Luận Văn Thạc Sĩ Về Khai Thác Bối Cảnh Thực Trong Dạy Học Đại Số và Giải Tích 11

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay khai thác bối cảnh thực trong dạy học đại số và giải tích 11, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực

• Tác giả: Nguyễn Thị Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Trung
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán học
• Đề tài: Khai thác bối cảnh thực trong dạy học Đại số và Giải tích 11
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Những đề tài đã công bố liên quan đến vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Một số nhận định về định hướng chung của các nghiên cứu đã thực hiện
• 1.4. Vai trò của thực tiễn đối với toán học
• 1.5. Mối liên hệ giữa thực tiễn và toán học
• 1.6. Các bình diện của mối liên hệ giữa toán học và thực tiễn
• 1.7. Dạy học toán gắn với bối cảnh thực
• 1.8. Quan niệm về bối cảnh thực trong luận văn
• 1.9. Gắn toán học vào bối cảnh thực
• 1.10. Giảng dạy toán học gắn với bối cảnh thực
• 1.11. Tiềm năng khai thác bối cảnh thực trong dạy học toán ở trường Trung học phổ thông
• 1.12. Thực trạng dạy học Đại số và Giải tích lớp 11 theo hướng khai thác bối cảnh thực hiện nay
• 1.13. Đánh giá sự hiểu biết và mức độ quan tâm của học sinh với những ứng dụng thực tế của toán học
• 1.14. Sự quan tâm của giáo viên với những ứng dụng Toán học trong thực tế
• 1.15. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC ĐẠI SỐ VÀ GIẢI TÍCH 11 CHO HỌC SINH THEO HƯỚNG KHAI THÁC BỐI CẢNH THỰC
• 2.1. Định hướng đề xuất các biện pháp
• 2.2. Một số biện pháp dạy học Đại số và Giải tích cho học sinh lớp 11 theo hướng khai thác bối cảnh thực
• 2.2.1. Biện pháp 1: Tạo tình huống có vấn đề trong bối cảnh thực giúp học sinh tìm tòi, phát hiện được mối liên hệ với nội dung Đại số và Giải tích 11
• 2.2.2. Biện pháp 2: Đề xuất hệ thống bài tập Đại số và Giải tích 11 theo hướng gắn với bối cảnh thực của học sinh
• 2.2.3. Biện pháp 3: Rèn luyện cho học sinh THPT khả năng tự đặt ra các bài toán để giải quyết một số tình huống trong đời sống hàng ngày
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm
• 3.5. Đánh giá định tính
• 3.6. Đánh giá định lượng
• 3.7. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Khai Thác Bối Cảnh Thực trong Dạy Học Đại Số và Giải Tích 11

Khai thác bối cảnh thực trong dạy học Đại số và Giải tích 11 là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh kết nối kiến thức toán học với thực tiễn. Việc này không chỉ nâng cao hứng thú học tập mà còn phát triển năng lực tư duy và khả năng ứng dụng kiến thức vào cuộc sống. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Dung (2020), việc áp dụng bối cảnh thực vào giảng dạy có thể tạo ra những giờ học sinh động và hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm về Bối Cảnh Thực trong Dạy Học

Bối cảnh thực trong dạy học được hiểu là việc sử dụng các tình huống, ví dụ từ cuộc sống hàng ngày để minh họa cho các khái niệm toán học. Điều này giúp học sinh dễ dàng hình dung và hiểu rõ hơn về ứng dụng của kiến thức.

1.2. Lợi ích của Việc Khai Thác Bối Cảnh Thực

Việc khai thác bối cảnh thực giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và tăng cường sự hứng thú trong học tập. Học sinh sẽ thấy được giá trị thực tiễn của môn toán, từ đó nâng cao động lực học tập.

II. Thách Thức trong Việc Khai Thác Bối Cảnh Thực

Mặc dù việc khai thác bối cảnh thực mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Giáo viên cần có kỹ năng và kiến thức để lựa chọn bối cảnh phù hợp, đồng thời phải đối mặt với sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực hỗ trợ. Theo nghiên cứu, nhiều giáo viên vẫn còn e ngại trong việc áp dụng phương pháp này do thiếu kinh nghiệm.

2.1. Thiếu Tài Liệu và Hỗ Trợ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để áp dụng bối cảnh thực vào giảng dạy. Điều này dẫn đến việc họ không thể phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp này.

