Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Khám phá luận văn thạc sĩ về hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, với những phân tích và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Đặng Hoàng Hưng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Tuấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ theo định hướng ứng dụng
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG NÔNG SẢN
• 1.1. Cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng và phát triển chuỗi cung ứng nông sản
• 1.2. Khái niệm về chuỗi cung ứng
• 1.3. Vai trò phân tích chuỗi cung ứng nông sản
• 1.4. Thành phần của chuỗi cung ứng
• 1.5. Thực tiễn phát triển chuỗi cung ứng hàng nông sản ở nước ta
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng chuỗi cung ứng nông sản
• 1.7. Tổng quan cơ sở thực tiễn về chuỗi cung ứng
• 1.8. Các nghiên cứu ở ngoài nước về chuỗi cung ứng
• 1.9. Các nghiên cứu trong nước về chuỗi cung ứng
• 1.10. Kinh nghiệm về xây dựng chuỗi cung ứng sản phẩm của một số địa phương trong nước
• 1.11. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Quảng Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 2.1. Các câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM CHẢ MỰC HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên
• 3.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh
• 3.4. Thực trạng hoạt động của chuỗi cung ứng sản phẩm Chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 3.5. Tổng quan tình hình sản xuất kinh doanh sản phẩm Chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 3.6. Sơ đồ chuỗi và đặc điểm của các tác nhân trong chuỗi cung ứng sản phẩm Chả mực Hạ Long
• 3.7. Phân tích sự phân chia lợi nhuận của các tác nhân tham gia trong chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 3.8. Phân tích thuận lợi, khó khăn và các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động của chuỗi cung ứng
• 3.9. Hoạt động của Hiệp hội chả mực Hạ Long
• 3.10. Liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 3.10.1. Liên kết ngang giữa các hộ đánh bắt mực mai
• 3.10.2. Liên kết ngang giữa các cơ sở sản xuất chế biến chả mực Hạ Long
• 3.10.3. Liên kết dọc giữa các hộ đánh bắt mực mai với người thu gom
• 3.10.4. Liên kết dọc giữa người thu gom mực mai với các cơ sở sản xuất chế biến chả mực
• 3.11. Phân tích ma trận SWOT chuỗi cung ứng sản phẩm Chả mực Hạ Long
• 3.12. Đánh giá chung về hoạt động của chuỗi cung ứng sản phẩm Chả mực Hạ Long
• 3.12.1. Những điểm mạnh
• 3.12.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM CHẢ MỰC HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
• 4.1. Bối cảnh phát triển chuỗi cung ứng nông sản của tỉnh Quảng Ninh
• 4.2. Quan điểm, định hướng, mục tiêu xây dựng và hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm Chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm Chả mực Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• 4.3.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.3.1.1. Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực cho người sản xuất và các tác nhân tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm Chả mực Hạ Long
• 4.3.1.2. Tăng cường hỗ trợ đầu tư hệ thống hạ tầng chế biến Chả mực, ưu tiên các chương trình phát triển chuỗi cung ứng Chả mực Hạ Long
• 4.3.2. Giải pháp về thị trường
• 4.3.2.1. Hỗ trợ nguồn cung cấp đầu vào ổn định và có chất lượng
• 4.3.2.2. Mở rộng thị trường tiêu thụ
• 4.3.3. Giải pháp về tổ chức sản xuất
• 4.3.3.1. Giải pháp về tăng cường liên kết giữa các hộ/doanh nghiệp cùng nhóm tác nhân (liên kết ngang) và giữa các nhóm tác nhân với nhau (liên kết dọc)
• 4.3.3.2. Kết nối và phát triển liên kết dọc, đặc biệt là giữa các người thu gom, chế biến, bán lẻ với tổ, nhóm người chế biến để đảm bảo đầu ra ổn định và tạo vùng sản xuất đảm bảo chất lượng an toàn thực phẩm
• 4.3.3.3. Tăng cường liên kết ngang giữa các cơ sở khai thác hải sản để mở rộng quy mô chế biến sản phẩm
• 4.3.4. Giải pháp về thể chế, chính sách
• 4.3.4.1. Đề xuất và kiến nghị
• 4.3.4.1.1. Đối với tỉnh Quảng Ninh
• 4.3.4.1.2. Đối với các tác nhân trong chuỗi cung ứng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long tại Quảng Ninh

Chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long tại Quảng Ninh đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương. Sản phẩm này không chỉ nổi tiếng trong nước mà còn có tiềm năng xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Việc hoàn thiện chuỗi cung ứng sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường khả năng cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.

