Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu tính đa dạng thực vật thân gỗ tại khu bảo tồn các loài hạt trần quý hiếm nam động huyện quan hóa tỉnh thanh hóa

Nghiên cứu tính đa dạng thực vật thân gỗ tại khu bảo tồn Nam Động, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa, góp phần bảo tồn các loài quý hiếm.

• Tác giả: Nguyễn Văn Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tính Đa Dạng Thực Vật Thân Gỗ Tại Khu Bảo Tồn Các Loài Hạt Trần Quý, Hiếm Nam Động, Huyện Quan Hóa, Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các vấn đề về đa dạng sinh học
• 1.1.1. Khái niệm về đa dạng sinh học
• 1.1.2. Tầm quan trọng đa dạng sinh học
• 1.1.3. Các giải pháp bảo tồn
• 1.2. Tình hình nghiên cứu tính đa dạng thực vật
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu tại Khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động
• 1.3. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.4.1.1. Vị trí địa lý
• 1.4.1.2. Địa hình, Địa chất thổ nhưỡng
• 1.4.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 1.4.1.4. Đặc trưng cơ bản về tài nguyên rừng KBT
• 1.4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh
• 1.4.2.1. Dân số, dân tộc ở các xã vùng đệm khu bảo tồn
• 1.4.2.2. Thực trạng kinh tế
• 1.4.3. Vài nét về thực vật khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động
• 1.4.3.1. Hiện trạng rừng phân bố theo các phân khu chức năng
• 1.4.3.2. Đa dạng hệ thực vật rừng
• 1.4.3.3. Các loài đặc hữu, quý hiếm
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Đa dạng hệ thực vật
• 2.1.1. Xây dựng danh lục thực vật thân gỗ
• 2.1.2. Đánh giá đa dạng hệ thực vật thân gỗ
• 2.1.3. Đặc điểm phân bố của thực vật thân gỗ trong một số kiểu thảm thực vật đại diện của Khu bảo tồn
• 2.1.3.1. Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới đai 700-1600m
• 2.1.3.2. Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới dưới 700m
• 2.1.4. Nguyên nhân gây suy thoái đa dạng thực vật thân gỗ ở Khu bảo tồn
• 2.1.4.1. Những mối đe dọa trực tiếp
• 2.1.4.2. Những nguyên nhân gián tiếp
• 2.1.5. Xây dựng các giải pháp quản lý, bảo tồn đa dạng thực vật thân gỗ
• 2.1.5.1. Duy trì và bảo vệ rừng
• 2.1.5.2. Các giải pháp về sinh kế, nâng cao nhận thức người dân
• 2.1.5.3. Các giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư và năng lực nghiên cứu khoa học
• 3. KẾT LUẬN – TỒN TẠI – KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ tại Nam Động

Nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ tại khu bảo tồn Nam Động, Thanh Hóa, là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thiên nhiên. Khu bảo tồn này không chỉ có giá trị sinh thái cao mà còn là nơi lưu giữ nhiều loài thực vật quý hiếm. Việc nghiên cứu giúp hiểu rõ hơn về thành phần và cấu trúc của hệ thực vật, từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái và địa lý của khu bảo tồn Nam Động

Khu bảo tồn Nam Động nằm ở huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa, có địa hình đa dạng với nhiều kiểu thảm thực vật khác nhau. Đặc điểm khí hậu và thổ nhưỡng tại đây tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật thân gỗ quý hiếm.

1.2. Tầm quan trọng của đa dạng sinh học tại khu bảo tồn

Đa dạng sinh học tại khu bảo tồn Nam Động không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương. Việc bảo tồn các loài thực vật thân gỗ quý hiếm giúp duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ nguồn gen thực vật.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc nghiên cứu và bảo tồn đa dạng thực vật thân gỗ tại khu bảo tồn Nam Động, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như khai thác rừng trái phép, biến đổi khí hậu và sự xâm lấn của các loài ngoại lai đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật quý hiếm.

