Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu sự đa dạng các loài bò sát rreptilia và ếch nhái amphibia tại khu dự trữ thiên nhiên động châu khe nước trong

Nghiên cứu sự đa dạng loài bò sát và ếch nhái tại khu dự trữ thiên nhiên Động Châu Khe Nước, khám phá giá trị sinh học và bảo tồn.

• Tác giả: Hà Văn Ngoạn
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Quang Vinh
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên & Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu sự đa dạng các loài Bò sát (Reptilia) và Ếch nhái (Amphibia) tại Khu Dự trữ Thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng luận các công trình đã công bố về vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ VÀ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Đặc điểm khí hậu, thủy văn
• 2.1.2.1. Khí hậu
• 2.1.2.2. Thủy văn
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp
• 3.4.2. Phương pháp phân tích hình thái và định danh mẫu vật BSEN
• 3.4.3. So sánh mức độ tương đồng về thành phần loài giữa các khu vực
• 3.4.4. Phương pháp đánh giá đặc điểm phân bố các loài bò sát, ếch nhái
• 3.4.5. Đánh giá tình trạng bảo tồn. Xác định các mối đe dọa
• 3.4.6. Đề xuất các giải pháp ưu tiên bảo tồn
• 3.4.7. Tư liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đa dạng về thành phần loài BSEN tại KDTTN Động Châu - Khe Nước Trong
• 4.1.1. Đa dạng thành phần loài bò sát tại Khu DTTN Động Châu - Khe Nước Trong
• 4.1.2. Đa dạng thành phần loài Ếch nhái tại KDTTN Động Châu - Khe Nước Trong
• 4.2. Mô tả một số đặc điểm hình thái các loài Bò sát, ếch nhái ghi nhận mới cho Khu DTTN Động Châu - Khe Nước Trong
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái các loài bò sát ghi nhận mới cho KVNC
• 4.2.2. Đặc điểm hình thái các loài Ếch nhái ghi nhận mới cho KVNC
• 4.3. Đặc điểm phân bố các loài bò sát, ếch nhái tại KVNC
• 4.3.1. Phân bố các loài bò sát theo đai cao
• 4.3.2. Phân bố bò sát, ếch nhái theo sinh cảnh
• 4.3.3. So sánh sự tương đồng của bò sát, ếch nhái KVNC với các VQG và KBT khác ở Việt Nam
• 4.4. Tình trạng bảo tồn và các mối đe dọa
• 4.4.1. Đánh giá tình trạng bảo tồn. Phân vùng ưu tiên bảo tồn các loài bò sát, ếch nhái tại KVNC
• 4.4.2. Các nhân tố đe dọa
• 4.5. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng loài bò sát và ếch nhái

Nghiên cứu đa dạng loài bò sát và ếch nhái tại khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực đa dạng sinh học. Khu vực này được biết đến với sự phong phú về hệ sinh thái và là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm. Việc nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn góp phần vào công tác bảo tồn động vật tại Việt Nam.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu dự trữ thiên nhiên Động Châu Khe Nước Trong

Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong có diện tích rộng lớn với nhiều loại hình sinh cảnh khác nhau. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài bò sát và ếch nhái. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng khu vực này có sự đa dạng sinh học cao, với nhiều loài mới được phát hiện.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu đa dạng sinh học

Nghiên cứu đa dạng sinh học không chỉ giúp xác định số lượng và thành phần loài mà còn đánh giá tình trạng bảo tồn của chúng. Điều này rất cần thiết để đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả, nhằm bảo vệ các loài bò sát và ếch nhái đang có nguy cơ tuyệt chủng.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu đa dạng loài bò sát và ếch nhái

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc nghiên cứu đa dạng sinh học, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, và sự xâm lấn của các loài ngoại lai đang đe dọa đến sự tồn tại của các loài bò sát và ếch nhái tại khu vực này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái

Biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của các loài bò sát và ếch nhái. Nhiệt độ tăng cao và sự thay đổi lượng mưa có thể làm giảm khả năng sinh sản và sinh tồn của chúng.