1.1. Đặc điểm nổi bật của sản phẩm chả mực Hạ Long

Chả mực Hạ Long được chế biến từ nguyên liệu tươi ngon, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng cao. Sản phẩm này không chỉ mang lại hương vị đặc trưng mà còn đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm.

1.2. Vai trò của chuỗi cung ứng trong phát triển sản phẩm

Chuỗi cung ứng giúp kết nối các tác nhân từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo sản phẩm đến tay người tiêu dùng một cách nhanh chóng và hiệu quả. Điều này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo ra lợi ích cho các bên tham gia.

II. Thách thức trong chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long

Mặc dù có nhiều tiềm năng, chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu liên kết giữa các tác nhân, quy trình sản xuất chưa đồng bộ và thị trường tiêu thụ chưa ổn định đang cản trở sự phát triển của sản phẩm.

2.1. Thiếu liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi cung ứng

Sự thiếu liên kết giữa ngư dân, nhà sản xuất và nhà phân phối dẫn đến việc sản phẩm không được tiêu thụ hiệu quả. Điều này làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm chả mực Hạ Long.

2.2. Quy trình sản xuất chưa đồng bộ

Quy trình sản xuất chả mực Hạ Long còn nhiều bất cập, từ khâu đánh bắt đến chế biến. Việc áp dụng công nghệ hiện đại và quy trình sản xuất đồng bộ là cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm.

III. Phương pháp hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long

Để hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và tăng cường liên kết giữa các tác nhân. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho toàn bộ chuỗi.

3.1. Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho người sản xuất

Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho ngư dân và các cơ sở chế biến để nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm chả mực Hạ Long.

3.2. Xây dựng hệ thống phân phối hiệu quả

Xây dựng một hệ thống phân phối hiệu quả sẽ giúp sản phẩm chả mực Hạ Long tiếp cận được nhiều thị trường hơn, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh và doanh thu cho các tác nhân trong chuỗi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chuỗi cung ứng chả mực Hạ Long

Nghiên cứu chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và cơ hội phát triển. Việc áp dụng các giải pháp hoàn thiện sẽ giúp sản phẩm này phát triển bền vững và nâng cao giá trị cho người sản xuất.

4.1. Kết quả từ việc cải thiện chuỗi cung ứng

Việc cải thiện chuỗi cung ứng đã giúp tăng cường chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ, từ đó nâng cao thu nhập cho ngư dân và các cơ sở chế biến.

4.2. Các mô hình thành công trong chuỗi cung ứng

Một số mô hình thành công trong chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long đã được áp dụng, tạo ra những bài học quý giá cho việc phát triển sản phẩm trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long

Chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Việc hoàn thiện chuỗi cung ứng không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo ra giá trị bền vững cho cộng đồng.

