Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do leucocytozoon spp gây ra ở gà thả vườn tại tỉnh lạng sơn và thử nghiệm phác đồ điều trị

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do leucocytozoon spp gây ra ở gà thả vườn tại tỉnh lạng sơn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Cao Cường
• Người hướng dẫn: Ts. Dương Thị Hồng Duyên
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Của Bệnh Do Leucocytozoon Spp. Gây Ra Ở Gà Thả Vườn Tại Tỉnh Lạng Sơn Và Thử Nghiệm Phác Đồ Điều Trị
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà
• 2.2. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần loài đơn bào Leucocytozoon gây bệnh ở gà tại Lạng Sơn
• 4.2. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà tại Lạng Sơn
• 4.3. Tình hình nhiễm đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà
• 4.4. Nghiên cứu đặc điểm hoạt động của dĩn – véc tơ truyền Leucocytozoon cho gà
• 4.5. Bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà tại Lạng Sơn
• 4.6. Đặc điểm lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà tại Lạng Sơn
• 4.7. Một số chỉ số máu của gà mắc bệnh Leucocytozoon
• 4.8. Tổn thương của gà bị bệnh đơn bào Leucocytozoon
• 4.9. Phòng và trị bệnh Leucocytozoon cho gà
• 4.10. Hiệu lực và độ an toàn của 2 phác đồ điều trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà
• 4.11. Đề xuất biện pháp phòng bệnh Leucocytozoon cho gà
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh Leucocytozoon ở gà thả vườn tại Lạng Sơn

Bệnh Leucocytozoon là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến ở gà, đặc biệt là ở các vùng miền núi như Lạng Sơn. Bệnh do các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của đàn gà. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định các loài Leucocytozoon gây bệnh và đặc điểm dịch tễ của bệnh ở gà thả vườn tại tỉnh Lạng Sơn.

1.1. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà

Đơn bào Leucocytozoon ký sinh chủ yếu trong hồng cầu của gà, gây ra các triệu chứng như thiếu máu, gầy yếu và giảm khả năng sản xuất trứng. Các loài Leucocytozoon phổ biến như L. caulleryi và L. sabrazeis đã được phát hiện ở nhiều nơi trên thế giới.

1.2. Tình hình nghiên cứu bệnh Leucocytozoon ở Việt Nam

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở Việt Nam còn hạn chế. Tuy nhiên, một số nghiên cứu đã chỉ ra tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở các tỉnh miền núi, trong đó có Lạng Sơn. Việc tìm hiểu sâu hơn về bệnh này là cần thiết để có biện pháp phòng trị hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong việc điều trị bệnh Leucocytozoon

Bệnh Leucocytozoon gây ra nhiều thách thức cho người chăn nuôi gà thả vườn tại Lạng Sơn. Các triệu chứng bệnh thường không rõ ràng, dẫn đến việc chẩn đoán muộn và điều trị không hiệu quả. Hơn nữa, việc thiếu thông tin về phác đồ điều trị cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Triệu chứng bệnh Leucocytozoon ở gà

Gà mắc bệnh Leucocytozoon thường có triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, và gầy yếu. Mổ khám cho thấy gan và lách sưng to, có dấu hiệu xuất huyết. Những triệu chứng này gây khó khăn trong việc phát hiện và điều trị kịp thời.

2.2. Nguyên nhân gây bệnh Leucocytozoon

Nguyên nhân chính gây bệnh Leucocytozoon là do ký sinh trùng xâm nhập vào cơ thể gà thông qua vector trung gian là các loài dĩn. Điều kiện khí hậu ẩm ướt tại Lạng Sơn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ký sinh trùng này.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh Leucocytozoon ở gà thả vườn

Nghiên cứu bệnh Leucocytozoon được thực hiện thông qua việc thu thập mẫu gà từ các địa phương khác nhau tại Lạng Sơn. Các phương pháp xét nghiệm và phân tích được áp dụng để xác định sự hiện diện của ký sinh trùng và đánh giá mức độ nhiễm bệnh.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu và xác định tỷ lệ nhiễm

Mẫu gà được thu thập từ các hộ chăn nuôi tại Lạng Sơn. Các mẫu máu được xét nghiệm để xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở các đàn gà thả vườn.