2.2. Ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến động vật

Ô nhiễm từ các hoạt động nông nghiệp và công nghiệp đã làm suy giảm chất lượng môi trường sống của các loài bò sát và ếch nhái. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng mà còn làm giảm số lượng loài trong khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng loài bò sát và ếch nhái

Để nghiên cứu đa dạng loài bò sát và ếch nhái tại khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong, các phương pháp hiện đại đã được áp dụng. Việc sử dụng phương pháp điều tra ngoại nghiệp và phân tích hình thái giúp xác định chính xác các loài và tình trạng của chúng.

3.1. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp

Phương pháp này bao gồm việc khảo sát thực địa để thu thập mẫu vật và dữ liệu về sự phân bố của các loài bò sát và ếch nhái. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tại nhiều tiểu khu khác nhau trong khu vực.

3.2. Phân tích hình thái và định danh mẫu vật

Phân tích hình thái giúp xác định các đặc điểm sinh học của các loài bò sát và ếch nhái. Việc định danh mẫu vật là rất quan trọng để cập nhật danh lục loài và đánh giá tình trạng bảo tồn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra sự đa dạng phong phú của các loài bò sát và ếch nhái tại khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong. Nghiên cứu đã ghi nhận nhiều loài mới và cung cấp thông tin quan trọng cho công tác bảo tồn.

4.1. Đa dạng thành phần loài bò sát và ếch nhái

Nghiên cứu đã xác định được tổng cộng 67 loài bò sát và ếch nhái, trong đó có nhiều loài mới được ghi nhận lần đầu tiên tại khu vực này. Điều này cho thấy sự phong phú của hệ sinh thái tại Động Châu - Khe Nước Trong.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào bảo tồn

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để đề xuất các biện pháp bảo tồn hiệu quả cho các loài bò sát và ếch nhái. Điều này không chỉ giúp bảo vệ các loài mà còn góp phần vào việc duy trì đa dạng sinh học của khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu đa dạng loài bò sát và ếch nhái tại khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong đã mở ra nhiều cơ hội mới cho việc bảo tồn và phát triển bền vững. Các kết quả đạt được sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo và các chương trình bảo tồn trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục nghiên cứu

Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp cập nhật thông tin về các loài bò sát và ếch nhái, từ đó đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp. Điều này rất cần thiết để bảo vệ đa dạng sinh học tại khu vực này.

5.2. Hướng đi mới cho công tác bảo tồn

Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn. Các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo tồn động vật cũng cần được triển khai để bảo vệ các loài bò sát và ếch nhái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu hệ bò sát và ếch nhái Việt Nam sở hữu mức độ phong phú hàng đầu khu vực với khoảng 790 loài, bao gồm 502 loài bò sát và 288 loài ếch nhái phân bố trên nhiều dạng sinh cảnh. Khu Dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong được thành lập chính thức theo Quyết định số 2156/QĐ-UBND ngày 25 tháng 06 năm 2020 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình với diện tích tự nhiên 22.595,94 ha. Nơi đây lưu giữ dải rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi đất thấp có độ che phủ rừng lên đến 99%, trong đó 90% diện tích nằm ở đai độ cao dưới 700 m – kiểu sinh cảnh tự nhiên đặc biệt quý hiếm đang bị suy thoái mạnh trên toàn quốc.

Mặc dù giữ vị trí xung yếu trong hành lang sinh thái Bắc Trường Sơn, dữ liệu về khu hệ động vật có xương sống tại khu vực còn nhiều khoảng trống, chỉ có duy nhất một đợt khảo sát sơ bộ ghi nhận 67 loài vào năm 2015 trước khi khu bảo tồn thành lập. Đề tài tập trung giải quyết các mục tiêu trọng tâm: đánh giá toàn diện tính đa dạng thành phần loài, phân tích đặc điểm phân bố theo sinh cảnh và độ cao, xác định các yếu tố đe dọa sinh học và đề xuất giải pháp bảo tồn bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao quát 22 tiểu khu rừng thuộc huyện Lệ Thủy trong thời gian 95 ngày thực địa (giai đoạn 2018 - 2020). Công trình đã xác lập bộ dữ liệu khoa học chuẩn mực với 83 loài bò sát, ếch nhái thuộc 21 họ, tạo cơ sở thực tiễn cho công tác quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học cấp tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân loại học hình thái động vật học kết hợp sinh thái học quần thể để phân tích cấu trúc khu hệ. Khung phân loại thảm thực vật rừng nhiệt đới của tác giả Thái Văn Trừng (1978) được ứng dụng để phân định 7 kiểu thảm thực vật tại khu vực nghiên cứu, trong đó kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi thấp chiếm ưu thế tuyệt đối với diện tích 12.555,09 ha (tỷ lệ 55,56%).

