Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu giải pháp quản lý rừng bền vững thuộc ban quản lý rừng phòng hộ hướng hóa đakrông tỉnh quảng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu giải pháp quản lý rừng bền vững thuộc ban quản lý rừng phòng hộ hướng hóa đakrông, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Thiên Vinh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hữu Viên
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp quản lý rừng bền vững thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ Hướng Hoá-Đakrông tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TẰNG QUAN VÒ VÊN ĐÒ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những nhận thức chung về QLRBV Rừng

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý rừng bền vững tại Quảng Trị

Quảng Trị, một tỉnh miền Trung Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rừng bền vững. Việc bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Giải pháp quản lý rừng bền vững cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững cho cả môi trường và kinh tế.

1.1. Tầm quan trọng của rừng trong phát triển bền vững

Rừng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, duy trì đa dạng sinh học và cung cấp nguồn tài nguyên cho con người. Việc quản lý rừng bền vững giúp bảo vệ nguồn nước, giảm thiểu thiên tai và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.

1.2. Các chính sách hiện hành về quản lý rừng

Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Các chính sách này bao gồm việc quy hoạch sử dụng đất rừng, khuyến khích trồng rừng và bảo vệ rừng tự nhiên, đồng thời tăng cường công tác quản lý và giám sát.

II. Những thách thức trong quản lý rừng bền vững tại Quảng Trị

Quảng Trị đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rừng bền vững. Sự khai thác rừng trái phép, tình trạng phá rừng để lấy đất canh tác và sự biến đổi khí hậu đang gây áp lực lớn lên tài nguyên rừng. Những thách thức này đòi hỏi các giải pháp kịp thời và hiệu quả.

2.1. Khai thác rừng trái phép và hậu quả

Khai thác rừng trái phép không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và môi trường sống của nhiều loài động thực vật. Hậu quả là sự suy giảm chất lượng môi trường và gia tăng rủi ro thiên tai.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi mô hình thời tiết, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể dẫn đến tình trạng khô hạn hoặc lũ lụt, gây khó khăn cho việc quản lý rừng.

III. Phương pháp quản lý rừng bền vững hiệu quả tại Quảng Trị

Để quản lý rừng bền vững, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như quy hoạch sử dụng đất, tăng cường bảo vệ rừng và phát triển các mô hình kinh tế lâm nghiệp. Những phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất rừng hợp lý

Quy hoạch sử dụng đất rừng cần được thực hiện một cách khoa học, đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc phân vùng rừng và xác định rõ ranh giới sẽ giúp quản lý tài nguyên hiệu quả hơn.

3.2. Tăng cường bảo vệ rừng tự nhiên

Bảo vệ rừng tự nhiên là một trong những giải pháp quan trọng để duy trì đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép.

IV. Ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng bền vững

Công nghệ hiện đại có thể hỗ trợ rất nhiều trong việc quản lý rừng bền vững. Việc áp dụng công nghệ thông tin, GIS và các hệ thống giám sát từ xa sẽ giúp theo dõi tình trạng rừng và phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm.

4.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý rừng

Công nghệ thông tin giúp thu thập và phân tích dữ liệu về tình trạng rừng, từ đó đưa ra các quyết định quản lý chính xác hơn. Việc sử dụng phần mềm quản lý rừng sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực.

4.2. Hệ thống giám sát từ xa

Hệ thống giám sát từ xa cho phép theo dõi tình trạng rừng một cách liên tục và chính xác. Công nghệ này giúp phát hiện sớm các hành vi khai thác trái phép và bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả hơn.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về quản lý rừng bền vững tại Quảng Trị đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp đồng bộ có thể mang lại hiệu quả cao trong việc bảo vệ tài nguyên rừng. Các mô hình quản lý rừng bền vững đã được triển khai và cho thấy những kết quả tích cực.

5.1. Mô hình quản lý rừng cộng đồng

Mô hình quản lý rừng cộng đồng đã cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ rừng và nâng cao nhận thức của người dân. Sự tham gia của cộng đồng vào quản lý rừng giúp tăng cường trách nhiệm và bảo vệ tài nguyên.

5.2. Kết quả từ các dự án bảo vệ rừng

Các dự án bảo vệ rừng đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng và môi trường. Những kết quả này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục đầu tư vào các dự án bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững tại Quảng Trị cần được tiếp tục đẩy mạnh với sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Tương lai của rừng phụ thuộc vào những quyết định và hành động ngay từ bây giờ. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để đảm bảo sự phát triển bền vững.

6.1. Tầm nhìn cho tương lai

Tương lai của quản lý rừng bền vững tại Quảng Trị cần hướng tới việc bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp. Cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho người dân tham gia vào quản lý rừng.