2.2. Khó Khăn trong Việc Lựa Chọn Bối Cảnh

Việc lựa chọn bối cảnh thực phù hợp với nội dung bài học là một thách thức lớn. Giáo viên cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo rằng bối cảnh đó không chỉ thú vị mà còn liên quan chặt chẽ đến kiến thức toán học.

III. Phương Pháp Dạy Học Đại Số và Giải Tích 11 theo Hướng Khai Thác Bối Cảnh Thực

Để khai thác bối cảnh thực hiệu quả, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp dạy học sáng tạo. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên mà còn khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập.

3.1. Tạo Tình Huống Có Vấn Đề

Giáo viên có thể tạo ra các tình huống có vấn đề từ thực tế để học sinh tìm tòi và khám phá. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy mà còn tạo cơ hội để áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

3.2. Đề Xuất Bài Tập Liên Quan đến Thực Tiễn

Hệ thống bài tập gắn liền với bối cảnh thực tế sẽ giúp học sinh dễ dàng hình dung và áp dụng kiến thức. Việc này cũng giúp nâng cao khả năng giải quyết vấn đề của học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng bối cảnh thực trong dạy học Đại số và Giải tích 11 đã mang lại những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng ứng dụng vào thực tiễn. Các trường hợp thực tiễn đã được áp dụng thành công trong nhiều lớp học.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Chất Lượng Học Tập

Học sinh tham gia vào các hoạt động học tập gắn liền với thực tiễn đã cho thấy sự tiến bộ rõ rệt trong việc hiểu và áp dụng kiến thức toán học.

4.2. Phản Hồi Tích Cực từ Học Sinh

Nhiều học sinh đã bày tỏ sự hứng thú và yêu thích môn toán hơn khi được học trong bối cảnh thực tế. Điều này cho thấy phương pháp dạy học này có tác động tích cực đến tâm lý học sinh.

V. Kết Luận và Tương Lai của Khai Thác Bối Cảnh Thực

Khai thác bối cảnh thực trong dạy học Đại số và Giải tích 11 là một xu hướng cần thiết trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn phát triển toàn diện năng lực của học sinh. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cải tiến trong giáo dục toán học.

5.1. Định Hướng Phát Triển Phương Pháp Dạy Học

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học gắn liền với bối cảnh thực để nâng cao hiệu quả giáo dục. Việc này sẽ giúp giáo viên có thêm công cụ để giảng dạy hiệu quả hơn.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Giáo Viên

Đào tạo giáo viên về phương pháp khai thác bối cảnh thực là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp giáo viên tự tin hơn trong việc áp dụng phương pháp này vào giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những đề tài đã công bố liên quan đến vấn đề nghiên cứu Luận án “Khai thác ứng dụng của phép tính vi phân (Phần đạo hàm) để giải các bài toán cực trị có nội dung liên môn và thực tế trong dạy học toán lớp 12 Trung học phổ thông” [1] của Nguyễn Ngọc Anh năm 2000 đã làm rõ cơ sở lý luận thực tiễn, xác định vai trò, vị trí của hệ thống bài tập cực trị trong nội dung học vấn phổ thông. Xây dựng các định hướng chỉ đạo, các nguyên tắc chọn lọc hệ thống bài tập cực trị và hướng dẫn về phương pháp dạy học bài tập cực trị đó.

Xây dựng một hệ thống bài tập cực trị có nội dung liên môn và thực tế trên cơ sở khai thác ứng dụng của đạo hàm, bám sát chương trình sách giáo khoa hiện hành. Luận án “Tăng cường khai thác nội dung thực tế trong dạy học Số học và Đại số nhằm nâng cao năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn cho học sinh trung học cơ sở” [24] của Bùi Huy Ngọc năm 2003 đã chỉ ra được: Một số trường hợp điển hình trong vận dụng toán học vào thực tiễn, một số thành tố của cấu trúc năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn của học sinh, một số biện pháp khai thác nội dung thực tế trong dạy học Số học và Đại số nhằm tăng cường năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn của học sinh như: Chú ý khai thác các ví dụ và tình huống thực tế trong xây dựng và củng cố các kiến thức, thực hiện các hoạt động ngoại khóa toán học có nội dung liên quan đến vận dụng toán học vào thực tiễn, khai thác ứng dụng toán học vào các bộ môn khác gắn với thực tế (vật lý, hóa học, lịch sử, địa lý, …), tăng cường rèn luyện các kĩ năng thực hành toán học gần gũi với thực tế đời sống, tăng cường khai thác các bài toán có lời văn mang nội dung thực tế. Cùng với đó luận văn “Góp phần rèn luyện cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức toán học để giải quyết một số bài toàn có nội dung thực tiễn” [5] của Nguyễn Văn Bảo năm 2005 cũng đã phần nào làm rõ được vai trò quan trọng của việc rèn luyện cho HS năng lực vận dụng kiến thức Toán học 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vào thực tiễn, đã phân tích rõ thực trạng của vấn đề rèn luyện cho HS năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn bằng việc khảo sát Chương trình, sách giáo khoa trước đây, hiện tại cũng như sách giáo khoa thí điểm sau này. Và đặc biệt luận văn đã xây dựng được một hệ thống bài tập có nội dung thực tiễn trong dạy học Toán ở trường THPT.