2.1. Nguyên nhân gây suy giảm đa dạng thực vật thân gỗ

Khai thác rừng không bền vững và sự phát triển đô thị hóa là những nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm đa dạng thực vật thân gỗ. Các hoạt động này không chỉ làm mất đi môi trường sống của nhiều loài mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

2.2. Những mối đe dọa từ biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng, làm thay đổi điều kiện sống của thực vật thân gỗ. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của các loài thực vật.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ hiệu quả

Để nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ tại khu bảo tồn Nam Động, các phương pháp khoa học hiện đại đã được áp dụng. Việc sử dụng công nghệ GIS và các phương pháp điều tra thực địa giúp thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ về các loài thực vật.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa bao gồm việc khảo sát và ghi nhận các loài thực vật thân gỗ trong khu vực nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng các mẫu thu thập để phân tích và đánh giá sự đa dạng của hệ thực vật.

3.2. Ứng dụng công nghệ GIS trong nghiên cứu

Công nghệ GIS được sử dụng để phân tích không gian và mô hình hóa sự phân bố của các loài thực vật thân gỗ. Điều này giúp xác định các khu vực có giá trị bảo tồn cao và lập kế hoạch quản lý hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu bảo tồn Nam Động có sự đa dạng cao về thực vật thân gỗ, với nhiều loài quý hiếm. Những phát hiện này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có thể được ứng dụng trong công tác bảo tồn và phát triển bền vững.

4.1. Danh mục các loài thực vật thân gỗ quý hiếm

Nghiên cứu đã xây dựng danh mục các loài thực vật thân gỗ quý hiếm tại khu bảo tồn Nam Động. Danh mục này sẽ là cơ sở để triển khai các biện pháp bảo tồn và phát triển nguồn gen.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào bảo tồn

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn thực vật thân gỗ, nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng và chính quyền địa phương về tầm quan trọng của đa dạng sinh học.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu

Nghiên cứu đa dạng thực vật thân gỗ tại khu bảo tồn Nam Động đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững. Việc bảo vệ các loài thực vật thân gỗ quý hiếm là cần thiết để đảm bảo sự tồn tại của chúng trong tương lai.

5.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả

Các giải pháp bảo tồn cần được triển khai đồng bộ, bao gồm việc quản lý rừng bền vững, giáo dục cộng đồng và phát triển du lịch sinh thái. Những giải pháp này sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học tại khu bảo tồn Nam Động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được tổ chức bảo tồn quốc tế xác định là một trong những trọng điểm về đa dạng sinh học thuộc khu vực Indo-Burma với hơn 13.766 loài thực vật đã ghi nhận. Nằm tại điểm giao thoa sinh thái đặc biệt giữa khu hệ Tây Bắc và Bắc Trung Bộ, Khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động thuộc huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa sở hữu diện tích 646,95 ha với độ che phủ rừng tự nhiên đạt 99,65% (tương đương 644,71 ha). Địa hình núi đá vôi hiểm trở tại độ cao 700 - 1.600m tạo nên sinh cảnh biệt lập, lưu giữ nhiều nguồn gen thực vật thân gỗ cổ sơ và các loài hạt trần nguy cấp có nguy cơ tuyệt chủng cao trên quy mô toàn cầu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng suy thoái sinh cảnh rừng nguyên sinh do biến đổi khí hậu và áp lực kinh tế - xã hội cục bộ. Khu vực vùng đệm rộng 3.315,53 ha bao gồm 12 thôn bản với 947 hộ dân (4.333 nhân khẩu), tỷ lệ hộ nghèo chiếm 34,3% và tập quán chăn nuôi thả rông hơn 1.900 con đại gia súc đang tạo ra những xung đột gay gắt đối với mục tiêu bảo tồn nguyên vẹn 502,84 ha rừng núi đá vôi thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.