Khung phân chia đai cao sinh thái khu vực Đông Dương của Bain & Hurley (2011) được kế thừa và chuẩn hóa thành 3 đai độ cao thích ứng với địa hình thực tế: đai dưới 400 m, đai từ 400 m đến 800 m và đai trên 800 m. Các khái niệm trung tâm được vận dụng gồm: thành phần loài (species richness), chỉ số tương đồng sinh học Sorensen-Dice, tính đặc hữu và phân cấp tình trạng bảo tồn theo Danh lục Đỏ IUCN 2020, Sách Đỏ Việt Nam 2007, Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 64/2019/NĐ-CP của Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 207 cá thể, trong đó phân tích hình thái trực tiếp 204 mẫu vật thu thập và kết hợp quan sát định danh 3 mẫu rùa tại thực địa.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên việc thiết lập 10 tuyến điều tra chính cùng các tuyến phụ đi qua các dạng sinh cảnh đặc trưng từ độ cao 120 m đến 1220 m. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện sinh thái cao nhất nhờ bao phủ các sinh cảnh ven suối lớn, vách đá và thung lũng. Mẫu vật được thu thập trực tiếp bằng tay và gậy bắt rắn chuyên dụng trong hai khung giờ hoạt động mạnh nhất: ban ngày (09:00 - 16:00) và ban đêm (19:00 - 24:00).

Phương pháp phân tích hình thái thực hiện qua việc đo đạc 38 chỉ số kích thước chuẩn (như SVL, HL, HW, TAL) bằng thước kẹp điện tử Alpha-Tool có độ chính xác 0,01 mm, đối chiếu khóa định loại quốc tế chuyên ngành. Phương pháp phân tích định lượng sử dụng phần mềm PAST Statistic để tính toán chỉ số tương đồng Sorensen-Dice với 1000 lần lặp kiểm chứng. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm loại bỏ sai số ngẫu nhiên khi so sánh mức độ tương đồng giữa khu bảo tồn với Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Bắc Hướng Hóa và Vườn Quốc gia Cúc Phương. Nghiên cứu thực hiện qua 4 đợt thực địa với 95 ngày và 38 lượt chuyên gia tham gia từ tháng 7/2018 đến tháng 8/2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua phân tích 204 mẫu vật thu thập và 3 quan sát thực địa, nghiên cứu đã định danh được 56 loài (34 loài bò sát, 22 loài ếch nhái) thuộc 42 giống và 18 họ. Tổng hợp cùng các công bố trước đó, danh lục bò sát và ếch nhái tại Khu Dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong được cập nhật lên 83 loài thuộc 21 họ.

Nghiên cứu ghi nhận bổ sung 16 loài mới cho khu bảo tồn (11 loài bò sát, 5 loài ếch nhái) thuộc 10 họ, bổ sung 3 họ mới gồm họ Thằn lằn rắn (Anguidae), họ Rắn bồng (Homalopsidae) và họ Rắn hổ xiên (Pseudoxenodontidae). Đáng chú ý, loài Rắn khuyết lào (Lycodon laoensis) được ghi nhận phân bố lần đầu tiên tại tỉnh Quảng Bình.

Về cấu trúc đa dạng, ở lớp bò sát, họ Rắn nước (Colubridae) phong phú nhất với 14 loài (chiếm 28,57% tổng số loài) và 10 giống (chiếm 31,2% tổng số giống). Ở lớp ếch nhái, họ Ếch cây (Rhacophoridae) dẫn đầu với 10 loài (chiếm 29,4% tổng số loài), tiếp đến là họ Ếch nhái chính thức (Ranidae) với 8 loài (chiếm 23,5%). Hơn 85% số cá thể ghi nhận tập trung ở đai độ cao dưới 400 m và sinh cảnh rừng thường xanh ven suối Sa Ram, Khe Bang có độ ẩm không khí đạt từ 78% đến 93%.