3.2. Phương pháp đánh giá hiệu lực phác đồ điều trị

Hai phác đồ điều trị được thử nghiệm trên đàn gà mắc bệnh Leucocytozoon. Hiệu lực và độ an toàn của các phác đồ này được đánh giá thông qua các chỉ số lâm sàng và xét nghiệm máu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà thả vườn tại Lạng Sơn là khá cao. Các phác đồ điều trị thử nghiệm đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc giảm triệu chứng và cải thiện sức khỏe cho đàn gà. Những kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện công tác phòng trị bệnh cho gà tại địa phương.

4.1. Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà thả vườn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà thả vườn tại Lạng Sơn lên tới 30%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

4.2. Hiệu quả của phác đồ điều trị bệnh

Phác đồ điều trị thử nghiệm đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện tình trạng sức khỏe của gà mắc bệnh Leucocytozoon. Các chỉ số máu của gà đã trở về mức bình thường sau khi điều trị.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu bệnh Leucocytozoon

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà thả vườn tại Lạng Sơn đã chỉ ra sự cần thiết phải có các biện pháp phòng trị hiệu quả. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao năng suất chăn nuôi mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cho đàn gà. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc phát triển các phác đồ điều trị mới và hiệu quả hơn.

5.1. Đề xuất biện pháp phòng ngừa bệnh Leucocytozoon

Cần có các biện pháp phòng ngừa như tiêm phòng vắc xin và cải thiện điều kiện vệ sinh trong chăn nuôi để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu sẽ tiếp tục tìm hiểu về các loài Leucocytozoon khác và phát triển các phương pháp điều trị mới nhằm nâng cao hiệu quả phòng trị bệnh cho gà.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam đóng vai trò then chốt trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp, với hơn 48% dân số gắn liền với hoạt động sản xuất nông - lâm - thủy sản. Tuy nhiên, sự bùng phát của các bệnh ký sinh trùng đường máu, đặc biệt là bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra, đang là trở ngại lớn gây tổn thất nặng nề cho ngành chăn nuôi gà thả vườn. Khi xâm nhập vào cơ thể, đơn bào ký sinh trong hồng cầu, tiết độc tố làm tan máu ồ ạt, khiến gà gầy yếu, giảm mạnh sản lượng trứng và gây chết đột ngột với tỷ lệ tử vong vượt mức 50% ở thể cấp tính nếu không được can thiệp kịp thời.

Mục tiêu chính của đề tài nhằm xác định thành phần loài Leucocytozoon, làm rõ các đặc điểm dịch tễ học, mô tả biến đổi bệnh lý lâm sàng và thử nghiệm hoàn thiện phác đồ điều trị đặc hiệu trên đàn gà thả vườn. Nghiên cứu được triển khai trên quy mô 500 mẫu máu gà tại 10 xã, thị trấn thuộc hai huyện Cao Lộc và Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn trong khung thời gian từ tháng 01/2019 đến tháng 08/2020.

Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống dữ liệu dịch tễ chuẩn xác làm cơ sở xây dựng quy trình phòng trị dịch bệnh toàn diện. Ứng dụng giải pháp kỹ thuật từ luận văn giúp các nông hộ kiểm soát tỷ lệ nhiễm bệnh từ mức 18,40% xuống ngưỡng an toàn, hạn chế hao hụt đàn và gia tăng hiệu quả kinh tế chăn nuôi trên 25% cho các vùng miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết ký sinh trùng học thú y hiện đại và dịch tễ học bệnh truyền nhiễm qua véc tơ truyền lây. Căn cứ theo hệ thống phân loại sinh học của Levine và Jacques Euzéby, đơn bào Leucocytozoon thuộc ngành Apicomplexa, lớp Aconoidasida, bộ Haemosporida và họ Leucocytozoidae. Đơn bào này có tính chuyên biệt ký chủ cao, trong đó gà (Gallus gallus domesticus) là vật chủ cảm thụ mẫn cảm nhất.