Đề tài được thực hiện từ tháng 10/2016 đến tháng 4/2017 với mục tiêu tổng quát là đánh giá hiện trạng cấu trúc taxon, phổ dạng sống, giá trị tài nguyên sử dụng và đặc điểm phân bố không gian của hệ thực vật thân gỗ; đồng thời phân tích các mối đe dọa trực tiếp lẫn gián tiếp để xây dựng hệ thống giải pháp bảo tồn bền vững. Luận văn đã cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng với 371 loài thân gỗ được lập danh lục chi tiết, bổ sung 176 loài mới cho khu bảo tồn, xác lập nền tảng khoa học vững chắc phục vụ công tác quy hoạch lâm nghiệp và bảo vệ nguồn gen đặc hữu quý hiếm tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết sinh thái đảo và cân bằng sinh học của Robert MacArthur và Edward O. Wilson (1967), luận giải cơ chế duy trì mật độ loài trên các khối núi đá vôi cô lập (karst ecosystems) như những "đảo sinh thái trên cạn". Theo nguyên lý này, sự phân mảnh sinh cảnh hoặc suy giảm diện tích rừng sẽ làm tăng tốc độ tuyệt chủng cục bộ của các loài có kích thước quần thể nhỏ.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp lý thuyết phân loại thảm thực vật nhiệt đới gió mùa của Thái Văn Trừng (1999) cùng hệ thống phân loại phổ dạng sống Raunkiaer (1934) nhằm phân tích cấu trúc thích nghi hình thái học của thực vật rừng. Khung nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Đa dạng thực vật thân gỗ: Nhóm thực vật bậc cao có mạch, có thân hóa gỗ phát triển thứ cấp, chiếm ưu thế sinh khối và định hình tầng tán của hệ sinh thái rừng.
• Phân khu chức năng bảo tồn: Cấu trúc quản lý không gian gồm vùng lõi nghiêm ngặt (502,84 ha), vùng phục hồi sinh thái (144,11 ha) và hành lang vùng đệm (3.315,53 ha).
• Taxon hạt trần cổ nguy cấp: Các đại diện ngành Thông (Pinophyta) có vùng phân bố hẹp và giá trị tiến hóa cổ sinh học.
• Đa dạng giá trị sử dụng: Hệ thống phân loại tài nguyên lâm sản ngoài gỗ và gỗ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp điều tra ngoại nghiệp kết hợp phân tích nội nghiệp theo quy chuẩn định lượng của Nguyễn Nghĩa Thìn (1997). Cỡ mẫu thực địa được thiết lập gồm 7 tuyến điều tra với tổng chiều dài 17,74 km (tuyến ngắn nhất 0,95 km, tuyến dài nhất 6,32 km) cắt ngang các đai cao từ dưới 700m đến trên 1.600m và đi qua 2 kiểu thảm thực vật chính.

Phương pháp chọn mẫu sử dụng kỹ thuật lập ô tiêu chuẩn cố định (OTC) có diện tích 500 m2/ô (kích thước 20m x 25m), bố trí tổng cộng 20 ô tiêu chuẩn đại diện trên toàn bộ diện tích 646,95 ha của khu bảo tồn. Ranh giới điều tra dọc tuyến được quy định với tầm nhìn quan sát 10m mỗi bên. Lý do lựa chọn phương pháp này là đảm bảo tính đại diện sinh cảnh tối ưu cho địa hình núi đá vôi chia cắt phức tạp, hạn chế tối đa sai số mẫu trong điều kiện tiếp cận khó khăn.

Mỗi loài thực vật bắt gặp đều được thu từ 3 đến 5 mẫu cành, lá, hoa hoặc quả theo đúng quy trình bảo quản mẫu thực vật học. Dữ liệu sau đó được xử lý tại Trung tâm Đa dạng sinh học thuộc Trường Đại học Lâm nghiệp. Các chuyên gia đã giám định hình thái, so sánh với các tài liệu chuẩn mực như Thực vật chí Việt Nam, Cây cỏ Việt Nam của Phạm Hoàng Hộ và Danh lục các loài thực vật Việt Nam. Tình trạng bảo tồn được tra cứu đối chiếu theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP, Nghị định 160/2013/NĐ-CP, Sách Đỏ Việt Nam (2007) và Danh lục Đỏ Thế giới IUCN (2017). Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) được triển khai tại 12 thôn bản vùng giáp ranh để thu thập số liệu kinh tế - xã hội. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu kéo dài liên tục trong 7 tháng từ tháng 10/2016 đến tháng 4/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và giám định mẫu tiêu bản đã xác định được 371 loài thực vật thân gỗ thuộc 217 chi, 71 họ của 2 ngành thực vật bậc cao có mạch tại Khu bảo tồn Nam Động. Cấu trúc phân loại thể hiện tính tập trung cao với ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế áp đảo gồm 69 họ (chiếm 97,18% tổng số họ), 214 chi (chiếm 98,62% tổng số chi) và 363 loài (chiếm 97,84% tổng số loài). Ngành Thông (Pinophyta) tuy chỉ có 2 họ và 3 chi nhưng đại diện cho 8 loài hạt trần quý hiếm có giá trị bảo tồn đặc biệt.