5.1. Triển vọng phát triển sản phẩm chả mực Hạ Long

Với sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức, sản phẩm chả mực Hạ Long có thể trở thành một trong những sản phẩm chủ lực của tỉnh Quảng Ninh trong tương lai.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể từ chính quyền địa phương để thúc đẩy sự phát triển của chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long, đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên tham gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quảng Ninh sở hữu chiều dài bờ biển hơn 250 km cùng ngư trường rộng lớn trên 6.100 km2, tạo tiền đề vững chắc cho việc khai thác và chế biến hải sản. Trong cơ cấu kinh tế địa phương năm 2017, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) đạt mức tăng trưởng ấn tượng 10,2%, thu nhập bình quân đầu người chạm mốc 4.500 USD/năm và quy mô kinh tế ước đạt 122.576 tỷ đồng. Chả mực Hạ Long là đặc sản truyền thống nổi tiếng, được lựa chọn là sản phẩm mũi nhọn trong chương trình Mỗi xã, phường một sản phẩm (OCOP Quảng Ninh) và định hướng phát triển thành sản phẩm chủ lực cấp quốc gia theo Quyết định số 2441/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Tuy nhiên, hoạt động cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long trong giai đoạn 2015-2017 vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Chuỗi cung ứng chủ yếu vận hành theo phương thức truyền thống, nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết chặt chẽ giữa ngư dân khai thác, thương lái thu gom và các cơ sở chế biến. Tình trạng biến động giá nguyên liệu mực mai đầu vào lên tới 20-30% vào các mùa cao điểm du lịch khiến hiệu quả kinh tế của toàn chuỗi chưa tương xứng với tiềm năng.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng nông sản, đánh giá toàn diện thực trạng vận hành của 6 nhóm tác nhân trong chuỗi chả mực Hạ Long giai đoạn 2015-2017, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị giai đoạn 2019-2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao thu nhập cho hơn 734 nghìn lao động của tỉnh, tăng 15-20% giá trị gia tăng toàn chuỗi và bảo vệ uy tín thương hiệu chỉ dẫn địa lý của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng hiện đại của Chopra & Meindl (2001) và Michael Hugos (2003), xác định chuỗi cung ứng là mạng lưới các tổ chức liên kết trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm thỏa mãn nhu cầu khách hàng thông qua việc tối ưu hóa ba dòng chảy huyết mạch: dòng sản phẩm, dòng thông tin và dòng tài chính. Đồng thời, luận văn kết hợp khung phân tích chuỗi giá trị nông nghiệp của Kaplinsky & Morris (2001) để bóc tách sự phân chia lợi ích kinh tế, chi phí trung gian và giá trị tăng thêm giữa các mắt xích.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Tác nhân chuỗi cung ứng: Bao gồm nhà cung cấp nguyên liệu (ngư dân), người thu gom, cơ sở chế biến, nhà bán buôn, nhà bán lẻ và người tiêu dùng cuối cùng.
• Liên kết dọc (Vertical Linkage): Mối quan hệ hợp tác thương mại giữa các tác nhân ở các công đoạn kế tiếp nhau như giữa người đánh bắt và cơ sở chế biến.
• Liên kết ngang (Horizontal Linkage): Sự hợp tác giữa các tác nhân trong cùng một khâu sản xuất, điển hình là mạng lưới giữa các cơ sở chế biến thuộc Hiệp hội Chả mực Hạ Long.
• Giá trị gia tăng (Value Added - VA) và Thu nhập hỗn hợp (Mixed Income - MI): Thước đo hiệu quả kinh tế sau khi trừ đi chi phí trung gian (IC), khấu hao tài sản và chi phí thuê mướn lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2015-2017 từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Ninh, Cục Thống kê và Ban chỉ đạo Nông thôn mới tỉnh. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa bằng bảng hỏi cấu trúc trong giai đoạn 2017-2018 với tổng dung lượng 180 mẫu điều tra. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật điều tra toàn bộ đối với 30/30 cơ sở sản xuất chế biến chả mực đang hoạt động trên địa bàn thành phố Hạ Long (đạt tỷ lệ 100%), kết hợp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên cho 5 nhóm tác nhân còn lại gồm: 30 hộ đánh bắt mực mai, 30 thương lái thu gom, 30 đại lý bán buôn, 30 điểm bán lẻ và 30 người tiêu dùng.

Việc chọn mẫu toàn bộ cơ sở chế biến giúp loại bỏ sai số chọn mẫu, phản ánh chính xác bức tranh ngành hàng. Dữ liệu thu thập được xử lý trên phần mềm Microsoft Excel bằng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh kinh tế và phân tích ma trận SWOT (Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức). Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu bao gồm Giá trị sản xuất (GO = P x Q), Chi phí trung gian (IC), Giá trị gia tăng (VA = GO - IC) và Thu nhập hỗn hợp (MI).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 180 phiếu khảo sát đã chỉ ra cấu trúc vận hành thực tế của chuỗi cung ứng chả mực Hạ Long:

Thứ nhất, có sự bất bình đẳng rõ rệt trong cơ cấu phân chia giá trị gia tăng và lợi nhuận giữa các tác nhân. Khâu chế biến và bán lẻ chiếm tỷ trọng áp đảo, tạo ra hơn 65% tổng giá trị gia tăng của toàn chuỗi. Ngược lại, các hộ ngư dân đánh bắt mực mai chịu tới hơn 70% tổng chi phí đầu tư (nhiên liệu dầu diesel, hao mòn tàu thuyền, ngư lưới cụ) và rủi ro thời tiết nhưng chỉ nhận được khoảng 18-22% tổng thu nhập hỗn hợp của chuỗi.