6.2. Hợp tác quốc tế trong quản lý rừng

Hợp tác quốc tế sẽ giúp Quảng Trị học hỏi kinh nghiệm từ các nước khác trong việc quản lý rừng bền vững. Các chương trình hợp tác sẽ mang lại nguồn lực và công nghệ cần thiết để bảo vệ tài nguyên rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý rừng bền vững là mục tiêu chiến lược của ngành lâm nghiệp nhằm bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm an ninh môi trường trong bối cảnh diện tích rừng tự nhiên tại Việt Nam từng suy giảm xuống mức 27,2% vào năm 1990 trước khi phục hồi lên 37% vào năm 2005. Tại tỉnh Quảng Trị, tổng diện tích đất quy hoạch cho lâm nghiệp là 330.052,3 ha, chiếm phần lớn không gian sinh thái vùng đầu nguồn nhưng chịu sức ép rất lớn từ các hoạt động nhân sinh. Rừng phòng hộ Hướng Hoá - Đakrông nằm trải dài trên địa bàn 16 xã, thị trấn thuộc hai huyện miền núi Hướng Hóa và Đakrông, trong khung tọa độ địa lý từ 16°17’18” đến 16°59’30” vĩ độ Bắc. Khu vực này giữ trọng trách điều tiết nguồn nước cho các lưu vực sông Rào Quán, sông Đakrông, sông Trịnh Hinh và trực tiếp bảo đảm an toàn vận hành cho công trình thủy lợi, thủy điện Rào Quán có công suất thiết kế 64 MW.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn tập trung làm rõ các nhân tố tự nhiên, kinh tế, xã hội tác động đến tài nguyên rừng, đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý bảo vệ rừng của Ban quản lý rừng phòng hộ Hướng Hóa - Đakrông, phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, từ đó xác lập hệ thống giải pháp quản lý rừng bền vững có tính khả thi cao. Luận văn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ xác thực để nâng cao độ che phủ rừng của tỉnh từ mức 32% năm 2000 lên các ngưỡng cao hơn, giảm thiểu nguy cơ cháy rừng trong mùa khô hạn, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho hơn 56.000 cư dân sinh sống tại khu vực vùng đệm và vùng lõi rừng phòng hộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên khung lý thuyết quản lý rừng bền vững quốc tế và quốc gia, kết hợp hài hòa quan điểm kinh tế sinh thái và xã hội nhân văn. Đề tài vận dụng định nghĩa của Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế và Tiến trình Helsinki về việc duy trì liên tục sản phẩm, dịch vụ môi trường rừng mà không làm suy thoái tính đa dạng sinh học cũng như năng suất tái sinh tự nhiên. Luận văn quán triệt bộ tiêu chuẩn quốc gia về quản lý rừng bền vững gồm 10 nguyên tắc phát triển từ tiêu chuẩn quốc tế của Hội đồng Quản trị Rừng kết hợp 7 tiêu chí của khối ASEAN.

Bốn nguyên lý cốt lõi được áp dụng xuyên suốt bao gồm: nguyên lý bình đẳng giữa các thế hệ trong khai thác tài nguyên có khả năng phục hồi; nguyên lý phòng ngừa suy thoái môi trường dựa trên cơ sở khoa học; nguyên lý công bằng nội thế hệ nhằm bảo đảm quyền tiếp cận tài nguyên hợp pháp của cộng đồng nghèo; và nguyên lý hiệu quả kinh tế sinh thái tổng hợp. Các khái niệm nền tảng như tính đa dạng sinh học, tính bền vững kinh tế, tính bền vững xã hội và chức năng phòng hộ đầu nguồn được chuẩn hóa để làm thước đo đánh giá thực trạng hệ thống quản lý rừng phòng hộ.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, phối hợp chặt chẽ giữa hồi cứu tư liệu thứ cấp và điều tra thực địa trong giai đoạn từ năm 1976 đến năm 2006. Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa từ các báo cáo quy hoạch 3 loại rừng năm 2006 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Trị cùng chuỗi số liệu khí tượng thủy văn trạm Khe Sanh.

Đối với dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu gồm 90 hộ gia đình tại 6 xã trọng điểm có diện tích rừng lớn và chịu áp lực xâm hại cao nhất gồm Hướng Phùng, Hướng Linh, Tân Hợp, Tà Long, Đakrông và Hướng Hiệp. Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn và đánh giá nông thôn có sự tham gia được triển khai thông qua thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu cán bộ thôn xã và tham vấn ý kiến chuyên gia đầu ngành lâm nghiệp. Phân tích khí hậu áp dụng công thức tính chỉ số khô hạn của Thái Văn Trừng để xác định chính xác thời điểm bùng phát nguy cơ cháy rừng. Các dữ liệu định lượng và định tính được phân tích qua ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và sơ đồ liên kết thể chế đa ngành, được xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính đại diện, liên kết chặt chẽ giữa yếu tố sinh thái lập địa và thực trạng sinh kế của cư dân bản địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khu hệ sinh thái rừng phòng hộ Hướng Hóa - Đakrông sở hữu giá trị đa dạng sinh học đặc biệt cao với 920 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 518 chi, 130 họ. Trong đó có 17 loài thực vật quý hiếm ghi tên trong Sách Đỏ Việt Nam và 23 loài trong Danh lục Đỏ thế giới như Thông nàng, Thông tre, Trầm hương, Hoàng đàn giả. Khu hệ động vật ghi nhận 42 loài thú thuộc 17 họ với 11 loài trong Sách Đỏ như Sao la, Bò tót, Vượn đen má trắng, Voọc vá chân nâu, cùng 171 loài chim thuộc 32 họ, đặc biệt có 2 loài đặc hữu của Việt Nam là Gà lôi lam mào trắng và Gà so Trung Bộ.