Thảo luận kết quả

Cấu trúc đa dạng loài và mối quan hệ sinh thái được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ cột so sánh tương quan số giống - số loài giữa các họ, cùng sơ đồ hình cây (dendrogram) thể hiện chỉ số tương đồng sinh học.

Phân tích chỉ số Sorensen-Dice cho thấy khu hệ Động Châu - Khe Nước Trong có mức độ tương đồng cao nhất với Khu Bảo tồn Thiên nhiên Bắc Hướng Hóa (đạt trên 60%) nhờ tính liên tục của dải rừng thường xanh Bắc Trường Sơn. Ngược lại, khu hệ có sự phân hóa rõ rệt so với Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, bởi Phong Nha mang đặc trưng sinh cảnh núi đá vôi (Karst) còn Động Châu là sinh cảnh rừng nhiệt đới trên núi đất sa thạch và phiến thạch sét.

Việc không ghi nhận lại 27 loài từ đợt khảo sát năm 2015 phản ánh sự biến động theo mùa và tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác quá mức. Phỏng vấn thực tế cho thấy áp lực săn bắt động vật hoang dã làm thực phẩm của cư dân vùng đệm và tình trạng tử vong do tai nạn giao thông trên tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh Tây (tiểu khu 534) đang đe dọa trực tiếp đến quần thể bò sát và ếch nhái bản địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn hiệu quả khu hệ động vật quý hiếm, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập mạng lưới tuần tra nghiêm ngặt tại các phân khu trọng điểm: Ban Quản lý Khu Dự trữ phối hợp với Hạt Kiểm lâm huyện Lệ Thủy tổ chức tuần tra định kỳ 15 ngày/lần tại 5 tiểu khu có tính đa dạng cao (gồm các tiểu khu 523, 525, 527, 529 và 534), đặt mục tiêu giảm 80% tình trạng bẫy bắt trái phép trong giai đoạn 2021-2023.
2. Xây dựng công trình giảm thiểu xung đột giao thông: Sở Giao thông Vận tải tỉnh Quảng Bình phối hợp với Ban Quản lý lắp đặt 5 cụm biển cảnh báo động vật qua đường và xây dựng 3 cống chui sinh thái tại đoạn đường Hồ Chí Minh nhánh Tây chạy qua tiểu khu 534, hoàn thành trong vòng 18 tháng để giảm 90% nguy cơ tai nạn giao thông cho các loài bò sát.
3. Phát triển sinh kế thay thế cho cộng đồng vùng đệm: Ủy ban nhân dân hai xã Kim Thủy và Lâm Thủy kết hợp cùng các tổ chức bảo tồn triển khai mô hình canh tác bền vững cho 73,6% số hộ người Vân Kiều, bảo đảm 100% thôn bản ký cam kết không săn bắt động vật rừng giai đoạn 2021-2025.
4. Chuẩn hóa chương trình quan trắc sinh học định kỳ: Trường Đại học Lâm nghiệp phối hợp với cán bộ kỹ thuật địa phương duy trì điều tra giám sát 2 năm/lần trên 10 tuyến khảo sát cố định, số hóa 100% tọa độ ghi nhận loài phục vụ quản lý cơ sở dữ liệu không gian đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Ứng dụng phương pháp phân vùng ưu tiên bảo tồn theo tiểu khu và bộ dữ liệu 83 loài để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững cấp cơ sở.
2. Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Động vật học: Sử dụng nguồn tư liệu mô tả chi tiết 38 chỉ số đo hình thái của các loài mới ghi nhận như Lycodon laoensis, Dopasia harti, Megophrys microstoma phục vụ giảng dạy và nghiên cứu phân loại học.
3. Các tổ chức bảo tồn phi chính phủ và quỹ môi trường: Tham khảo bức tranh toàn cảnh về hiện trạng sinh cảnh và các nhân tố đe dọa để xây dựng hồ sơ tài trợ các chương trình bảo vệ loài nguy cấp vùng Bắc Trường Sơn.
4. Học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý Tài nguyên - Lâm sinh: Tiếp cận quy trình nghiên cứu thực địa bài bản qua 10 tuyến khảo sát và kỹ thuật xử lý số liệu sinh học bằng phần mềm PAST Statistic.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã bổ sung bao nhiêu loài và họ mới cho Khu Dự trữ Thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong?
Nghiên cứu đã ghi nhận bổ sung 16 loài mới gồm 11 loài bò sát và 5 loài ếch nhái, đồng thời bổ sung 3 họ mới là Anguidae, Homalopsidae và Pseudoxenodontidae. Đáng chú ý, loài Rắn khuyết lào (Lycodon laoensis) lần đầu tiên được ghi nhận phân bố tại tỉnh Quảng Bình dựa trên phân tích mẫu vật chuẩn.