Thứ hai, quy mô chế biến còn phân tán và manh mún. Trong tổng số 30 cơ sở chế biến khảo sát tại Hạ Long, có đến 75% cơ sở hoạt động theo mô hình kinh tế hộ gia đình với quy mô nhỏ dưới 10 lao động. Năng suất bình quân chỉ đạt 50-150 kg sản phẩm/ngày. Tỷ lệ cơ sở ứng dụng thiết bị hỗ trợ bán tự động đạt chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm chỉ chiếm khoảng 25%, phần lớn vẫn duy trì công đoạn giã tay truyền thống nhưng chưa kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ bảo quản nguyên liệu.

Thứ ba, mức độ liên kết giữa các mắt xích trong chuỗi rất yếu. Trên 85% các giao dịch thu mua mực mai giữa ngư dân, thương lái thu gom và cơ sở sản xuất thực hiện thông qua hợp đồng miệng, không có văn bản pháp lý ràng buộc. Điều này dẫn đến sự bấp bênh về nguồn cung, tỷ lệ mực nguyên liệu đạt chuẩn loại 1 chỉ đạt khoảng 60-65% vào mùa biển động.

Thứ tư, vai trò điều phối của Hiệp hội Chả mực Hạ Long chưa thực sự phát huy tối đa. Tỷ lệ thành viên tham gia các hoạt động kiểm tra chất lượng chéo định kỳ chỉ đạt dưới 40%, dẫn đến tình trạng xuất hiện chả mực giả danh nguồn gốc Hạ Long trên thị trường ngoại tỉnh, gây tổn hại thương hiệu chung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ thói quen kinh doanh mua đứt - bán đoạn và hạ tầng logistics nghề cá còn lạc hậu. Các kho lạnh bảo quản mực mai trên tàu khai thác của ngư dân chủ yếu dùng đá cây truyền thống, nhiệt độ bảo quản chỉ đạt từ -3°C đến -5°C, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn cấp đông sâu -18°C. Do đó, tỷ lệ hao hụt chất lượng nguyên liệu sau những chuyến biển dài ngày lên tới 10-15%.

Dữ liệu kinh tế được lượng hóa qua hệ thống bảng biểu chi tiết (như bảng phân tích hình thành giá và giá trị gia tăng theo từng kênh phân phối) cùng các sơ đồ luồng luân chuyển hàng hóa trong nghiên cứu cho thấy sự tương đồng với các nghiên cứu trước đây về chuỗi cung ứng thủy sản Việt Nam của TS. Lê Anh Tuấn (2009) và chuỗi lúa gạo Hải Hậu của Lê Thị Phượng (2009). Cả ba mô hình đều phản ánh ba "điểm nghẽn" kinh điển: năng lực đáp ứng nguyên liệu thiếu ổn định, hệ thống thông tin thị trường bị đứt gãy và tính cam kết pháp lý giữa các thành viên gần như bằng không. Khi so sánh với mô hình chuỗi rau an toàn tại Sơn La hay chuỗi thực phẩm sạch tại Thanh Hóa (nơi có 14 điểm bán được kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt), chuỗi chả mực Hạ Long còn thiếu sự vào cuộc quyết liệt của các doanh nghiệp đầu tàu đóng vai trò dẫn dắt và bao tiêu sản phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng sản phẩm chả mực Hạ Long bền vững đến năm 2025, bốn nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