Đóng góp nổi bật của luận văn là đã phát hiện và bổ sung 176 loài, 82 chi và 11 họ thực vật thân gỗ mới cho danh lục khu bảo tồn, làm tăng 47,44% số lượng loài so với các báo cáo điều tra sơ bộ trước năm 2014. Một số họ mới bổ sung đáng chú ý bao gồm họ Dương đào (Actinidiaceae), họ Thích (Aceraceae) và họ Xoài (Anacardiaceae).

Nghiên cứu đã ghi nhận 40 loài thực vật thân gỗ quý hiếm nằm trong danh mục ưu tiên bảo tồn quốc gia và quốc tế. Trong đó, có 6 loài hạt trần nguy cấp điển hình là: Dẻ tùng sọc rộng (Amentotaxus yunnanensis - cấp EN theo IUCN), Dẻ tùng sọc hẹp (Amentotaxus argotaenia - cấp VU theo Sách Đỏ Việt Nam), Đỉnh tùng (Cephalotaxus mannii - cấp VU), Thông pà cò (Pinus kwangtungensis - cấp VU), Thông đỏ đá vôi (Taxus chinensis - cấp VU) và Thông tre lá dài (Podocarpus neriifolius).

Về phổ dạng sống theo hệ thống Raunkiaer, nhóm cây chồi trên chiếm 100% với cấu trúc phân tầng rõ nét: cây gỗ nhỏ (Microphanerophytes) chiếm 42,32%, cây gỗ vừa (Mesophanerophytes) chiếm 35,58%, cây gỗ lớn (Megaphanerophytes) chiếm 14,02% và dây leo gỗ (Liannes) chiếm 8,08%. Về công dụng, hệ thực vật thân gỗ sở hữu tiềm năng tài nguyên to lớn với 242 loài cho gỗ (chiếm 65,23%), 108 loài làm thuốc chữa bệnh (chiếm 29,11%), 76 loài cho quả ăn được (chiếm 20,48%) và 45 loài dùng làm cây cảnh bóng mát (chiếm 12,13%).

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng vượt trội của hệ thực vật thân gỗ tại Nam Động bắt nguồn từ điều kiện địa chất - thổ nhưỡng đặc thù. Vùng núi đá vôi Pha Phanh có độ dốc trung bình từ 25 đến 45 độ, tầng đất feralit mùn dày phát triển trên đá phiến sét và đá vôi, kết hợp nền nhiệt độ 23 - 25°C cùng lượng mưa trung bình hàng năm từ 1.600 - 1.900 mm tạo thành bồn trũng vi khí hậu ẩm nhiệt đới quanh năm. Đây là điều kiện lý tưởng cho các loài hạt trần và cây lá rộng thường xanh sinh trưởng mà không bị tác động bởi gió mùa khô nóng.

Khi so sánh với các khu bảo tồn thiên nhiên khác trên cùng dạng lập địa núi đá vôi ở miền Bắc, tỷ suất đa dạng loài trên diện tích của Nam Động đạt giá trị rất cao. Mặc dù diện tích chỉ có 646,95 ha, số lượng 371 loài thân gỗ tại Nam Động xấp xỉ bằng Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (362 loài trên 27.000 ha), Khu bảo tồn Đồng Sơn - Kỳ Thượng (375 loài trên 15.000 ha) và tương đương 60,72% so với Khu bảo tồn Thần Sa - Phượng Hoàng (611 loài trên 19.000 ha). Chỉ số bình quân đạt 5,22 loài/họ và 1,71 loài/chi, chứng minh tính phong phú cao trong các bậc taxon bậc thấp.

Để minh họa trực quan các kết quả phân tích, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ tròn biểu diễn tỷ lệ phần trăm các nhóm công dụng của thực vật thân gỗ và biểu đồ cột ghép so sánh cơ cấu taxon (ngành, họ, chi, loài) giữa Nam Động với các khu rừng đặc dụng lân cận. Bản đồ phân bố không gian số hóa giúp thể hiện rõ các điểm tọa độ quần thể của 6 loài hạt trần nguy cấp tập trung chủ yếu ở đai cao từ 700m đến 1.200m tại sườn dốc hiểm trở phía Bắc và Đông Bắc.