Luận văn “Khai thác những tư tưởng, bài toán của Pisa vào dạy học môn toán (bậc trung học) theo hướng tăng cường toán học với thực tiễn” [23] của Trần Thanh Nga năm 2011 đã xác định được những tư tưởng chính của Pisa, trên cơ sở đó đề xuất các định hướng, biện pháp khai thác những tư tưởng, bài toán của Pisa vào dạy học Toán. Đã đề xuất được những biện pháp khai thác tư tưởng, bài toán của PISA vào dạy học môn toán theo hướng tăng cường liên hệ giữa toán học với thực tế như: Giúp giáo viên có hiểu biết cơ bản về PISA, tăng cường nhận thức của giáo viên, sinh viên sư phạm ngành toán về tầm quan trọng của ứng dụng toán học vào thực tế, bổ sung những ví dụ, bài tập có nội dung thực tế vào hệ thống ví dụ, bài tập trong SGK, tăng cường đưa những bài tập có nội dung thực tế vào kiểm tra, đánh giá, xây dựng những bài tập có hệ thống câu hỏi nội dung thực tế dùng cho ôn tập cuối chương, cuối năm, cuối cấp. Luận văn “Tăng cường vận dụng các bài toán có nội dung thực tiễn vào dạy học Đại số và Giải tích nâng cao 11 THPT” [16] của Nguyễn Thị Thanh Huyền năm 2011 đã tập trung vào việc xây dựng hệ thống bài tập có nội dung thực tiễn, đề xuất một phương án khai thác trong dạy học Đại số và Giải tích nâng cao lớp 11, nhằm góp phần tăng cường thực tiễn của môn Toán ở trường THPT. Luận án “Góp phần phát triển năng lực toán học hóa tình huống thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học Đại số và Giải tích” [1] của Phan Anh năm 2012 đã đưa ra quan niệm về năng lực toán học hóa tình huống của học sinh phổ thông, trên cơ sở phân tích hoạt động toán học hóa tình huống thực tiễn.