Mô hình chu kỳ sinh học của Leucocytozoon được chia làm hai giai đoạn kế tiếp nhau: giai đoạn sinh sản vô tính (Schizogony) diễn ra trong cơ thể gà và giai đoạn sinh sản hữu tính kèm sinh bào tử (Sporogony) diễn ra trong cơ thể ký chủ trung gian là dĩn hút máu thuộc giống Culicoides hoặc Simulium. Ba khái niệm bệnh lý then chốt được áp dụng xuyên suốt gồm:

1. Thể phân liệt cực đại (Megaloschizont): Cấu trúc phát triển trong tế bào nội mô các cơ quan nội tạng có kích thước lên tới 400 µm, gây chèn ép và tắc nghẽn vi mạch máu.
2. Độc tố kháng hồng cầu (Anti-erythrocyte): Chất do đơn bào tiết ra phá hủy màng hồng cầu hàng loạt, gây hội chứng bần huyết cấp tính.
3. Véc tơ truyền bệnh cơ học và sinh học: Sự di hành của thoi trùng (Sporozoite) từ dạ dày lên tuyến nước bọt của dĩn sau khoảng 18 đến 25 ngày để truyền lây mầm bệnh sang cá thể khỏe mạnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 500 mẫu máu gà thả vườn, được thu thập theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên dạng chùm 3 bậc: chọn 2 huyện đại diện vùng sinh thái (Cao Lộc và Hữu Lũng), mỗi huyện chọn 5 xã/thị trấn, mỗi xã lấy ngẫu nhiên 50 mẫu tại các thôn bản. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ quần thể gia cầm của địa phương.

Quy trình phân tích trong phòng thí nghiệm bao gồm:

• Xét nghiệm máu: Dàn 3 tiêu bản máu mỏng cho mỗi cá thể gà, cố định bằng cồn methanol tuyệt đối và nhuộm dung dịch Giemsa (pha tỷ lệ 1:9 với nước cất đệm pH 7,2) trong 45-50 phút. Tiêu bản được soi dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 1000x để tìm ký sinh trùng và định danh loài theo khóa phân loại chuẩn.
• Đánh giá huyết học: Định lượng số lượng hồng cầu, bạch cầu, hàm lượng huyết sắc tố trên hệ thống máy đếm tự động Celltac Mek-6420k của Nhật Bản trên 10 gà bệnh và 10 gà khỏe.
• Nghiên cứu giải phẫu bệnh: Mổ khám 20 gà bệnh nặng theo quy chuẩn của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, làm tiêu bản mô bệnh học bằng phương pháp đúc khối parafin, cắt lát và nhuộm Hematoxilin - Eosin (HE) để đánh giá tổn thương vi thể ở độ phóng đại 200-400 lần.
• Thử nghiệm điều trị: Bố trí thử nghiệm so sánh 2 phác đồ trên 60 gà mắc bệnh (30 gà/lô) kéo dài trong 10 ngày. Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 14 nhằm xác định độ tin cậy với p < 0,05. Timeline nghiên cứu triển khai liên tục qua 4 mùa từ tháng 01/2019 đến tháng 08/2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và thực nghiệm đã thu được 4 phát hiện trọng tâm:

1. Thành phần loài đơn bào: 100% các mẫu máu dương tính tại hai huyện Cao Lộc và Hữu Lũng đều do duy nhất loài Leucocytozoon caulleryi gây ra. Đơn bào có dạng hình cầu kích thước 15-20 µm ký sinh trong hồng cầu làm biến dạng tế bào và đẩy lệch nhân hồng cầu về một phía.

2. Tỷ lệ nhiễm theo địa bàn: Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon trung bình trên đàn gà thả vườn tại tỉnh Lạng Sơn là 18,40% (92/500 mẫu dương tính). Huyện Cao Lộc có tỷ lệ nhiễm 20,40% (51/250 mẫu), cao hơn huyện Hữu Lũng với 16,40% (41/250 mẫu). Tỷ lệ nhiễm cao nhất ghi nhận tại xã Bảo Lâm (28,00%) và xã Công Sơn (24,00%), thấp nhất tại thị trấn Hữu Lũng (8,00%).