Tuy nhiên, tính đa dạng này đang chịu áp lực lớn từ 2 nhóm nguyên nhân: suy giảm sinh cảnh do chăn thả 1.938 con gia súc vào rừng tái sinh và tình trạng khai thác trộm lâm sản gỗ quý. Sinh kế của 947 hộ dân vùng đệm với mức thu nhập bình quân chỉ 5,8 triệu đồng/người/năm là nguyên nhân gián tiếp làm tăng tính phụ thuộc vào nguồn tài nguyên rừng tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá hiện trạng tài nguyên và các mối đe dọa sinh thái, luận văn xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm bảo vệ bền vững hệ thực vật thân gỗ:

• Tăng cường tuần tra bảo vệ nghiêm ngặt vùng lõi: Thiết lập hệ thống giám sát rừng thông minh ứng dụng máy định vị GPS và phần mềm tuần tra SMART, mục tiêu giảm 100% các vụ vi phạm chặt phá cây gỗ quý trên toàn bộ 502,84 ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Ban quản lý Khu bảo tồn Nam Động chủ trì phối hợp với Hạt Kiểm lâm Quan Hóa thực hiện tuần tra định kỳ 12 đợt/tháng trong giai đoạn 2017 - 2020.
• Nhân giống phục hồi ngoại vi các loài nguy cấp: Xây dựng vườn ươm thực nghiệm rộng 1.000 m2 tại Trạm Kiểm lâm Bản Bâu, ứng dụng kỹ thuật giâm nguồn hom và gieo ươm hạt giống bản địa nhằm sản xuất 15.000 cây giống Thông đỏ đá vôi (Taxus chinensis) và Đỉnh tùng (Cephalotaxus mannii). Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hóa cấp kinh phí và chỉ đạo kỹ thuật để trồng phục hồi 144,11 ha phân khu phục hồi sinh thái trong lộ trình 2018 - 2022.
• Phát triển sinh kế bền vững và đồng quản lý vùng đệm: Triển khai các gói hỗ trợ kỹ thuật thâm canh 102,5 ha lúa nương và chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông lâm kết hợp cho 947 hộ dân thuộc 12 bản giáp ranh. Mục tiêu nâng thu nhập bình quân đầu người từ 5,8 triệu đồng lên 12 triệu đồng/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 34,3% xuống dưới 15% vào năm 2025. Ủy ban nhân dân hai huyện Quan Hóa và Quan Sơn đóng vai trò chủ thể quản lý và giải ngân chính sách Nghị quyết 30a.
• Hoàn thiện ranh giới và nâng cao năng lực nghiên cứu: Cắm mốc ranh giới cố định trên thực địa dọc 3.315,53 ha vùng đệm, ngăn chặn dứt điểm tình trạng thả rông gia súc xâm lấn vùng phục hồi. Ban quản lý khu bảo tồn ký kết hợp tác nghiên cứu dài hạn với Trường Đại học Lâm nghiệp giai đoạn 2018 - 2023 nhằm giám sát động thái diễn thế thảm thực vật định kỳ 2 năm một lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp khối lượng dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác và có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ quản lý lâm nghiệp và Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên: Tài liệu tham khảo hữu ích để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững, quy hoạch phân khu chức năng và thiết lập danh mục loài ưu tiên bảo vệ tại các hệ sinh thái núi đá vôi miền Bắc.
• Các nhà nghiên cứu thực vật học và bảo tồn đa dạng sinh học: Nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác về hình thái, khóa định loại, phân bố địa lý của 371 loài cây gỗ và đặc điểm sinh thái của 6 loài hạt trần cổ sơ phục vụ các công trình nghiên cứu tiến hóa và thực vật chí.
• Cơ quan hoạch định chính sách và chính quyền địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học để Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa và các huyện miền núi xây dựng các chương trình mục tiêu phát triển sinh kế gắn liền với chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lâm nghiệp: Luận văn mẫu mực về phương pháp điều tra thực địa trên địa hình karst hiểm trở, kỹ thuật thu mẫu tiêu bản chuẩn và phương pháp phân tích chỉ số đa dạng taxon trong quản lý tài nguyên rừng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Khu bảo tồn Nam Động có diện tích nhỏ nhưng lại có tính đa dạng thực vật thân gỗ rất cao?