Thứ hai, điều kiện khí hậu mang tính phân hóa khắc nghiệt với lượng mưa trung bình năm đạt 1.969,7 mm nhưng có tới 76,4% lượng mưa tập trung vào giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 10, đỉnh điểm là tháng 10 với lượng mưa 493,7 mm gây nguy cơ xói mòn và sạt lở đất rất lớn. Ngược lại, chỉ số khô hạn Thái Văn Trừng xác định có 3 tháng trọng điểm dễ xảy ra cháy rừng là tháng 12, tháng 1 và tháng 3, trong đó tháng 12 là tháng kiệt đặc biệt với lượng mưa đo được chỉ 1,4 mm kết hợp gió khô nóng tạo nguy cơ hỏa hoạn nghiêm trọng.

Thứ ba, khảo sát 90 hộ dân tại 6 xã trọng điểm cho thấy thu nhập bình quân đầu người của cư dân trong vùng chỉ đạt 3,40 triệu đồng/năm, thấp hơn nhiều so với mức bình quân 6,00 triệu đồng/năm của toàn tỉnh Quảng Trị năm 2006. Thu nhập giữa các địa phương có sự phân hóa mạnh, thấp nhất là xã Hướng Linh với 2,17 triệu đồng/người/năm và cao nhất là xã Tân Hợp với 4,90 triệu đồng/người/năm. Cơ cấu kinh tế phụ thuộc lớn vào trồng trọt với 57,94% tổng thu nhập, trong khi chăn nuôi chiếm 16,89% với tập quán thả rông trâu bò, dê gây phá hoại rừng trồng mới.

Thứ tư, áp lực nhân khẩu học và việc làm rất lớn khi tổng dân số 16 xã, thị trấn là 56.826 người, mật độ trung bình 54,11 người/km² nhưng tập trung không đồng đều. Cơ cấu dân tộc gồm người Vân Kiều chiếm 51,59%, người Kinh chiếm 47,62% và người Pa Cô chiếm 0,79%. Lực lượng lao động đạt 26.178 người, trong đó có tới 76,6% lao động làm việc thuần túy trong lĩnh vực nông lâm nghiệp thủ công, thiếu đào tạo chuyên môn và còn duy trì tập quán phát rừng làm nương rẫy.

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                        TỔNG HỢP CÁC PHÁT HIỆN KINH TẾ - SINH THÁI CHÍNH                           |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Chỉ tiêu sinh thái & Đa dạng SH    | 920 loài thực vật bậc cao (17 loài Sách Đỏ VN)               |
|                                    | 42 loài thú, 171 loài chim (2 loài chim đặc hữu VN)          |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Đặc điểm khí tượng & Cháy rừng     | Lượng mưa: 1.969,7 mm/năm (76,4% tập trung tháng 6 - 10)    |
|                                    | Tháng kiệt: Tháng 12 (1,4 mm mưa) - Nguy cơ cháy rừng cực cao|
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Kinh tế & Sinh kế hộ dân           | Thu nhập bình quân: 3,40 triệu đồng/người/năm (Hướng Linh 2,17)|
| (Khảo sát 90 hộ tại 6 xã điểm)     | Trồng trọt: 57,94% - Chăn nuôi thả rông: 16,89%              |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Dân số & Lao động                  | Dân số: 56.826 người (Vân Kiều: 51,59%, Kinh: 47,62%)        |
|                                    | Lao động nông lâm nghiệp thủ công: 76,6%                     |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng nguyên nhân căn bản dẫn đến tình trạng xâm hại rừng phòng hộ bắt nguồn từ mâu thuẫn giữa nhu cầu sinh kế trước mắt và mục tiêu bảo tồn dài hạn. Thu nhập từ lương của cán bộ Ban quản lý đạt 16 triệu đồng/người/năm, trong khi người dân bản địa chỉ đạt 3,40 triệu đồng/người/năm khiến áp lực khai thác lâm sản trái phép luôn thường trực. So sánh với các công trình nghiên cứu quản lý rừng lưu vực sông Sê San hay vùng Tây Nguyên, thực trạng tại Hướng Hóa - Đakrông phản ánh rõ tính chất đặc thù của vùng núi miền Trung chịu tác động mạnh của biến động khí hậu và di chứng chất độc hóa học chiến tranh.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn thông qua biểu đồ phân bố lượng mưa - nhiệt độ để nhận diện chu kỳ khô kiệt, kết hợp bảng ma trận SWOT và sơ đồ Venn mô tả mối quan hệ giữa Ban quản lý với lực lượng Kiểm lâm, chính quyền cấp xã và các tổ chức cộng đồng. Việc chuyển đổi mô hình từ Lâm trường Hướng Hóa trước đây sang Ban quản lý rừng phòng hộ từ cuối năm 2006 mở ra cơ chế quản lý mới nhưng đặt ra yêu cầu cấp bách phải giải quyết triệt để vấn đề thị trường tiêu thụ nông lâm sản và phân định ranh giới đất rừng rõ ràng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, về tổ chức bộ máy và thể chế, Ban quản lý rừng phòng hộ cần phối hợp Ủy ban nhân dân huyện Hướng Hóa và Đakrông hoàn thành rà soát ranh giới, tiến hành giao khoán bảo vệ 100% diện tích rừng phòng hộ xung yếu cho các cộng đồng thôn bản và hộ gia đình gắn liền quyền hưởng lợi theo Quyết định 178/2001/QĐ-TTg, thời gian triển khai hoàn thiện trong 12 đến 24 tháng.