3. Cường độ nhiễm bệnh: Trong số 92 gà nhiễm bệnh, mức độ nhiễm nhẹ (≤5% hồng cầu chứa đơn bào) chiếm tỷ lệ cao nhất với 53,26% (49 con); mức độ nhiễm trung bình (>5-10% hồng cầu) chiếm 32,61% (30 con); mức độ nhiễm nặng (>10% hồng cầu) chiếm 14,13% (13 con).

4. Đặc điểm véc tơ và mùa vụ: Đơn bào lưu hành quanh năm nhưng bùng phát mạnh nhất vào mùa Hè và mùa Thu. Hoạt động của loài dĩn Culicoides arakawae tăng vọt từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm, với mật độ hoạt động cao nhất tập trung vào hai khung giờ: 6h00 - 8h00 sáng và 16h00 - 18h00 chiều.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm giữa hai huyện xuất phát trực tiếp từ đặc điểm địa hình và tiểu khí hậu. Huyện Cao Lộc nằm ở độ cao trung bình 260m với nhiều thung lũng ẩm thấp, thảm thực vật rậm rạp và lượng mưa tập trung 70% vào mùa nóng, tạo môi trường thuận lợi cho dĩn sinh sôi. Ngược lại, huyện Hữu Lũng phần lớn là vùng núi đá vôi thoáng gió, độ ẩm cục bộ thấp hơn nên mật độ véc tơ giảm thiểu.

Dữ liệu nghiên cứu khi biểu diễn trên biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ nhiễm giữa hai địa phương kết hợp với đồ thị đường biểu diễn động thái lứa tuổi cho thấy rõ: tỷ lệ nhiễm tăng dần theo tuổi gà, đạt đỉnh ở nhóm gà trên 6 tuần tuổi do thời gian tiếp xúc với bãi chăn thả và véc tơ truyền bệnh dài hơn.

So với các tài liệu quốc tế, tỷ lệ nhiễm 18,40% tại Lạng Sơn tương đương với vùng dịch tễ tại Thái Lan (13-18%) và Malaysia (15-31%), đồng thời phù hợp với nghiên cứu của các tác giả tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ (13,29%). Về mặt bệnh lý, sự xuất hiện của thể Megaloschizont gây tắc mạch máu cục bộ giải thích cho hiện tượng gan sưng to, lách xuất huyết và cơ đùi rải rác các điểm tụ máu đỏ thẫm. Số lượng hồng cầu ở gà bệnh giảm mạnh từ mức bình thường 3,25 triệu/mm³ xuống còn 1,82 triệu/mm³, hàm lượng huyết sắc tố giảm trên 40%, khiến máu trở nên loãng, nhớt và thời gian đông máu kéo dài gấp 2,5 lần so với gà khỏe mạnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận khoa học, đề tài đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát triệt để bệnh Leucocytozoon:

1. Kiểm soát và tiêu diệt véc tơ truyền bệnh:

   • Tiến hành phun hóa chất diệt côn trùng bằng Hantox-Spray hoặc Deltamethrin nồng độ 0,5% định kỳ 2-3 tuần/lần, đặc biệt tập trung trong giai đoạn cao điểm từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm.
   • Tập trung phun thuốc vào các khung giờ hoạt động đỉnh điểm của dĩn (6h00 - 8h00 và 16h00 - 18h00) tại các bụi rậm quanh chuồng nuôi. Target metric: Giảm trên 85% mật độ dĩn hoạt động quanh khu vực chăn thả. Chủ thể thực hiện: Chủ hộ chăn nuôi và trang trại.

2. Áp dụng phác đồ điều trị đặc hiệu kết hợp hồi sức:

   • Khi phát hiện đàn gà có triệu chứng tích mào nhợt nhạt, ỉa phân xanh, áp dụng ngay Phác đồ 1: Cho uống Trimethoxin wsp (Sulfamonomethoxine Sodium 50g + Trimethoprim 10g) với liều 1g/1,5 lít nước, kết hợp bổ trợ giải độc gan thận TOP-PHOSRETIC (1g/1 lít nước), Vitamin C 20% và thuốc hạ sốt Paradol K+C liên tục từ 5 đến 7 ngày.
   • Target metric: Đạt tỷ lệ khỏi bệnh lâm sàng trên 96,7% và sạch hoàn toàn đơn bào trong máu sau 10 ngày điều trị. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ thú y cơ sở và người nuôi.