Sinh cảnh và đai độ cao nào tập trung mức độ đa dạng loài cao nhất?
Kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới núi thấp (chiếm 55,56% diện tích) ở độ cao dưới 400 m là nơi tập trung trên 85% số cá thể ghi nhận. Khu vực ven các khe suối ẩm ướt như Sa Ram và Khe Bang có độ ẩm từ 78% đến 93% cung cấp môi trường sống thuận lợi nhất cho khu hệ.

Những nguyên nhân chính nào đang đe dọa quần thể bò sát và ếch nhái tại đây?
Hai nhân tố đe dọa lớn nhất là áp lực săn bắt động vật hoang dã làm thực phẩm của cư dân bản địa tại hai xã vùng đệm (nơi có 78,9% dân số là đồng bào Vân Kiều) và tai nạn giao thông do xe cơ giới gây ra trên tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh Tây đoạn qua tiểu khu 534.

Chỉ số tương đồng Sorensen-Dice phản ánh điều gì về đặc điểm khu hệ?
Phân tích thống kê với 1000 lần lặp khẳng định khu hệ có mức độ tương đồng cao trên 60% với Khu Bảo tồn Thiên nhiên Bắc Hướng Hóa do cùng dải sinh cảnh núi đất Trường Sơn, nhưng có sự phân hóa sâu sắc với Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng do tính chất sinh cảnh núi đá vôi tương phản.

Quy trình phân tích và định danh mẫu vật được thực hiện theo tiêu chuẩn nào?
Nghiên cứu tiến hành đo 38 chỉ số hình thái chi tiết trên 204 mẫu vật bằng thước kẹp điện tử độ chính xác 0,01 mm. Mẫu được cố định bằng cồn 80-90% và bảo quản dài hạn trong cồn 70%, đối chiếu trực tiếp với hệ thống khóa phân loại quốc tế chuẩn mực và tiêu bản lưu trữ.

Kết luận

• Xác lập danh lục cập nhật toàn diện gồm 83 loài bò sát và ếch nhái thuộc 21 họ tại Khu Dự trữ Thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong.
• Bổ sung 16 loài mới cho danh lục khu bảo tồn, trong đó có 01 loài ghi nhận phân bố mới cho tỉnh Quảng Bình.
• Làm rõ quy luật phân bố của khu hệ theo 3 đai độ cao và 3 dạng sinh cảnh chính trên tổng diện tích 22.595,94 ha.
• Xác định cụ thể hai nguy cơ đe dọa sinh cảnh trực tiếp từ áp lực bẫy bắt dân sinh và chia cắt sinh thái do hạ tầng giao thông.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp bảo tồn có tính ứng dụng cao, phân kỳ thực hiện rõ ràng theo các mốc thời gian 2023, 2025 và 2030.