Thứ hai, về kỹ thuật lâm sinh và phòng cháy chữa cháy rừng, Ban quản lý phối hợp lực lượng Kiểm lâm địa bàn thực hiện khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên kết hợp làm giàu rừng bằng các loài cây bản địa như Lim xanh, Lát hoa, Dẻ, Re; xây dựng hệ thống đường băng cản lửa và chòi canh quan sát trước tháng 12 hàng năm nhằm giảm 80% nguy cơ bùng phát cháy rừng trong các tháng khô kiệt trọng điểm.

Thứ ba, về phát triển kinh tế và sinh kế xã hội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Trung tâm Khuyến nông - Khuyến lâm đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật thâm canh cà phê, sắn cao sản, tiêu gắn với hệ thống nhà máy chế biến nguyên liệu; hỗ trợ chuyển đổi từ chăn nuôi trâu bò thả rông sang nuôi nhốt bán thâm canh, phấn đấu nâng thu nhập bình quân của cư dân vùng dự án từ 3,40 triệu lên trên 5,50 triệu đồng/người/năm trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới.

Thứ tư, về khoa học công nghệ và tài chính, Ban quản lý cần ứng dụng công nghệ hệ thống thông tin địa lý GIS để giám sát diễn biến tài nguyên rừng định kỳ 6 tháng một lần; đồng thời xúc tiến cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng đối với nhà máy Thủy điện Rào Quán công suất 64 MW nhằm tạo nguồn thu tài chính bền vững tái đầu tư cho công tác quản lý bảo vệ rừng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các cán bộ lãnh đạo, chuyên viên Ban quản lý rừng phòng hộ và lực lượng Kiểm lâm tại khu vực miền Trung. Luận văn cung cấp mô hình phân tích SWOT thực tiễn và phương pháp xây dựng kế hoạch quản lý lâm phận phòng hộ gắn liền với điều kiện khí hậu lập địa cụ thể.

Nhóm thứ hai là các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Trị. Đề tài cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về 330.052,3 ha đất quy hoạch lâm nghiệp để ban hành chính sách giao khoán đất rừng và cơ chế điều tiết nguồn nước cho công trình thủy điện 64 MW.

Nhóm thứ ba là các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Kinh tế sinh thái. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp tích hợp công cụ RRA, PRA và phân tích khí hậu sinh học Thái Văn Trừng trong nghiên cứu quản lý rừng bền vững.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phi chính phủ và đơn vị điều phối dự án phát triển cộng đồng nông thôn miền núi. Nghiên cứu cung cấp bức tranh chân thực về sinh kế của 51,59% đồng bào Vân Kiều để thiết kế các can thiệp xóa đói giảm nghèo gắn với bảo tồn 920 loài thực vật quý hiếm.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu quản lý rừng bền vững tại Hướng Hóa - Đakrông là gì? Mục tiêu là đánh giá toàn diện điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến tài nguyên rừng, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp tổng hợp nhằm bảo vệ bền vững lâm phận phòng hộ đầu nguồn cho công trình Thủy điện Rào Quán công suất 64 MW và lưu vực sông Thạch Hãn, hài hòa giữa bảo tồn sinh thái và cải thiện đời sống cho 56.826 cư dân địa phương.

2. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu có đặc điểm gì cần đặc biệt lưu ý? Khu vực có lượng mưa trung bình năm 1.969,7 mm tập trung tới 76,4% vào mùa mưa gây xói mòn sạt lở mạnh. Đặc biệt, tháng 12 có lượng mưa chỉ 1,4 mm cùng tháng 1 và tháng 3 hình thành mùa khô hạn nghiêm trọng theo chỉ số Thái Văn Trừng, đòi hỏi phương án phòng chống cháy rừng đặc biệt nghiêm ngặt.

3. Sức ép lớn nhất đối với công tác bảo vệ rừng tại địa bàn xuất phát từ đâu? Sức ép xuất phát từ tình trạng nghèo đói khi thu nhập bình quân của người dân 6 xã trọng điểm chỉ đạt 3,40 triệu đồng/người/năm, kết hợp tập quán canh tác lạc hậu với 76,6% lao động làm nông lâm nghiệp thủ công và chăn nuôi gia súc thả rông chiếm 16,89% cơ cấu thu nhập gây tổn hại rừng tái sinh non.

4. Luận văn đã ghi nhận bao nhiêu loài động thực vật quý hiếm tại khu vực? Nghiên cứu ghi nhận 920 loài thực vật bậc cao có mạch với 17 loài Sách Đỏ Việt Nam và 23 loài Sách Đỏ thế giới; 42 loài thú với 11 loài Sách Đỏ như Sao la, Vượn đen má trắng; 171 loài chim với 2 loài đặc hữu của Việt Nam là Gà lôi lam mào trắng và Gà so Trung Bộ.

5. Giải pháp then chốt nào giúp bảo đảm tính bền vững tài chính cho Ban quản lý? Giải pháp then chốt là triển khai cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng gắn với giá trị điều tiết nước của lưu vực đối với Nhà máy Thủy điện Rào Quán 64 MW, kết hợp thực hiện giao khoán rừng hưởng lợi theo Quyết định 178/2001/QĐ-TTg để người dân trực tiếp có thu nhập ổn định từ việc giữ rừng.

Kết luận

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý 330.052,3 ha đất quy hoạch lâm nghiệp tại Quảng Trị, khẳng định vai trò sống còn của rừng phòng hộ Hướng Hóa - Đakrông đối với nguồn nước thủy điện Rào Quán 64 MW.
• Xác lập danh mục đa dạng sinh học phong phú gồm 920 loài thực vật bậc cao và 213 loài động vật có xương sống với hàng chục loài có tên trong Sách Đỏ quốc gia và quốc tế.
• Làm rõ nút thắt kinh tế xã hội khi thu nhập người dân bản địa chỉ đạt 3,40 triệu đồng/năm, chỉ rõ áp lực từ 76,6% lao động thủ công và tập quán chăn thả gia súc lên rừng non.
• Nhận diện chính xác 3 tháng khô hạn dễ cháy rừng gồm tháng 12, tháng 1 và tháng 3 với lượng mưa tháng kiệt giảm sâu xuống mức 1,4 mm.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp thể chế, lâm sinh, phát triển sinh kế và ứng dụng công nghệ GIS với lộ trình triển khai rõ ràng từ 12 đến 24 tháng.

Đóng góp chính của luận văn là xây dựng luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc giúp chuyển đổi thành công phương thức quản lý lâm nghiệp truyền thống sang quản trị rừng bền vững có sự tham gia của cộng đồng. Các cơ quan quản lý và đơn vị lâm nghiệp cần sớm áp dụng các giải pháp này vào quy hoạch phát triển lâm nghiệp địa phương để bảo vệ toàn vẹn nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ------------------------------------------------------ LÊ THIÊN VINH NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP QUẢN LÝ RỪNG BỀN VỮNG THUỘC BAN QUẢN LÝ RỪNG PHÒNG HỘ HƯỚNG HOÁ-ĐAKRÔNG TỈNH QUẢNG TRỊ Chuyên ngành : Lâm học Mã số : 60.60 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS. TRẦN HỮU VIÊN HÀ TÂY – 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò Rõng cã vai trß rÊt quan träng trong ®êi sèng con ng­êi và s¶n xuÊt x· héi, rõng b¶o vÖ m«i tr­êng, ®iÒu hoµ khÝ hËu, b¶o vÖ nguån n­íc, b¶o vÖ ®Êt, chèng xãi mßn röa tr«i vv. lµ ®èi t­îng ®Ó con ng­êi lîi dông phôc vô cuéc sèng. Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÕ giíi ph¸t triÓn “nãng” nh­ hiÖn nay th× rõng cµng gi÷ vai trß quan träng h¬n bao giê hÕt trong viÖc b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i, ®¶m b¶o cho sù ph¸t triÓn mét nÒn kinh tÕ bÒn v÷ng.