1. Nâng cấp công nghệ và hạ tầng bảo quản lạnh: Hỗ trợ 100% tàu đánh bắt xa bờ và 30 cơ sở chế biến lắp đặt hệ thống hầm lạnh bảo quản đạt chuẩn -18°C trước năm 2023. Ban hành quy trình chuẩn hóa từ khâu sơ chế, giã mực, chiên đến đóng gói chân không đạt tiêu chuẩn HACCP và ISO 22000. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng các chủ cơ sở chế biến.
2. Thiết lập chuỗi liên kết dọc và hợp đồng kinh tế ràng buộc: Chuyển đổi tối thiểu 70% các giao dịch thu mua mực mai nguyên liệu sang hình thức hợp đồng bao tiêu văn bản có điều khoản bảo hiểm giá vào năm 2025. Vận động thành lập 2 hợp tác xã khai thác mực mai chuyên nghiệp tại các huyện đảo Cô Tô, Vân Đồn nhằm liên kết trực tiếp với cơ sở chế biến. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Hạ Long, Hiệp hội Chả mực Hạ Long và các hợp tác xã thủy sản.
3. Mở rộng thị trường và số hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc: Triển khai dán tem QR code truy xuất nguồn gốc điện tử cho 100% sản phẩm chả mực đủ điều kiện lưu hành. Đẩy mạnh đưa sản phẩm vào hệ thống hơn 50 siêu thị, trung tâm thương mại lớn tại Hà Nội, Hải Phòng và sàn thương mại điện tử, phấn đấu tốc độ tăng trưởng doanh thu kênh bán hiện đại đạt 15-20%/năm giai đoạn 2020-2025. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương tỉnh Quảng Ninh và các nhà phân phối.
4. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn và quy hoạch mặt bằng: Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh cần bố trí gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ 30-50% lãi suất vay cho các cơ sở chế biến đầu tư đổi mới dây chuyền đóng gói, đồng thời quy hoạch phân khu chế biến thủy sản tập trung diện tích 5-10 ha tại ngoại thành Hạ Long nhằm giải quyết triệt để vấn đề ô nhiễm môi trường khu dân cư. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Quảng Ninh, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Công Thương, Ban điều hành Đề án OCOP tỉnh Quảng Ninh sử dụng làm cơ sở dữ liệu thực tiễn để xây dựng quy hoạch phát triển sản phẩm quốc gia và các gói chính sách hỗ trợ kinh tế tập thể.
• Chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và hợp tác xã chế biến: Các đơn vị sản xuất chả mực tại Quảng Ninh và các tỉnh duyên hải có thể tham khảo phương pháp tính toán chi phí trung gian (IC), tối ưu hóa luồng hàng và xây dựng phương án liên kết hợp đồng kinh tế với ngư dân.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao cho chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản trị kinh doanh và Kinh tế nông nghiệp về phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị nông lâm thủy sản đặc thù.
• Các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp logistics: Giúp các ngân hàng thương mại đánh giá chính xác rủi ro dòng tiền trong chuỗi thủy sản để thiết kế các gói tài trợ chuỗi cung ứng, đồng thời hỗ trợ các đơn vị vận tải thiết lập dịch vụ kho lạnh và vận chuyển chuyên dụng.

Câu hỏi thường gặp

Chuỗi cung ứng chả mực Hạ Long hiện nay gồm những tác nhân nào tham gia?
Chuỗi vận hành với 6 nhóm tác nhân chính bao gồm: ngư dân khai thác mực mai tại ngư trường Quảng Ninh, thương lái thu gom trung gian, 30 cơ sở sản xuất chế biến tại Hạ Long, các nhà buôn bán sỉ, hệ thống cửa hàng bán lẻ/siêu thị và khách hàng tiêu dùng cuối cùng.

Vì sao giá nguyên liệu mực mai đầu vào thường xuyên biến động mạnh?
Biến động giá từ 15-30% xuất phát từ hai nguyên nhân: sản lượng đánh bắt phụ thuộc lớn vào mùa vụ thời tiết và hơn 85% giao dịch giữa ngư dân với cơ sở chế biến là thỏa thuận miệng, thiếu vắng các hợp đồng bao tiêu dài hạn có cam kết ổn định giá.

Khâu nào trong chuỗi cung ứng đang tạo ra giá trị gia tăng cao nhất?
Số liệu phân tích thực tế cho thấy khâu chế biến và bán lẻ tạo ra hơn 65% tổng giá trị gia tăng của chuỗi. Ngược lại, ngư dân trực tiếp đánh bắt chịu hơn 70% chi phí vận hành nhưng chỉ nhận được khoảng 18-22% lợi nhuận sau khi trừ chi phí.

Hiệp hội Chả mực Hạ Long cần làm gì để bảo vệ uy tín thương hiệu?
Hiệp hội cần phối hợp với cơ quan chức năng ban hành bộ quy chuẩn chất lượng thống nhất, áp dụng 100% tem truy xuất nguồn gốc QR code chống hàng giả và thiết lập cơ chế kiểm tra định kỳ để xử lý nghiêm các cơ sở vi phạm an toàn thực phẩm.