3. Cải tạo điều kiện vệ sinh thú y và môi trường chuồng trại:

   • Phát quang cây cỏ, bụi rậm xung quanh chuồng trại trong bán kính tối thiểu 15 mét, khơi thông toàn bộ rãnh thoát nước, lấp các vũng nước đọng để triệt tiêu nơi đẻ trứng của dĩn.
   • Duy trì tiêu độc khử trùng chuồng nuôi bằng vôi bột hoặc dung dịch Iodine 1% mỗi tuần 1 lần. Target metric: Giảm tỷ lệ mắc bệnh tại các vùng nguy cơ cao xuống dưới 5%. Chủ thể thực hiện: Hộ chăn nuôi dưới sự hướng dẫn của cán bộ thú y.

4. Tăng cường giám sát dịch tễ và chuyển giao kỹ thuật:

   • Trạm Thú y huyện và Trung tâm Khuyến nông xây dựng kế hoạch tập huấn định kỳ vào quý 1 hàng năm cho 100% cán bộ thú y xã và các chủ trang trại quy mô trên 200 con gà về kỹ thuật chẩn đoán phân biệt bệnh đường máu với bệnh tụ huyết trùng.
   • Target metric: 100% ổ dịch phát sinh được phát hiện và xử lý khoanh vùng trong vòng 24 giờ. Chủ thể thực hiện: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Lạng Sơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ thú y, cán bộ kỹ thuật và nhân viên thú y cơ sở:

   • Lợi ích & Use case: Nắm vững hình thái vi thể của Leucocytozoon caulleryi, quy trình chẩn đoán phân biệt chính xác với bệnh tụ huyết trùng hoặc Marek, từ đó áp dụng đúng phác đồ kháng sinh Sulfamonomethoxine phối hợp Trimethoprim thay vì dùng kháng sinh không hiệu quả như Penicillin hay Streptomycin.

2. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi gà thả vườn quy mô bán công nghiệp:

   • Lợi ích & Use case: Hiểu rõ lịch trình hoạt động theo giờ và theo mùa của dĩn véc tơ để chủ động lịch phun thuốc sát trùng, cải tạo vi khí hậu chuồng trại, giảm thiểu tỷ lệ chết đột ngột và duy trì sản lượng trứng ổn định trong mùa nóng ẩm.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Thú y - Chăn nuôi:

   • Lợi ích & Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu ký sinh trùng đường máu, kỹ thuật nhuộm Giemsa, quy trình làm tiêu bản mô bệnh học đúc parafin và phương pháp thiết kế mẫu chùm 3 bậc trong điều tra dịch tễ thú y.

4. Cơ quan quản lý nông nghiệp, Trạm Khuyến nông và Chi cục Thú y địa phương:

   • Lợi ích & Use case: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa để xây dựng bản đồ dịch tễ học gia cầm cấp tỉnh, ban hành các văn bản chỉ đạo phòng chống dịch bệnh theo mùa và lập kế hoạch cung ứng vật tư thú y kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh do đơn bào Leucocytozoon lây truyền qua con đường nào và có lây trực tiếp giữa gà với gà không?

Bệnh không lây truyền trực tiếp qua đường tiếp xúc hay qua thức ăn nước uống giữa gà bệnh và gà khỏe. Con đường truyền lây duy nhất là qua đường máu thông qua ký chủ trung gian là loài dĩn hút máu (Culicoides arakawae). Dĩn hút máu gà bệnh mang thoi trùng ở tuyến nước bọt, sau đó đốt và truyền mầm bệnh sang gà khỏe mạnh.

Dấu hiệu lâm sàng và bệnh tích đặc trưng nhất để nhận biết bệnh Leucocytozoon là gì?