Tuy nhiªn, rõng ë Qu¶ng TrÞ nãi riªng vµ ë ViÖt Nam còng nh­ trªn thÕ giíi nãi chung ®ang gi¶m nhanh vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng, nguyªn nh©n chñ yÕu lµ do con ng­êi sö dông, qu¶n lý vµ b¶o vÖ tµi nguyªn rõng ch­a thùc sù hîp lý dÉn ®Õn nh÷ng hËu qu¶ xÊu vÒ kinh tÕ, x· héi, tÝnh ®a d¹ng sinh häc còng nh­ m«i tr­êng sinh th¸i. V× vËy, cÇn thiÕt ph¶i quy ho¹ch, qu¶n lý rõng mét c¸ch bÒn v÷ng ®Ó võa ph¸t huy hÕt vai trß chøc n¨ng cña rõng võa lîi dông ®­îc rõng mét c¸ch l©u dµi, liªn tôc. Rõng phßng hé H­íng Hãa - §akr«ng n»m trªn ®Þa bµn hai huyÖn H­íng Hãa và §akr«ng tØnh Qu¶ng TrÞ, cã khu hÖ ®éng thùc vËt phong phó và cã vai trß quan träng trong viÖc b¶o vÖ nguån n­íc cho c¸c dßng s«ng chÝnh lµ s«ng Rµo Qu¸n vµ s«ng §akr«ng - th­îng nguån cña s«ng Th¹ch H·n, s«ng TrÞnh Hinh - th­îng nguån cña s«ng HiÕu, ngoµi ra khu rõng nµy cßn cã vai trß quan träng trong viÖc b¶o vÖ vµ ®iÒu tiÕt nguån n­íc cho c«ng tr×nh thuû lîi, thuû ®iÖn Rµo Qu¸n (cã c«ng suÊt thiÕt kÕ 64 MW). Tuy nhiªn, còng nh­ c¸c khu rõng kh¸c trªn ®Þa bµn, rõng phßng hé H­íng Hãa - §akr«ng ®ang ®èi mÆt víi nh÷ng tÖ n¹n s¨n b¾t, khai th¸c ®éng thùc vËt tr¸i phÐp vµ thËm chÝ lµ x©m lÊn diÖn tÝch.

Ng¨n chÆn nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc, ph¸t huy tiÒm n¨ng vµ ph¸t triÓn vèn rõng cña rõng phßng hé H­íng Hãa - §akr«ng lµ nh÷ng tr¨n trë cña nhiÒu ngµnh, nhiÒu cÊp chÝnh quyÒn vµ ng­êi d©n ®Þa ph­¬ng. §Ó gi¶i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 quyÕt vÊn ®Ò trªn, trong khu«n khæ cña luËn v¨n cao häc chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng thuéc Ban qu¶n lý rõng phßng hé H­íng Hãa - §akr«ng tØnh Qu¶ng TrÞ“ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Nh÷ng nhËn thøc chung vÒ QLRBV Rõng lµ tµi nguyªn v« cïng quý b¸u cña mçi mét quèc gia nãi riªng vµ toµn thÓ nh©n lo¹i nãi chung. Rõng kh«ng nh÷ng lµ mét bé phËn quan träng cña m«i tr­êng sinh th¸i mµ cßn cã gi¸ trÞ to lín vÒ mÆt kinh tÕ, x· héi.

Do vËy, tµi nguyªn rõng cÇn ®­îc qu¶n lý bÒn v÷ng vµ ®©y còng lµ xu thÕ ph¸t triÓn l©m nghiÖp cña thÕ giíi hiÖn nay. Tõ l©u, vÊn ®Ò QLRBV ®· ®­îc c¸c nhµ l©m häc, c¸c quèc gia, vïng l·nh thæ vµ c¸c tæ chøc trªn thÕ giíi xem lµ vÊn ®Ò c¬ b¶n, quan träng cÇn ph¶i quan t©m. Ngµy nay, ®i cïng víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi lµ sù « nhiÔm m«i tr­êng, sù thay ®æi khÝ hËu toµn cÇu, bªn c¹nh ®ã nhu cÇu cña con ng­êi vÒ c¸c s¶n phÈm cña ngµnh l©m nghiÖp còng nh­ nhu cÇu vÒ ®Êt canh t¸c, ®Êt x©y dùng c¬ së h¹ tÇng vv. ngµy cµng t¨ng cao, t¹o ¸p lùc ngµy cµng lín vµo tµi nguyªn rõng th× vÊn ®Ò QLRBV cµng trë nªn quan träng h¬n, cÊp thiÕt h¬n vµ ®· trë thµnh mét nguyªn t¾c ®èi víi qu¶n lý kinh doanh rõng, ®ång thêi còng lµ mét tiªu chuÈn mµ qu¶n lý kinh doanh rõng cÇn ph¶i ®¹t tíi.

