. - Các biển giữa các lục địa: các biển này được bố trí giữa hai lục địa. Cần chú ý rằng các biển giữa các lục địa nằm ở các vòng đai đứt gãy của vỏ Trái đất, cho nên những nét đặc 16 trưng của các biển này là sự chia cắt mạnh mẽ của đường bờ, sự chênh lệch rõ rệt của độ sâu, hoạt động địa chấn và hoạt động núi lửa mạnh mẽ.

Như vậy, dù có nhiều cách hiểu dựa trên quan điểm tiếp cận về biển và đại dương khác nhau nhưng nó vẫn là khối nước khổng lồ bao quanh các lục địa. Ngày nay, biển và đại dương cung cấp cho con người một kho tàng khổng lồ về thực phẩm, khí đốt, hóa chất, vật liệu, điều hòa môi trường, phát triển du lịch và giải trí là nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội và tạo dựng nền văn minh cho loài người. Phạm vị không gian biển Năm 1973, Hội nghị Liên hợp quốc lần thứ 3 về Luật biển (Third United Nations Conference on the Law of the Sea) được tổ chức tại New York, với hơn 160 nước tham gia. Cuối cùng một Công ước về luật biển hay Hiệp ước về luật biển được hình thành, sau nhiều lần chỉnh sửa cho đến năm 1982.

Kết quả là một công ước có hiệu lực từ ngày 16 tháng 11 năm 1994. Nội dung Công ước bao gồm một loạt điều khoản. Những điều khoản quan trọng nhất quy định về việc thiết lập các giới hạn, giao thông đường biển, trạng thái biển đảo, và các chế độ quá cảnh, các vùng đặc quyền kinh tế, quyền tài phán thềm lục địa, khai khoáng lòng biển sâu, chính sách khai thác, bảo vệ môi trường biển, nghiên cứu khoa học, và dàn xếp các tranh chấp. Công ước đặt ra giới hạn cho các khu vực, tính từ đường cơ sở (baseline) được định nghĩa rõ ràng, bao gồm các bộ phận: - Nội thủy - Lãnh hải - Vùng tiếp giáp lãnh hải - Vùng đặc quyền kinh tế - Thềm lục địa Ngoài ra, còn có vùng biển quốc tế (vùng biển nằm ngoài vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia ven biển).

Ở vùng biển quốc tế, các quốc gia đều có quyền tự do hàng hải, tự do hàng không, đặt dây cáp và ống ngầm, đánh bắt cá, nghiên cứu khoa học. nhưng phải tôn trọng lợi ích của các quốc gia khác cũng như tuân thủ các quy định có liên quan đến công ước Luật biển năm 1982. Quan niệm về vùng ven biển Vùng ven biển (hay còn gọi là dải ven biển, đới bờ, dải ven bờ, hoặc dải bờ biển…) là một thực thể tự nhiên hoàn chỉnh cấp hành tinh, có đặc trưng riêng về nguồn gốc phát sinh, 17 về hình thái, cấu trúc, về cơ cấu tài nguyên và quá trình phát triển, tiến hóa… Mặc dù đã được nghiên cứu từ lâu nhưng cho đến nay, khái niệm về vùng ven biển vẫn còn chưa được thống nhất, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học cả trong khoa học tự nhiên và trong khoa học kinh tế. Theo các tài liệu nước ngoài, có các thuật ngữ sau: - Nga: Vùng duyên hải - Pháp: Vùng ven biển (Littoral hoặc Côte).

- Anh: Vùng ven biển (Coastal zone) - Trung Quốc: Vùng diên hải hay Vùng duyên hải. Như vậy, quan niệm việc phân định và tiêu chí để xác định ranh giới vùng ven biển của mỗi nước cũng khác nhau. Dưới đây là một số khái niệm về vùng ven biển được chọn lọc từ nhiều quốc gia và từng lĩnh vực khoa học cụ thể. Trong “Từ điển bách khoa các thuật ngữ Địa lí tự nhiên (bốn thứ tiếng Nga, Anh, Pháp, Đức)” – NXB Tiến bộ, Maxcơva 1980, vùng ven biển được định nghĩa như sau: “Vùng ven biển là dải ranh giới giữa đất liền và biển, đặc trưng bởi sự có mặt phổ biến của các dạng địa hình bờ biển cổ và hiện đại.

Ở dạng đầy đủ hơn, bao gồm khái niệm vùng duyên hải – là dải lục địa có các thềm biển cổ, dải bờ - nơi có các dạng bờ hiện đại, và ven bờ biển hoặc là nơi có các dạng bờ cổ bị chìm ngập”. Định nghĩa này phù hợp với nghiên cứu môi trường và tài nguyên thiên nhiên, nhưng hạn chế khi nghiên cứu về địa lí, nhân khẩu học và kinh tế học, không nêu được những ảnh hưởng của biển đến các hoạt động kinh tế biển. Tại Hội thảo Khoa học quốc gia “Nghiên cứu và quản lý vùng ven biển Việt Nam” tháng 12 năm 1992, Giáo sư Joe Baker của viện khoa học biển Autralia đã đưa ra định nghĩa: “Vùng ven biển là vùng đất – biển kéo dài từ giới hạn phía trên của lưu vực các con sông, suối… chảy vào biển, tới giới hạn ảnh hưởng của lục địa”. Định nghĩa này đề cập đến tương tác biển và lục địa nhưng vẫn còn hạn chế khi nghiên cứu về các tác động kinh tế - xã hội trong quá trình khai thác lợi thế của biển.

Trong nghiên cứu hỗ trợ cho lĩnh vực môi trường ở Việt Nam, Tổ chức bảo tồn thiên nhiên Quốc tế IUCN cho rằng: “Việc xác định thế nào là vùng ven biển rất khó, song có thể nói đó là vùng tính sâu vào nội địa tới điểm ảnh hưởng của thủy triều lên các con sông, suối và các vùng đất ngập nước, hoặc tính sâu vào nội địa 10 km, tùy theo khoảng cách nào lớn hơn”. Định nghĩa này tương đối phù hợp với hướng nghiên cứu những vấn đề về điều kiện tự nhiên và tài nguyên vùng ven biển. Song, đối với nghiên cứu vấn đề về dân cư, kinh tế - xã 18 hội của lãnh thổ này lại gặp nhiều khóa khăn trong việc thu thập và tính toán các số liệu thống kê. Trong báo cáo khoa học của Ủy ban Quốc gia về biển của Việt Nam (IOC), GS.