Gà mắc bệnh có biểu hiện mào và tích nhợt nhạt hoặc tím tái do thiếu máu nghiêm trọng, ỉa chảy phân màu xanh lá cây đậm đôi khi lẫn máu, thở nhanh, bỏ ăn và gầy sút nhanh. Khi mổ khám, bệnh tích điển hình nhất là gan sưng to dễ vỡ, lách sưng to gấp 2-3 lần bình thường, phổi sung huyết và cơ đùi xuất huyết lấm tấm.

Làm thế nào để chẩn đoán phân biệt bệnh Leucocytozoon với bệnh tụ huyết trùng gia cầm?

Bệnh tụ huyết trùng làm chết gà ở mọi lứa tuổi và đáp ứng tốt với kháng sinh dòng Streptomycin hoặc Tetracycline. Bệnh do Leucocytozoon gây chết chủ yếu ở gà 1-3 tháng tuổi, không đáp ứng với Streptomycin mà chỉ điều trị khỏi bằng nhóm Sulfonamide. Chẩn đoán chính xác nhất bằng cách lấy máu cánh nhuộm Giemsa soi kính hiển vi tìm đơn bào.

Phác đồ điều trị nào mang lại hiệu quả cao nhất đối với gà mắc bệnh Leucocytozoon?

Phác đồ hiệu quả nhất là sử dụng Trimethoxin wsp chứa Sulfamonomethoxine Sodium kết hợp Trimethoprim với liều 1g/1,5 lít nước uống liên tục 5-7 ngày. Bắt buộc phải kết hợp thuốc giải độc gan thận TOP-PHOSRETIC, Vitamin C và Paracetamol hạ sốt để tăng cường thể trạng, giúp loại sạch 100% đơn bào trong máu sau 10 ngày điều trị.

Cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh nào vào thời điểm giao mùa để bảo vệ đàn gà?

Vào thời điểm từ tháng 4 đến tháng 9, người nuôi cần định kỳ phun thuốc diệt dĩn Hantox-Spray 2 tuần/lần xung quanh chuồng nuôi vào sáng sớm (6-8h) hoặc chiều tối (16-18h). Đồng thời, phát quang cây cỏ trong bán kính 15m, khơi thông rãnh nước đọng và bổ sung định kỳ vitamin, khoáng chất để nâng cao sức đề kháng cho đàn gà.

Kết luận

• Luận văn xác định 100% mẫu bệnh phẩm nhiễm ký sinh trùng đường máu trên gà thả vườn tại Lạng Sơn thuộc loài Leucocytozoon caulleryi.
• Tỷ lệ nhiễm bệnh chung toàn tỉnh là 18,40%, trong đó huyện Cao Lộc chiếm 20,40% và huyện Hữu Lũng chiếm 16,40%, tập trung chủ yếu ở mức độ nhiễm nhẹ (53,26%).
• Véc tơ truyền bệnh chính là dĩn Culicoides arakawae, hoạt động mạnh nhất từ tháng 4 đến tháng 9 hàng năm vào hai khung giờ sáng sớm và chiều muộn.
• Bệnh gây tổn thương nghiêm trọng hệ thống tạo máu và nội tạng, làm giảm trên 40% huyết sắc tố, gan lách sưng to và cơ thể suy kiệt nhanh chóng.
• Phác đồ kết hợp Trimethoxin wsp (Sulfamonomethoxine + Trimethoprim) cùng thuốc trợ sức giải độc gan thận đạt hiệu lực điều trị sạch mầm bệnh 100% sau 10 ngày.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh dịch tễ học toàn diện và quy trình điều trị chuẩn hóa cho đàn gà thả vườn vùng miền núi. Các địa phương cần khẩn trương đưa quy trình kỹ thuật này vào chương trình khuyến nông quý 1 tới để chủ động kiểm soát dịch bệnh. Quý bạn đọc, người chăn nuôi và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay các biện pháp an toàn sinh học và liên hệ với cơ quan thú y gần nhất để bảo vệ đàn vật nuôi hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh. Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc. Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995). Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới.

Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%). Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà. Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã. Sơ lược điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng tại tỉnh Lạng Sơn Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới, thuộc vùng Đông Bắc với diện tích tự nhiên 8.310,09 km2, nằm ở vị trí đường quốc lộ 1A, 1B, 4A, 4B, 279 đi qua, là điểm nút của sự giao lưu kinh tế với các tỉnh phía Tây như Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Kạn, phía Đông như tỉnh Quảng Ninh, phía Nam như Bắc Giang, Bắc Ninh, thủ đô Hà Nội và phía Bắc tiếp giáp với Trung Quốc.

* Địa hình: Huyện Cao Lộc nằm ở phía đông bắc tỉnh Lạng Sơn, có diện tích 643,8 km², Cao Lộc có địa hình cao nhất trong số các huyện thị của tỉnh Lạng Sơn, độ cao trung bình của toàn huyện khoảng 260m. Khu vực có LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 địa hình thung lũng là nơi cư trú và sản xuất của hàng nghìn hộ dân cư trong huyện. Huyện Hữu Lũng là huyện miền núi nằm ở phía Nam của thành phố Lạng Sơn, có diện tích 804 km². Hữu Lũng thuộc vùng núi thấp của tỉnh Lạng Sơn, địa hình được phân chia rõ giữa vùng núi đá và vùng núi đất.

Phần lớn diện tích ở vùng núi đá vôi. *Khí hậu: Khí hậu của huyện Cao Lộc và Hữu Lũng chia bốn mùa rõ rệt, nhiệt độ trung bình năm từ 21 - 22,70C, nhiệt độ trung bình tháng nóng nhất 270C - 320C, nhiệt độ trung bình mùa đông là 130C, nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất 90C, có nơi, có ngày nhiệt độ xuống dưới -10C. Độ ẩm trung bình cả năm là 82%. *Điều kiện kinh tế - xã hội: Đặc điểm kinh tế - xã hội của hai huyện Cao Lộc và Hữu Lũng mang nét đặc trưng của các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam.

Dân số hai huyện 201.608 người với thành phần dân tộc đa dạng như: Tày, Nùng, Kinh, Dao, Hoa… tương ứng với nhiều văn hóa, phong tục tập quán cũng như phương thức canh tác và chăn nuôi khác nhau. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà 1. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan di động, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và có hình dạng nhất định. Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể, có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó.

Chúng tự nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể. Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã. Gà là vật chủ cảm thụ đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất. Bệnh được Ziemann phát LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 hiện lần đầu tiên vào năm 1898.

Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh. (1985), Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Bộ Haemosporidia Họ Leucocytozoidae Giống Leucocytozoon Loài L. (2004) cho biết: hiện nay có khoảng 70 loài thuộc giống Leucocytozoon ký sinh và gây bệnh cho gia cầm. Đơn bào này ký sinh ở cả hồng cầu và bạch cầu.

Tác giả còn cho rằng Leucocytozoon caulleryi là loài đơn bào phổ biến nhất, ký sinh và gây bệnh cho gà ở khu vực Đông Nam Á và Châu Phi. Ngoài ra, loài L. simondi thường ký sinh ở thủy cầm và một số loài chim hoang dã ở châu Âu, Bắc Mỹ và Đông Nam Á. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999); Nguyễn Thị Kim Lan (2012), cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bào gồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào.

Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi nhọn hai đầu với kích thước từ 15 - 20 µm; dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25 µm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) cho biết: trong quá trình phát triển ở ký chủ cũng như ở vector trung gian truyền bệnh, các loài Leucocytozoon có nhiều hình dạng khác nhau. Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn bào Leucocytozoon. - Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elip nhọn 2 dầu, kích thước 10 - 15 µm.

Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (vector trung gian truyền bệnh). - Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn, hình trứng, kích thước 15 - 20 µm. - Dạng giao tử (Schizont): hình elip, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45 µm. - Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác, gần tròn, kích thước 350 - 400 µm.

- Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn, hình trứng, kích thước 20 - 25 µm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006); Phạm Sỹ Lăng và cs (2008), hai loài L. sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ khác về tính chất gây bệnh. Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm; kích thước 20 x 5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của gà, gà rừng.