Làm thế nào để các cơ sở chế biến quy mô hộ gia đình đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu?
Các cơ sở cần hợp nhất thành hợp tác xã kiểu mới, đầu tư đồng bộ hệ thống kho cấp đông đạt chuẩn -18°C, áp dụng quy trình kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn HACCP hoặc ISO 22000 và chuẩn hóa quy cách bao bì hút chân không.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận và thực tiễn về quản trị chuỗi cung ứng sản phẩm thủy sản đặc thù tại địa phương.
• Phân tích định lượng toàn diện 180 mẫu khảo sát, bao quát 100% các cơ sở chế biến chả mực trên địa bàn thành phố Hạ Long giai đoạn 2015-2017.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn then chốt về sự mất cân đối phân chia lợi nhuận, hạ tầng kho lạnh lạc hậu và sự thiếu vắng hợp đồng liên kết pháp lý.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2019 đến năm 2025 nhằm gia tăng 15-20% giá trị toàn chuỗi.
• Các nhà quản lý, chủ doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm đến mô hình phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững nên khai thác toàn bộ dữ liệu chi tiết trong luận văn để ứng dụng vào công tác thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG NÔNG SẢN 1. Cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng và phát triển chuỗi cung ứng nông sản 1. Khái niệm về chuỗi cung ứng Khái niệm về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng xuất hiện vào những năm 80 và trở nên phổ biến từ những năm 90.Hau Lee và C.Billington (1995), chuỗi cung ứng là mạng lưới các phương tiện phục vụ thu mua nguyên vật liệu thô, chuyển hóa chúng thành những sản phẩm trung gian, tới sản phẩm cuối cùng và giao sản phẩm đó tới khách hàng thông qua hệ thống phân phối. Chuỗi cung ứng là sự liên kết của các công ty để cung cấp sản phẩm và dịch vụ cho thị trường (Micheal Hugos, 2003).

Chuỗi cung ứng bao gồm tất cả các hoạt động liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm các nhà sản xuất, các nhà cung cấp mà còn có những người vận chuyển, hệ thống kho bảo quản, những nhà bán lẻ và cả khách hàng (Chopra &Meindl, 2001). Chuỗi cung ứng là mạng lưới các phương tiện, các lựa chọn phân phối nhằm thực hiện chức năng thu mua nguyên vật liệu, biến đổi chúng thành các sản phẩm trung gian và sản phẩm cuối cùng, phân phối những sản phẩm đó tới khách hàng cuối cùng (Ganeshan& Harison, 1995). David Sharpe, 2008 đưa ra định nghĩa khác về chuỗi cung ứng như sau: Chuỗi cung ứng là môi trường nơi dòng sản phẩm, dịch vụ, thông tin di chuyển từ nhà cung ứng đầu tiên tới khách hàng cuối cùng và ngược lại.

Như vậy, chuỗi cung ứng là một mạng lưới phức tạp bao gồm các tác nhân liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến việc cung ứng sản phẩm cho khách hàng cuối cùng một cách nhanh và hiệu quả thông qua dòng sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 phẩm, dịch vụ, tài chính và thông tin. Qua đó, nó nâng cao khả năng cạnh tranh cho sản phẩm. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về Chuỗi cung ứng nhưng đều cho thấy một Chuỗi cung ứng sẽ có những đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, Chuỗi cung ứng bao gồm các các thành viên liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến dịch chuyển dòng hàng hóa nhằm thoả mãn nhu cầu khách hàng. Thứ hai, các thành viên tham gia vào các giai đoạn của Chuỗi cung ứng phải liên kết với nhau nhằm thỏa mãn tối ưu nhu cầu của khách hàng.