Luận văn đã đóng góp nguồn dữ liệu thực địa xác thực, đặt nền tảng cho việc quy hoạch bảo tồn hệ sinh thái rừng nhiệt đới núi đất thấp Bắc Trường Sơn trong giai đoạn 5 năm tới. Các nhà quản lý và cơ quan chuyên môn cần nhanh chóng đưa các khuyến nghị này vào kế hoạch hành động thực tiễn nhằm bảo tồn bền vững nguồn gen động vật quý hiếm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng luận các công trình đã công bố về vấn đề nghiên cứu Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và có địa hình phức tạp tạo nên sự đa dạng về sinh cảnh ở cả vùng đồng bằng, trung du và vùng núi nên phù hợp cho sự phát triển của động vật nói chung, ếch nhái và bò sát nói riêng. Nỗ lực nghiên cứu về ếch nhái và bò sát ở Việt Nam được thể hiện qua các giai đoạn cụ thể như sau: Công trình được công bố đầu tiên về bò sát và lưỡng cư ở Việt Nam phải kế đến cuốn ''Nam dược thần hiệu'' của Tuệ Tĩnh đã liệt kê các vị thuốc được làm từ các loài bò sát và lưỡng cư (được dịch sang tiếng Việt và tái bản vào năm 1972). Giai đoạn trước năm 1945: đã có một số nhà khoa học nước ngoài nghiên cứu về bò sát và lưỡng cư ở khu vực Đông Dương, trong đó có Việt Nam.

Hàng loạt các sách chuyên khảo được ra đời trong thời gian này có thể kể đến như Bourret (1936, 1941, 1942) và Smith (1921, 1935, 1943). Giai đoạn 1954-1975: nghiên cứu về bò sát và lưỡng cư ở miền Bắc do các nhà khoa học trong nước thực hiện như Đào Văn Tiến, Trần Kiên, Lê Vũ Khôi, các công bố về thành phần loài và sinh thái của các bò sát và lưỡng cư (Dao 1957, 1962). Ở miền Nam đáng chú ý là công trình nghiên cứu về rắn của Camp-den Main (1970). Giai đoạn 1975-1996: với sự kết hợp của các nhà khoa học trong và ngoài nước các nghiên cứu tập trung vào khám phá đa dạng thành phần loài đã tiến hành ở nhiều vùng khác nhau trong cả nước.

Nổi bật trong giai đoàn này có thể kể đến các khóa định loài về bò sát và lưỡng cư của Đào Văn Tiến (1977, 1978, 1879, 1981, 1982). Nguyễn Văn Sáng & Hồ Thu Cúc (1996) đã ghi nhận ở Việt Nam có 340 loài bò sát và lưỡng cư đến năm 1996. Giai đoạn từ 1997 đến nay: bên cạnh phương pháp định loài hình thái truyền thống, nhờ sự hỗ trợ của phương pháp sinh học phân tử trong phân tích các mối quan hệ di truyền đã góp phần khám phá thêm nhiều loài bò sát và lưỡng cư mới cho Việt Nam. Với tổng số 458 loài vào năm 2005 (Nguyễn Văn Sáng và cs 2005) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 đã tăng lên 545 loài vào năm 2009 (Nguyen et al.

Theo thống kê của hai trang web về cơ sơ dữ liệu của bò sát và ếch nhái thế giới (Reptile database and Amphibian Species of the World) thì số lượng loài bò sát và ếch nhái của Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại năm 2020 là khoảng 790 loài, trong đó có 288 loài ếch nhái, 214 loài thằn lằn, 248 loài rắn, 37 loài rùa và 3 loài cá sấu (Uetz & Hošek 2020; Forst 2020). Những kết quả nghiên cứu về khu hệ ếch nhài và bò sát tại khu vực hệ sinh thái núi đá vôi ở Việt Nam gần đây có thể kể đến: Luu et al. 2013 đã báo cáo tổng cộng 151 loài (101 loài bò sát và 50 loài lưỡng cư) trong đó ghi nhận 13 loài mới cho VQG Phong Nha - Kẻ Bàng và tỉnh Quảng Bình, theo Ziegler et al. 2014 đã cung cấp một danh lục của 102 loài (50 loài lưỡng cư và 52 loài bò sát) trong đó ghi nhận lần đầu tiên cho tỉnh Hà Giang 8 loài ếch nhái và 12 loài bò sát.