Mặc dù chỉ có diện tích 646,95 ha, khu bảo tồn nằm ở vị trí chuyển tiếp giữa 2 vùng sinh thái Tây Bắc và Bắc Trung Bộ với địa hình núi đá vôi cao từ 700 - 1.600m. Nơi đây tạo ra các tiểu vùng vi khí hậu mát ẩm quanh năm, duy trì độ che phủ rừng tới 99,65% và lưu giữ 371 loài thân gỗ thuộc 71 họ thực vật khác nhau.

Nghiên cứu đã bổ sung bao nhiêu taxon mới cho hệ thực vật thân gỗ tại khu vực?

Qua quá trình điều tra 7 tuyến ngoại nghiệp và 20 ô tiêu chuẩn, đề tài đã bổ sung 176 loài, 82 chi và 11 họ mới cho danh lục thực vật thân gỗ của khu bảo tồn. Tỷ lệ bổ sung này làm tăng tổng số loài lên 47,44% so với các số liệu thống kê sơ bộ trước đó.

Những loài thực vật hạt trần nguy cấp nào được ghi nhận tại Khu bảo tồn Nam Động?

Khu bảo tồn hiện lưu giữ 6 loài hạt trần quý hiếm bị đe dọa tuyệt chủng gồm: Dẻ tùng sọc rộng (Amentotaxus yunnanensis - cấp EN), Đỉnh tùng (Cephalotaxus mannii - cấp VU), Thông pà cò (Pinus kwangtungensis - cấp VU), Thông đỏ đá vôi (Taxus chinensis - cấp VU), Dẻ tùng sọc hẹp (Amentotaxus argotaenia - cấp VU) và Thông tre lá dài (Podocarpus neriifolius).

Các mối đe dọa chính đối với tài nguyên thực vật thân gỗ tại địa bàn là gì?

Áp lực sinh kế của 4.333 người dân vùng đệm với tỷ lệ hộ nghèo 34,3% dẫn đến tập quán chăn thả rông hơn 1.900 con trâu bò vào rừng và nguy cơ khai thác gỗ trái phép. Ngoài ra, địa hình dốc đứng từ 25 - 45 độ làm gia tăng nguy cơ xói mòn và sạt lở đất tại các vùng rừng bị suy thoái.

Quy mô và phương pháp điều tra thực địa của luận văn được tiến hành như thế nào?

Tác giả đã khảo sát 7 tuyến điều tra với tổng chiều dài 17,74 km kết hợp thiết lập 20 ô tiêu chuẩn định lượng (500 m2/ô, tổng diện tích mẫu 10.000 m2) đại diện cho các đai độ cao và sinh cảnh rừng tự nhiên. Phương pháp này đảm bảo thu thập đầy đủ mẫu vật phục vụ giám định hình thái chuẩn xác.