Luận án cũng đã mô tả hoạt động này đối với học sinh THPT trong dạy học Toán, đồng thời xác định các thành tố của năng lực toán học hóa tình huống làm cơ sở cho việc hình thành và phát triển năng lực này ở người học. Nghiên cứu cũng đã đề xuất được một số biện pháp sư phạm khả thi nhằm phát triển năng lực toán 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học hóa tình huống thực tiễn cho học sinh qua dạy học Đại số và Giải tích cụ thể: Gợi động cơ bên trong của hoạt động toán học hóa tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học Đại số và Giải tích; chú trọng rèn luyện cho học sinh cả về ngôn ngữ tự nhiên và ngôn ngữ toán học trong dạy học toán theo tinh thần chuẩn bị cho việc mô tả tình huống thực tiễn một cách chuẩn xác; rèn luyện cho học sinh quen dần với việc tự đặt ra các bài toán để giải quyết một số tình huống đơn giản trong thực tiễn; rèn luyện cho học sinh kĩ năng xây dựng mô hình toán học cho các tình huống thực tiễn; tổ chức cho học sinh khai thác các chức năng của mô hình, đồng thời kiểm tra và điều chỉnh mô hình toán học; làm rõ quá trình vận dụng các phương pháp xác suất và thống kê vào thực tiễn đời sống trong dạy học toán, trên cơ sở đó, bồi dưỡng các thành tố của năng lực toán học hóa tình huống thực tiễn; cung cấp cho giáo viên thông tin về PISA và bổ sung các bài toán có nội dung thực tiễn trong các chủ đề Đại số - Giải tích theo tư tưởng của PISA làm tư liệu trong dạy học nhằm góp phần phát triển năng lực toán học hóa tình huống thực tiễn cho người học. Luận văn “Thiết kế một số tình huống dạy học Đại số và Giải tích ở trường phổ thông theo hướng kiến tạo tri thức” [25] của Lê Văn Nhân năm 2015 đã thực hiện với các nội dung: Điều tra, khảo sát thực trạng dạy và học môn Toán; chỉ ra được cơ sở lý luận cho việc thiết kế thực hành dạy học môn Toán nói chung và môn Đại số và Giải tích nói riêng ở trường THPT; làm rõ quan điểm và phương pháp thiết kế thực hành dạy học Đại số và Giải tích ở THPT theo hướng kiến tạo tri thức; đề xuất quy trình thiết kế thực hành dạy học Đại số và Giải tích ở trường THPT; thiết kế và thực nghiệm, hoàn thiện một số thực hành dạy học Đại số và Giải tích ở trường THPT. Luận văn “Khai thác bối cảnh thực của học sinh trong dạy học Đại số 10 trung học phổ thông” [13] của Lê Thu Hà năm 2016 đã khai thác bối cảnh thực của học sinh trong dạy học Đại số 10 THPT và từ đó làm sáng tỏ cơ sở lý luận thực tiễn trong việc khai thác bối cảnh thực trong dạy học Đại số 10 THPT, và tăng cường mối liên hệ kiến thức toán học với thực tiễn, giúp nâng cao hiệu quả dạy và học toán ở trường phổ thông.

Bài viết đăng trên tạp chí giáo dục: “Tìm hiểu lí thuyết giáo 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dục toán học gắn với thực tiễn và vận dụng xây dựng bài tập thực tiễn trong dạy học môn Toán” [10] của Trần Cường và Nguyễn Thị Thùy Duyên đã trình bày một số kết quả tìm hiểu lí thuyết RME, đề xuất một số biện pháp giúp giáo viên thiết kế, xây dựng được những bài toán gắn với thực tiễn để sử dụng chúng trong quá trình dạy học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trường THPT. Một số nhận định về định hướng chung của các nghiên cứu đã thực hiện Mục đích của việc xây dựng và đưa vào giảng dạy hệ thống bài toán có nội dung thực tiễn: - Góp phần giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản của chương trình. - Rèn luyện ý thức và khả năng ứng dụng toán học đặc biệt là khả năng toán học hóa, thói quen và ý thức tối ưu trong suy nghĩ cũng như trong việc làm. Vì vậy, cần tăng cường đưa những tình huống trong cuộc sống thực tế vào chương trình giảng dạy ở nhà trường phổ thông, chú trọng giáo dục kĩ thuật tổng hợp, đồng thời quán triệt tinh thần tích hợp liên môn trong dạy học.

Yêu cầu đối với các biện pháp rèn luyện cho học sinh khả năng vận dụng toán học: - Phải được tiến hành trong các khâu khác nhau của quá trình dạy học. - Đa dạng về hình thức tổ chức dạy học kết hợp thực hiện trong các hoạt động thực hành, rèn luyện kĩ năng. Những biện pháp chính được đề cập là: - Khai thác các ví dụ và tình huống thực tế trong xây dựng và củng cố kiến thức. - Tăng cường rèn luyện các kĩ năng thực hành toán học gần gũi với đời sống thực tế, thực hiện các hoạt động ngoại khóa toán học có nội dung liên quan đến vận dụng toán học vào thực tiễn.

Đối với các nghiên cứu đi trước, các tác giả đều đã khai thác thực tiễn, đưa ra các "tình huống thực tiễn" mà ở đó học sinh được đóng vai trò khách quan để 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giải quyết tình huống đó. Trên cơ sở đó, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, chúng tôi đề xuất: - Tạo tình huống có vấn đề trong bối cảnh thực tiễn giúp học sinh tìm tòi, phát hiện được mối liên hệ với nội dung Đại số và Giải tích 11 THPT. - Đề xuất hệ thống bài tập Đại số và Giải tích THPT theo hướng gắn với bối cảnh thực tiễn trong đời sống. - Rèn luyện cho học sinh THPT khả năng liên hệ kiến thức Đại số và Giải tích với bối cảnh thực tiễn.

Vai trò của thực tiễn đối với toán học 1.