Nguyen et al. 2016 đã ghi nhận 31 loài lưỡng cư và bò sát từ kết quả nghiên cứu thực địa ở năm 2015 và 2016 trong đó có 8 loài mới ghi nhận cho huyện Hướng Hóa và 4 loài ghi nhận mới cho tỉnh Quảng Trị. Pham et al. 2017 đã lần đầu báo cáo 21 loài ếch nhái cho hệ sinh thái núi đá vôi của huyện Hà Lang, tỉnh Cao Bằng trong đó ghi nhận mới 3 loài (Odorrana bacboensis, O.

graminea, Rhacophorus maximus) cho tỉnh Cao Bằng. Số loài mới cho khoa học được công bố hàng năm cũng tăng lên rõ rệt qua các thời kỳ. Nếu trong thời kỳ 1954-1975 chỉ phát hiện được 1 loài bò sát mới cho khoa học, thì từ năm 1976-1996, số loài phát hiện mới cho khoa học đã tăng lên 16 loài (4 loài ếch nhái, 12 loài bò sát), trong giai đoạn từ 1996-2005 số lượng loài mới phát hiện là 57 loài (28 loài ếch nhái, 29 loài bò sát), trong giai đoạn 5 năm gần đây từ 2015-2020 số lượng loài mới phát hiện đã tăng nhanh lên đến 123 loài cho Việt Nam (94 loài ếch nhái và 39 loài bò sát). Một số loài mới được công bố gần đây có thể kể đến: 53 loài BSEN mới được công bố với mẫu chuẩn thu ở Việt Nam với 33 loài ếch nhái, 20 loài bò sát chẳng hạn như: Cyrtodactylus bobrovi (Nguyen, Le, Van Pham, Ngo, Hoang, The Pham & Ziegler, 2015; Cyrtodactylus Soni( Le, Nguyen, Le & Ziegler, 2016); Dixonius Minhlei (Ziegler, Botov, Nguyen, Bauer, Brennan, Ngo & Nguyen, 2016); Oligodon Condaoensis (Nguyen, Nguyen, Le & LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Murphy, 2016); Cyrtodactylus Gialaiensis (Luu, Dung, Nguyen, Le & Ziegler, 2017); Cyrtodactylus Sonlaensis (Nguyen, Pham, Ziegler, Ngo & Le, 2017); Opisthotropis Voquyi (Ziegler, David, Ziegler, Pham, Nguyen & Le, 2018); Parafimbrios Vietnamensis (Ziegler, Ngo, Pham, Nguyen, Le & Nguyen, 2018); Acanthosaura phongdienensis (Nguyen, Jin, Vo, Nguyen, Zhou, Che, Murphy & Zhang, 2019); Cyrtodactylus taybacensis (Pham, Le, Ngo, Ziegler, Nguyen, 2019); Scincella badenensis (Nguyen, Nguyen, Nguyen & Murphy, 2019); Lycodon namdongensis (Luu, Ziegler , Ha, Le & Hoang, 2019); Oligodon rostralis (Nguyen, Tran, Nguyen, Neang, Yushenko & Poyarkov, 2020); Rhacophorus vanbanicus (Kropachev, Orlov, Ninh, and Nguyen, 2019); Megophrys caobangensis (Nguyen, Pham, Nguyen, Luong, and Ziegler, 2020); Gacixalus trieng (Rowley, Le, Hoang, Cao, and Dau, 2020); Kurixalus gracilloides (Nguyen, Duong, Luu, and Poyarkov, 2020); Tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hoá thì Nguyen Thanh Luan et al (2016) đã nghiên cứu trong giai đoàn 2015 đến 2016 và đã bổ sung cho danh lục của Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hoá.

Báo cáo này đã hoàn thành danh lục với 31n loài bò sát, ếch nhái với 16 họ thuộc 2 bộ. Hiện tại nhiều số liệu đã cũ, chưa kịp cập nhật bổ sung mới. Nhiều loài còn đang thiếu thông tin và dẫn liệu vì vậy cần điều tra bổ sung và cập nhật những thông tin mới nhất để có được số liệu tham khảo cho những nghiên cứu sau này. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Một số công trình nghiên cứu điển hình về bò sát, ếch nhái tại Quảng Bình có thể kể đến các nghiên cứu tại VQG Phong Nha - Kẻ Bàng nơi được đánh giá cao về tính đa dạng sinh học.