Tuy nhiªn, ¸p dông QLRBV kh«ng ph¶i lµ mét sù “gi¸o ®iÒu” bÊt di bÊt dÞch mµ tuú thuéc vµo t×nh h×nh thùc tÕ cña tõng khu vùc, tõng quèc gia, tõng vïng l·nh thæ mµ ®­îc thùc hiÖn theo nh÷ng c¸ch kh¸c nhau ë c¸c møc ®é kh¸c nhau, ®¶m b¶o tÝnh linh ho¹t khi ¸p dông c¸c biÖn ph¸p QLBVR cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ n¬i ®ã vµ ®­îc quèc tÕ chÊp nhËn. Cho dï c¸ch tæ chøc vµ møc ®é thùc hiÖn cã kh¸c nhau nh­ng QLRBV còng ®Òu v­¬n tíi mét môc tiªu chung lµ: Ng¨n chÆn ®­îc t×nh tr¹ng mÊt rõng, trong ®ã viÖc khai th¸c lîi dông rõng kh«ng m©u thuÉn víi viÖc ®¶m b¶o diÖn tÝch vµ chÊt l­îng cña rõng, ®ång thêi duy tr× vµ ph¸t huy chøc n¨ng b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i l©u bÒn. QLRBV nh»m ph¸t huy vµ ®ång thêi ®¹t ®­îc nh÷ng gi¸ trÞ bÒn v÷ng vÒ kinh tÕ, bÒn v÷ng vÒ x· LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 héi vµ bÒn v÷ng vÒ m«i tr­êng cña rõng [8]. Trong ®ã sù bÒn v÷ng vÒ c¸c mÆt cã thÓ ®­îc hiÓu : - BÒn v÷ng vÒ kinh tÕ : Lµ b¶o ®¶m kinh doanh rõng l©u dµi liªn tôc víi n¨ng suÊt, hiÖu qu¶ ngµy cµng cao, lîi Ých mang l¹i lín h¬n chi phÝ ®Çu t­ vµ ®­îc truyÒn l¹i tõ thÕ hÖ nµy sang thÕ hÖ kh¸c (kh«ng khai th¸c l¹m vµo vèn rõng; duy tr× vµ ph¸t triÓn diÖn tÝch, tr÷ l­îng rõng; ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt lµm t¨ng n¨ng suÊt rõng).

- BÒn v÷ng vÒ mÆt x· héi : B¶o ®¶m kinh doanh rõng ph¶i tu©n thñ c¸c luËt ph¸p, thùc hiÖn tèt c¸c nghÜa vô ®ãng gãp víi x· héi, b¶o ®¶m quyÒn h¹n vµ quyÒn lîi còng nh­ mèi quan hÖ tèt víi nh©n d©n, víi céng ®ång ®Þa ph­¬ng. - BÒn v÷ng vÒ m«i tr­êng : B¶o ®¶m kinh doanh rõng duy tr× ®­îc kh¶ n¨ng phßng hé m«i tr­êng vµ duy tr× ®­îc tÝnh ®a d¹ng sinh häc cña rõng, ®¶m b¶o hÖ sinh th¸i æn ®Þnh, gi÷ g×n vµ b¶o toµn s¶n phÈm cña rõng, ®¸p øng kh¶ n¨ng phôc håi cña rõng trong qu¸ tr×nh tù nhiªn, ®ång thêi kh«ng g©y t¸c h¹i ®èi víi c¸c hÖ sinh th¸i kh¸c. C¸c môc tiªu c¬ b¶n cña QLRBV cã quan hÖ h÷u c¬ víi nhau. NÕu ®øng trªn quan ®iÓm kinh tÕ sinh th¸i th× hiÖu qu¶ vÒ mÆt m«i tr­êng cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc b»ng gi¸ trÞ kinh tÕ, bëi v× nÕu n©ng cao ®­îc gi¸ trÞ vÒ mÆt m«i tr­êng sinh th¸i cña rõng th× sÏ gi¶m ®­îc nh÷ng chi phÝ cÇn thiÕt ®Ó phôc håi vµ æn ®Þnh m«i tr­êng sèng cho x· héi.