Vòng đời của Leucocytozoon ở gà Saif Y. (2003) cho rằng: giai đoạn sinh bào tử diễn ra trên vật chủ trung gian và có thể được hoàn thành sau 3 - 4 ngày. Noãn nang phát triển và có thể tìm thấy trong đường tiêu hóa của dĩn (véc tơ trung gian truyền bệnh) trong vòng 12 giờ sau khi dĩn hút máu. Sau đó các noãn nang này di chuyển đến tuyến nước bọt của dĩn, có thể tìm thấy noãn nang ở tuyến nước bọt dĩn sớm nhất sau khi dĩn hút máu gà bệnh 18 ngày.

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2005), các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culiloides spp. Tùy đặc điểm thời tiết, khí hậu của từng vùng sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite).

Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày. Khi dĩn hút máu các loài vật chủ (gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu của vật chủ. Các bào tử từ máu xâm nhập vào các tế bào nội quan như: gan, lách, phổi, thận, tổ chức cơ để trở thành giao tử (Schizont). Các giao tử vào hồng cầu phát triển thành tiểu thể (Merozoite), giao tử thể (Gametocyte), đại giao tử (Marcrogametocyte) và tiểu giao tử (Mircrogametocyte).

Khi dĩn hút máu gia cầm bệnh, vào cơ thể dĩn, các tiểu thể lại phát triển thành noãn nang (Oocyste), rồi bào tử (Sporozoite) trong vách dạ dày dĩn và vòng đời lại được lặp lại. Tuy nhiên, Lê Văn Năm (2011) lại cho rằng: chu kỳ phát triển sinh học của Leucocytozoon gồm 2 giai đoạn chính. Giai đoạn thứ nhất là giai đoạn phát triển trong cơ thể ký chủ trung gian truyền bệnh và giai đoạn hai là giai đoạn phát triển trong cơ thể vật chủ: * Giai đoạn phát triển trong cơ thể ký chủ trung gian truyền bệnh (dĩn). Đây là giai đoạn hình thành bào tử nang (Sporogony), giai đoạn này kết thúc trong vòng 3 - 4 ngày.

Vì trong máu của gia cầm bệnh đã có sẵn giao tử đực và giao tử cái, hoặc hợp tử của Leucocytozoon, nên ngay sau khi hút máu gia cầm bệnh, các tế bào máu chứa mầm bệnh bị dịch tiêu hóa của ký chủ trung gian (dĩn) làm tan vỡ và giải phóng ra các giao tử và các hợp tử. Chúng nhanh chóng bám vào thành dạ dày và chui vào các tế bào niêm mạc dạ dày, ruột của dĩn. Ở đó chúng bắt đầu phát triển thành bào tử nang (Oocyst). Toàn bộ quá trình này chỉ diễn ra trong vòng 12 giờ kể từ thời điểm dĩn hút máu gia cầm bệnh lần cuối.

Trong mỗi bào tử nang bắt đầu có quá trình sinh trưởng và phát triển thành 4 thoi trùng (Sporozoite). Các thoi trùng này nhanh chóng lớn lên và di hành đến cư trú trong tuyến nước bọt của ký chủ trung gian truyền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chỉ có các thoi trùng này mới có khả năng truyền bệnh. Ký chủ trung gian truyền bệnh cho gia cầm thụ cảm thông qua việc hút máu của gia cầm bệnh, sau đó hút máu của gia cầm khỏe và truyền nước bọt kèm theo thoi trùng gây bệnh vào cơ thể gia cầm khỏe.

Như vậy, kể từ khi dĩn hút máu gia cầm bệnh lần cuối đến lúc có khả năng truyền bệnh phải mất 18 ngày. * Giai đoạn phát triển của Leucocytozoon trong cơ thể gia cầm thụ cảm. Ngay sau khi thoi trùng theo nước bọt của ký chủ trung gian truyền bệnh xâm nhập vào cơ thể gia cầm, chúng lột xác và hình thành nên các thể phân lập trung gian (Merozoite), các thể phân lập trung gian này bám ngay vào các tế bào máu và theo máu đi khắp cơ thể.