VQG Phong Nha - Kẻ Bàng đã công bố danh lục bò sát, ếch nhái với 151 loài, trong đó có 50 loài lưỡng cư, 12 loài rùa, 31 loài thằn lằn, và 58 loài rắn. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây ở tỉnh Quảng Bình chỉ tập trung chủ yếu tại VQG Phong Nha - Kẻ Bàng, các khu vực khác chưa được quan tâm. Đặc biệt là KDTTN Động Châu - Khe Nước Trong, mới được điều tra duy nhất một lần vào năm 2015 bởi Phạm Thế Cường và cộng sự, kết quả báo cáo có 67 loài bò sát, ếch nhái tại khu vực Động Châu - Khe Nước Trong (Rừng phòng hộ Động Châu), tuy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 nhiên nghiên cứu này chỉ mới tập trung ở một số tiểu khu như 528, 534, 533, 535, do vậy cần có thêm nghiên cứu để cập nhật và bổ sung thông tin. Hơn nữa, từ khi thành lập vào ngày 25 tháng 06 năm 2020, chưa có nghiên cứu nào về các loài bò sát, ếch nhái tại khu vực này.

Đây sẽ là thông tin để bổ sung cho KVNC về thành phần loài bò sát, ếch nhái cũng như sự đa dạng của nó. Khu DTTN Động Châu - Khe Nước Trong, tỉnh Quảng Bình là một khu vực có diện tích rộng và có sinh cảnh đa dạng phong phú từ rừng thường xanh đến các thủy vực và đồng ruộng. Đây là môi trường phát triển của nhiều loài bò sát, ếch nhái. Nhưng do sự tác động mạnh mẽ của con người nên đã gây nhiều ảnh hưởng đến quần thể loài bò sát, ếch nhái.

Kết quả nghiên cứu thành phần loài bò sát, ếch nhái tại đây sẽ là cơ sở để có các giải pháp bảo tồn hiệu quả nhằm khôi phục khu hệ bò sát ếch nhái góp phần bảo tồn nguồn gen. Vì vậy, những nghiên cứu để bổ sung thành phân loài, cập nhật hệ thống phân loại, phân bố và đánh giá tình trạng bảo tồn khu hệ bò sát, ếch nhái trong khu vực là hết sức cần thiết. Từ đó đề xuất các phương pháp bảo tồn khu hệ bò sát, ếch nhái nói riêng và khu hệ động vật tại Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình nói chung. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Chương 2 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ VÀ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU 2.

Điều kiện tự nhiên 2. Vị trí địa lý Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu - Khe Nước Trong được thành lập theo quyết định số 2156/QĐ-UNND ngày 25 tháng 06 năm 2020 của chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình, nằm ở phía Tây - Nam tỉnh Quảng Bình thuộc địa giới hành chính xã Kim Thủy, huyện Lệ Thủy. Phía Tây giáp với CHDCND Lào, phía Đông giáp với xã Ngân Thuỷ, phía Bắc giáp với xã Lâm Thuỷ (huyện Lệ Thuỷ), phía Nam giáp với KBTTN Bắc Hướng Hoá (tỉnh Quảng Trị). Khu DTTN Động Châu - Khe Nước Trong có 22 tiểu khu, với tổng diện tích là 22.

Có toạ độ địa lý: Từ 16° 55' 19'' đến 17° 4' 55'' vĩ độ bắc Từ 106° 32' 50'' đến 106° 48' 26'' kinh độ đông 2. Đặc điểm khí hậu, thủy văn 2. Khí hậu Khu vực nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông tương đối lạnh. Hàng năm mùa khô kéo dài từ tháng 4 đến đầu tháng 9 (khô hạn gay gắt nhất trong tháng 6 và tháng 7), mùa mưa từ cuối 9 đến tháng 12, mưa nhiều nhất vào thời kỳ cuối mùa thu (tháng 10 và tháng 11), Trong khu vực không có trạm quan trắc khí tượng, chỉ có trạm Khe Sanh là gần với khu vực nhất và có điều kiện tương đối phù hợp để tham khảo.

Theo số liệu quan trắc khí tượng 20 năm tại Khe Sanh, các chỉ tiêu khí tượng trung bình như sau: - Nhiệt độ bình quân năm 22,3 0C - Nhiệt độ bình quân tối cao 25,8 0C vào tháng 6, - Nhiệt độ bình quân tối thấp 18,1 0C vào tháng 1, - Lượng mưa bình quân năm 2.