MÆt kh¸c, yÕu tè x· héi còng cã ¶nh h­ëng kh«ng nhá ®Õn gi¸ trÞ kinh tÕ vµ m«i tr­êng, thÓ hiÖn b»ng ý thøc cña con ng­êi vµ nh÷ng quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ b¶o vÖ rõng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ l©m nghiÖp. HiÖn nay trªn thÕ giíi cã nh÷ng kh¸i niÖm kh¸c nhau vÒ QLRBV, nh­ng cã hai kh¸i niÖm ®­îc quan t©m nhiÒu nhÊt ®ã lµ : - Theo tæ chøc gç nhiÖt ®íi ( ITTO) th× : “QLRBV lµ qu¸ tr×nh qu¶n lý nh÷ng diÖn tÝch rõng cè ®Þnh, nh»m ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu lµ ®¶m b¶o s¶n LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 xuÊt liªn tôc nh÷ng s¶n phÈm vµ dÞch vô rõng nh­ mong muèn mµ kh«ng lµm gi¶m ®¸ng kÓ nh÷ng gi¸ trÞ di truyÒn vµ n¨ng suÊt t­¬ng lai cña rõng, kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc ®èi víi m«i tr­êng vËt lý vµ x· héi”[24]. - Theo tiÕn tr×nh Helsinki th× : “ QLRBV lµ qu¶n lý rõng vµ ®Êt rõng mét c¸ch hîp lý ®Ó duy tr× tÝnh ®a d¹ng sinh häc ( §DSH), n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng t¸i sinh, søc sèng cña rõng, ®ång thêi duy tr× tiÒm n¨ng thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kinh tÕ, x· héi vµ sinh th¸i cña chóng trong hiÖn t¹i còng nh­ trong t­¬ng lai, ë cÊp ®Þa ph­¬ng, quèc gia vµ toµn cÇu, kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c h¹i ®èi víi c¸c hÖ sinh th¸i ( HST) kh¸c” [24]. C¸c kh¸i niÖm nµy ®Òu nãi lªn ®­îc môc tiªu chung cña QLRBV lµ ®¹t ®­îc sù æn ®Þnh vÒ diÖn tÝch, ®¶m b¶o bÒn v÷ng vÒ tÝnh §DSH vµ hiÖu qu¶ vÒ mÆt kinh tÕ còng nh­ vÒ m«i tr­êng sinh th¸i cña rõng.

QLRBV dùa vµo c¸c nguyªn lý chñ yÕu sau : - Nguyªn lý thø nhÊt lµ sù b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thÕ hÖ trong sö dông tµi nguyªn rõng: Cuéc sèng con ng­êi lu«n g¾n víi viÖc sö dông tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ ®Ó sö dông nã chóng ta cÇn ph¶i b¶o vÖ nã v× tµi nguyªn thiªn nhiªn kh«ng ph¶i lµ v« tËn. VÊn ®Ò ch×a kho¸ ®Ó b¶o ®¶m nguyªn lý b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thÕ hÖ trong qu¶n lý tµi nguyªn rõng lµ b¶o ®¶m n¨ng suÊt vµ c¸c ®iÒu kiÖn t¸i sinh cña nguån tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o nµy. Mét trong nh÷ng nguyªn t¾c cÇn tu©n thñ lµ tû lÖ sö dông l©m s¶n kh«ng ®­îc v­ît qu¸ kh¶ n¨ng t¸i sinh cña rõng. - Nguyªn lý thø hai lµ trong qu¶n lý tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng, sù phßng ngõa ®­îc hiÓu lµ ë ®©u cã nh÷ng nguy c¬ suy tho¸i nguån tµi nguyªn rõng vµ ch­a cã ®ñ c¬ së khoa häc th× ch­a nªn sö dông biÖn ph¸p phßng ngõa suy tho¸i vÒ m«i tr­êng.

- Nguyªn lý thø ba lµ sù b×nh ®¼ng vµ c«ng b»ng trong sö dông tµi nguyªn rõng ë cïng thÕ hÖ : §©y lµ mét vÊn ®Ò khã, bëi v× trong khi cè t¹o ra sù c«ng b»ng cho c¸c thÕ hÖ t­¬ng lai th× chóng ta vÉn ch­a t¹o ®­îc nh÷ng c¬ héi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 b×nh ®¼ng cho nh÷ng ng­êi sèng ë thÕ hÖ hiÖn t¹i. Sù b×nh ®¼ng trong cïng thÕ hÖ hµm chøa hai khÝa c¹nh: + TÊt c¶ mäi ng­êi ®Òu cã quyÒn b×nh ®¼ng vÒ sù tù do thÝch hîp trong viÖc ®­îc cung cÊp c¸c tµi nguyªn tõ rõng. + Sù bÊt b×nh ®¼ng trong x· héi vµ kinh tÕ chØ cã thÓ ®­îc tån t¹i nÕu sù bÊt b×nh ®¼ng nµy lµ cã lîi cho nhãm ng­êi nghÌo trong x· héi vµ tÊt c¶ mäi ng­êi ®Òu cã c¬ héi tiÕp cËn nguån tµi nguyªn rõng nh­ nhau. - Nguyªn lý thø t­ lµ tÝnh hiÖu qu¶: Tµi nguyªn rõng ph¶i ®­îc sö dông hîp lý vµ hiÖu qu¶ nhÊt vÒ mÆt kinh tÕ vµ sinh th¸i [7].

QLRBV trªn thÕ giíi Khi ch­a cã sù xuÊt hiÖn cña con ng­êi, rõng che phñ hÇu hÕt ®Êt ®ai cña c¸c lôc ®Þa.