Kết luận

• Hệ thực vật thân gỗ tại Khu bảo tồn Nam Động có tính đa dạng phong phú với 371 loài, 217 chi thuộc 71 họ của 2 ngành thực vật bậc cao có mạch.
• Luận văn đã có đóng góp khoa học lớn khi phát hiện và bổ sung 176 loài, 82 chi và 11 họ mới vào danh mục thực vật của khu bảo tồn.
• Xác định được 40 loài thân gỗ quý hiếm, đặc biệt bảo tồn thành công quần thể tự nhiên của 6 loài hạt trần có giá trị sinh học và kinh tế cao.
• Khẳng định giá trị sử dụng to lớn của hệ thực vật với hơn 65% số loài cho gỗ và gần 30% số loài có công dụng làm dược liệu quý.
• Hệ thống giải pháp quản lý kết hợp giữa tuần tra bảo vệ nghiêm ngặt 502,84 ha vùng lõi và hỗ trợ sinh kế cho 947 hộ vùng đệm mở ra hướng phát triển bền vững cho lâm nghiệp địa phương.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở dữ liệu số hóa hoàn chỉnh và cập nhật nhất về tài nguyên thực vật thân gỗ núi đá vôi tại miền Tây Thanh Hóa. Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2018 - 2025 cần tập trung nhân rộng mô hình ươm tạo giống bản địa, hoàn thành cắm mốc ranh giới 3.315,53 ha vùng đệm và xúc tiến các dự án chi trả dịch vụ môi trường rừng. Các nhà khoa học, cơ quan quản lý và địa phương hãy cùng chung tay áp dụng các phát hiện của luận văn vào thực tiễn để bảo vệ vẹn nguyên di sản thiên nhiên độc đáo này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Nghiên cứu về hệ thực vật rừng là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu cho công tác nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu về hệ thực vật giúp ngƣời ta hiểu rõ đƣợc thành phần và tính chất của hệ thực vật ở từng nơi, từng vùng nhằm xây dựng mô hình về khai thác, sử dụng, phát triển và bảo vệ nguồn tài nguyên thực vật một cách bền vững, không gây ảnh hƣởng đến môi trƣờng sống, phục hồi các hệ sinh thái đã bị suy thoái, mang lại lợi ích lâu dài cho con ngƣời. Ngày nay, mặc dù với sự phát triển vƣợt bậc của các ngành công nghiệp chế biến khác, phục vụ đời sống con ngƣời, nhƣng nhu cầu về sử dụng các sản phẩm của thực vật thân gỗ vẫn ngày càng gia tăng. Do đó việc tìm hiểu đa dạng về nhóm cây này vẫn phải đƣợc đề ra, một mặt phục vụ cho đời sống ngày càng cao của nhân dân, mặt khác phải bảo vệ, tôn tạo đƣợc nguồn tài nguyên thực vật thân gỗ đảm bảo cân bằng sinh thái, cải tạo nuôi trồng, giữ cho rừng luôn bền vững, cho năng suất cao.

Thực vật thân gỗ là các loài thực vật bậc cao có mạch, phần thân cơ thể thực vật chứa nhiều yếu tố gỗ, thân thƣờng cứng rắn, đảm nhiệm tốt chức năng nâng đỡ cơ thể. Chúng thƣờng là những cây lâu năm và đóng vai trò quan trọng nhất trong hệ sinh thái rừng. Thực vật thân gỗ phân bố rộng khắp trên thế giới. Nhất là các nƣớc nhiệt đới nhƣ Việt Nam thì thực vật thân gỗ có sự phân bố đa dạng và sâu sắc hơn.

Ở nƣớc ta thực vật thân gỗ phân bố rộng khắp trên cả nƣớc và chúng đóng vai trò lớn nhất trong hệ thực vật của nƣớc ta. Thực vật thân gỗ không chỉ phân bố những nơi vùng cao vùng núi có rừng mà nó còn phân bố ở môi trƣờng nƣớc tạo nên những khu rừng ngập nƣớc ven sông ven biển. Sự phân bố của thực vật phụ thuộc nhiều vào yếu tố khí hậu nên ở mỗi vùng miền khác nhau thì có sự phân bố khác nhau của thực vật thân gỗ nói riêng và của hệ thực vật nói chung. Không chỉ có phân bố rộng khắp mà thực vật thân gố còn có giá tị và vai trò rất lớn đối với hệ sinh thái và con ngƣời.

Sự có mặt của thực vật thân gỗ trong các hệ sinh thái rừng đóng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 vài trò rất lớn trong việc tạo nên diện mạo của hệ sinh thái, trong một hệ sinh thái rừng thì thành phần cây gỗ luôn chiếm ƣu thế, nó là nhân tố tạo nên kết cấu, tổ thành và hiện trạng của rừng. Đối với con ngƣời thực vật thân gỗ có giá trị to lớn không chỉ về nhu cầu sử dụng, mà còn có giá trị lớn về khoa học, tâm linh. Đối với ngƣời dân Việt Nam chúng ta rừng là một cái nôi lớn và có giá trị, nó đƣợc chứng minh qua lịch sử đấu trang chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Thực vật thân gỗ nói riêng và hệ thực vật nói chung nó cung cấp thức ăn, dƣợc liệu, dòng năng lƣợng, và là nơi trú ẩn của con ngƣời cũng nhƣ nhiều loài động thực vật khác.

Khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động đƣợc biết đến có giá trị ĐDSH cao, nằm trên khu vực chuyển tiếp của 2 vùng sinh thái Tây Bắc và Bắc Trung Bộ với hệ thực vật khá giàu về thành phần loài, điển hình là các loài thực vật loài hạt trần quý hiếm hiện đang trong tình trạng bị đe dọa tuyệt chủng.