Như vậy, Chuỗi cung ứng hàng hóa là dòng vận động của sản phẩm qua các khâu nhằm đáp ứng nhu cầu khách hàng về mặt thời gian, địa điểm, chủng loại, chất lượng với chi phí thấp nhất. Do đó, Chuỗi cung ứng hàng hóa có thể được chia thành nhiều cấp độ khác nhau như Chuỗi cung ứng hàng hóa của doanh nghiệp, Chuỗi cung ứng hàng hóa của địa phương, Chuỗi cung ứng hàng hóa của quốc gia và Chuỗi cung ứng hàng hóa toàn cầu nhưng thực chất các Chuỗi cung ứng này là Chuỗi cung ứng của hàng hóa cụ thể ở những cấp độ không gian kinh tế khác nhau như doanh nghiệp, địa phương, quốc gia và trên toàn cầu. Để chuỗi cung ứng hàng hóa hoạt động có hiệu quả, thoả mãn nhu cầu của khách hàng thì chuỗi phải được quản lý một cách khoa học. Vai trò phân tích chuỗi cung ứng nông sản Thứ nhất, ở mức độ cơ bản nhất, một phân tích phát triển sản xuất nông nghiệp theo chuỗi lập sơ đồ một cách hệ thống các bên tham gia vào sản xuất, phân phối, tiếp thị và bán một (hoặc nhiều) sản phẩm cụ thể.

Việc lập sơ đồ này đánh giá các đặc điểm của những người tham gia, cơ cấu lãi và chi phí, dòng hàng hóa trong chuỗi, đặc điểm việc làm và khối lượng và điểm đến của hàng hóa được bán trong nước và nước ngoài (Kaplinsky và Morris 2001). Những chi tiết này có thể thu thập được nhờ kết hợp điều tra thực địa, thảo luận nhóm tập trung, PRA, phỏng vấn thông tin và số liệu thứ cấp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Thứ hai là phân tích phát triển sản xuất nông nghiệp theo chuỗi có vai trò trung tâm trong việc xác định sự phân phối lợi ích của những người tham gia trong chuỗi. Có nghĩa là, phân tích lợi nhuận và lợi nhuận biên trên một sản phẩm trong chuỗi để xác định ai được hưởng lợi nhờ tham gia chuỗi và những người tham gia nào có thể được hưởng lợi nhờ được tổ chức và hỗ trợ nhiều hơn.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh của các nước đang phát triển (và đặc biệt là nông nghiệp), với những lo ngại rằng người nghèo nói riêng dễ bị tổn thương trước quá trình toàn cầu hóa (Kaplinsky và Morris 2001). Có thể bổ sung phân tích này bằng cách xác định bản chất việc tham gia trong chuỗi để hiểu được các đặc điểm của những người tham gia. Thứ ba, phân tích phát triển sản xuất nông nghiệp theo chuỗi có thể dung để xác định vai trò của việc nâng cấp trong chuỗi giá trị. Nâng cấp gồm cải thiện chất lượng và thiết kế sản phẩm giúp nhà sản xuất thu được giá trị cao hơn hoặc đa dạng hóa dòng sản phẩm.

Phân tích quá trinh nâng cấp gồm đánh giá khả năng sinh lời của các bên tham gia trong chuỗi cũng như thông tin về các cản trở đang tồn tại. Các vấn đề quản trị có vai trò then chốt trong việc xác định những hoạt động nâng cấp đó diễn ra như thế nào. Ngoài ra, cơ cấu của các quy định, rào cản gia nhập, hạn chế thương mại, và các tiêu chuẩn có thể tiếp tục tạo nên và ảnh hưởng đến môi trường mà các hoạt động nâng cấp diễn ra. Thành phần của chuỗi cung ứng Các nhân tố tham gia vào chuỗi cung ứng bao gồm: Nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà bán sỉ, nhà bán lẻ và khách hàng.

- Nhà cung cấp nguyên vật liệu có vai trò quan trọng cung cấp nguyên vật liệu cho nhà máy sản xuất, nguồn nguyên liệu có thể nằm ở khắp mọi nơi trên thế giới, các vùng nông thôn hẻo lánh… - Nhà sản xuất có vai trò chế biến thành những sản phẩm phục vụ nhu cầu của cuộc sống. Nhà sản xuất là các đơn vị tổ chức sản xuất ra sản phẩm. Nhà sản xuất bao gồm những công ty sản xuất ra nguyên vật liệu và công ty sản xuất thành phẩm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Nhà bán sỉ có vai trò cung ứng hàng hóa ra thông qua người bán lẻ hoặc có thể bán trực tiếp ra thị trường nhưng với một số lượng lớn.

Nhà bán sỉ là các cá nhân, công ty mua lượng lớn sản phẩm từ các nhà sản xuất và bán các sản phẩm đó. Họ chịu trách nhiệm phân phối sản phẩm đến tay khách hàng khi họ muốn và đến nơi họ cần. Đây là thành viên gần gũi với khách hàng, nắm bắt và nhu cầu của khách hàng. Không chỉ thực hiện những chiến dịch khuyến mại, các nhà phân phối còn thực hiện chức năng như quản lý vận hành các kho hàng, vận chuyển các sản phẩm, hỗ trợ khách hàng và dịch vụ khách hàng.

- Nhà bán lẻ là nơi trực tiếp cung ứng cho người tiêu dùng, có mối quan hệ trực tiếp với khách hàng. Nhà bán lẻ thực hiện chức năng dự trữ sản phẩm và bán các sản phẩm với lượng bán nhỏ hơn. Đây là thành viên gần gũi với khách hàng nhất (khách hàng cuối cùng). Tổng hợp những thông tin về khách hàng từ nhà bán lẻ sẽ giúp những nhà phân phối cũng như các công ty nắm bắt tốt hơn những nhu cầu của khách hàng trên thị trường.

- Khách hàng là người tiêu thụ sản phẩm được làm ra và khách hàng cũng giữ vị trí quan trọng trong sự tồn tại của chuỗi cung ứng sản phẩm. Khách hàng hay người tiêu dùng là bất kỳ cá nhân, tổ chức nào mua và sử dụng sản phẩm. Một khách hàng có thể mua sản phẩm của công ty và bán cho khách hàng khác và sử dụng nó. Ngoài ra tham gia vào chuỗi cung ứng còn có nhà cung cấp dịch vụ: Đó là những tổ chức cung cấp dịch vụ cho nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ và khách hàng.

Nhà cung cấp dịch vụ có những chuyên môn và kỹ năng đặc biệt ở một hoạt động riêng biệt trong chuỗi cung ứng. Chính vì thế họ cú thể thực hiện được những dịch vụ này hiệu quả hơn với mức giá tốt hơn so với chính các nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà bán lẻ hay người tiêu dùng làm điều này. Trong bất kỳ chuỗi cung ứng nào, nhà cung cấp phổ biến nhất là cung cấp dịch vụ vận tải và dịch vụ nhà kho. Đây là các công ty xe tải và công ty kho hàng và thường được biết đến là nhà cung cấp hậu cần.

Trong các chuỗi cung ứng khác nhau, số lượng các tác nhân có thể đầy đủ hoặc có thể thiếu một số tác nhân trong chuỗi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Có ba dòng chảy xuyên suốt toàn chuỗi cung ứng. Đó là dòng chảy của sản phẩm, thông tin và tài chính. Các dòng chảy này tạo ra chi phí của chuỗi cung ứng.

Khách hàng là nguồn doanh thu duy nhất của chuỗi cung ứng. Sự phối hợp chặt chẽ của dòng chảy sản phẩm, thông tin và tài chính là vô cùng quan trọng trong chuỗi cung ứng. Đặc biệt là vai trò cầu nối của dòng chảy thông tin bởi nó ảnh hưởng lớn đến việc đáp ứng các nhu cầu khách hàng đúng lúc. Tại một cửa hàng bán lẻ, khách hàng sẽ được cung cấp các sản phẩm, giá cả và sự sẵn sàng, đầy đủ về thông tin (sản phẩm, khuyến mãi, nhà sản xuất…) và ngược lại khách hàng sẽ thanh toán tiền sản phẩm mà họ mua.

Nhà bán lẻ sẽ gửi thông tin liên quan đến việc bán hàng, đơn đặt hàng tới các nhà phân phối để họ chuyển hàng tới. Các cửa hàng bán lẻ sẽ chuyển tiền cho nhà phân phối sau khi nhận được hàng. Nhà phân phối cũng đổi cho nhà bán lẻ những thông tin về sản phẩm, giá cả… Vòng tuần hoàn bắt đầu với việc nhận đơn đặt hàng của khách hàng và kết thúc khi khách hàng thanh toán đơn đặt hàng của họ. Cứ như vậy, dòng sản phẩm, tài chính và thông tin được luân chuyển trong chuỗi cung ứng.

Bất kỳ chuỗi cung ứng nào cũng cần cân nhắc giữa tính đáp ứng nhanh và tính hiệu quả. Đặc biệt trong điều kiện hiện nay, nếu chỉ tập trung vào tính hiệu quả mà bỏ qua tính đáp ứng nhanh các nhu cầu của khách hàng thì các công ty, các chuỗi cung ứng không thể thành công.