đặt vấn đề này của Công giáo Việt Nam ở Rôma không ai khác là linh mục Đắc Lộ. Nhƣng trƣớc đó nhiều năm, tòa thánh cũng đã nhận thấy cần phải tổ chức và cơ cấu lại nhân sự truyền giáo trên thế giới, theo một chiều hƣớng chủ động hơn, chứ không thể phó mặc cho Vua Bồ Đào Nha hay Tây Ban Nha nhƣ trƣớc. Do đó vấn đề của Việt Nam mà thừa sai Alexandre de Rohodes đặt ra đƣợc giải quyết tƣơng đối sớm.2 Cuộc vận động của linh mục Alexandre de Rohodes tại Rome cho việc thiết lập các khu vực đại diện Tông tòa ở Việt Nam Ngày 2/8/1650, sau nhiều cố gắng nỗ lực linh mục Alexandre de Rohodes đã trình bày đƣợc với Bộ Truyền giáo về nhu cầu của công cuộc truyền giáo tại Việt Nam: Một giáo hội với hơn 300.000 tín hữu đòi hỏi 300 đến 400 linh mục thừa sai; lấy đâu ra số thừa sai đó? Làm sao chuyên chờ đƣợc số thừa sai đó (500 đồng tiền vàng cho một đầu ngƣời), một vài thừa sai ngoại quốc vào đó đã khó khăn, làm sao có thể đem vào 300 – 400 ngƣời đƣợc? giải pháp tốt nhất là cử một vài giám mục đến để phong chức linh mục 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cho ngƣời bản xứ. Và không nên đặt các giám mục có tòa (Évêque résidentiael) để khỏi đụng chạm tới quyền bảo trợ của vua Bồ Đào Nha, mà chỉ nên gửi các giám mục hiệu tòa (Évêque titulaire) làm đại diện tông tòa (vicaire apostolique), do Tòa thánh tự ý sai phái hoặc triệu hồi.
Tháng 5/1652 khi chƣa thấy kết quả gì, linh mụcAlexandre de Rohodes lại gửi tới Giáo hoàng Innocent X một bản thỉnh nguyện lặp lại những điều đã trình bày với Bộ Truyền giáo. Linh mục khẩn thiết kêu đến Giáo hoàng quan tâm đến một cộng đoàn ngƣời đông đúc chƣa đƣợc nhận lãnh bí tích Thêm Sức, lại đang sống trong thời kì bị cấm cách. Linh mục bảo đảm rằng các kitô hữu Việt Nam rất kiên cƣờng. Trong 100 thầy giảng ở Đàng Ngoài có thể chọn đƣợc nhiều ứng viên linh mục.
Ngày 30/07/1652, Bộ Truyền giáo họp dƣới sự chủ trì của đức Giáo hoàng, nhƣng cũng chỉ đi đến kết luận là cần gửi linh mục triều tới miền truyền giáo này để nhằm mục đích thanh tra tình hình tại chỗ. Vị Linh mục thanh tra này có thể sẽ là đại diện Tông tòa đầu tiên. Tòa thánh cũng nhận thấy cần phải trực tiếp đảm nhận công cuộc truyền giáo chứ không thể khoán trắng cho Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha cùng các Dòng tu lớn. Chính vì thế mà kế hoạch do linh mục Alexandre de Rohodes trình bày rất phù hợp với ý đồ của bộ Truyền Giáo.
Nhƣ vậy về mặt cơ bản công cuộc vận động của linh mục Alexandre de Rohodes cho giáo hội Việt Nam bƣớc đầu đã có kết quả. Mặc dù không nhƣ linh mục mong muốn nhƣng đó cũng là một tín hiệu tốt cho giáo hội Việt Nam.3 Cuộc vận động của linh mục Alexandre de Rohodes tại Pháp cho việc thiết lập các khu vực đại diện Tông tòa ở Việt Nam Ngày 11/09/1652 linh mục Alexandre de Rohodes sang Pháp để tìm ứng viên Giám mục. Trong “hành trình truyền giáo” linh mục Alexandre de Rohodes nói ông thực sự không muốn trở lại Việt Nam một mình, bởi vì đã già và cũng sắp xuống mộ, nên ông nghĩ là tới Pháp để tìm thêm một thừa sai 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com và tìm cách để có đƣợc các giám mục, và còn thêm một mục đích nữa không kém phần quan trọng là vận động tài chính. Ở đất nƣớc này dƣờng nhƣ mọi thứ quá thuận lợi với linh mục Đắc Lộ, ông tìm đƣợc những linh mục trẻ đăng ký đi truyền giáo tại Việt Nam.
Đặc biệt ông gặp đƣợc ba linh mục có thể là ứng viên Giám mục, trong đó có linh mục Pallu, Ngƣời chính là Giám mục đại diện Tông tòa Đàng Ngoài sau này. Nhƣng điều may mắn nhất cho linh mục Alexandre de Rohodes lần sang Pháp đã gặp đƣợc Vua Louis XIV và Hoàng hậu cùng nhiều mệnh phụ phu nhân giàu có bậc nhất trong triều đình, vì vậy vấn đề tài chính đã đƣợc khắc phục, linh mục nhanh chóng báo tin vui này cho Bộ Truyền Giáo. Nhƣ vậy là những cố gắng nỗ lực cuối cùng của linh mục Alexandre de Rohodes cho giáo hội Việt Nam cũng đã đƣợc đến đáp, duy chỉ có điều sau lần vận động này ông không còn đƣợc quay lại Việt Nam để tiếp tục công việc mà phải sang Ba Tƣ và mất ở đó vào ngày 5/11/1660.2 Thiết lập giáo phận Tông tòa Đàng trong và giáo phận Tông tòa Đàng Ngoài năm 1659 1.1 Hội thừa sai Pari với việc thành lập hai giáo phận tông tòa ở Việt Nam Chính quyền thuộc địa của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã nhận từ Giáo Hoàng đặc quyền để truyền giáo trên những phần đất đã chinh phục theo hệ thống Padroado Real tức bảo hộ trực thuộc hoàng gia dành cho Bồ Đào Nha và bảo hộ thực sự dành cho Tây Ban Nha. Tuy nhiên, Rôma bất bình với chế độ bảo hộ trực thuộc hoàng gia, bởi việc truyền giáo là của Giáo Hội mà phải tùy thuộc vào thế lực chính trị và quyền quyết định của nhà vua Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha.
Rôma nghi ngờ về hiệu quả truyền giáo nơi các dòng tu nhƣ Đa Minh hay Phanxicô. Họ bị tổn thƣơng nặng nề qua những vụ bách hại. Họ không thành công trong việc đào tạo giáo sĩ địa phƣơng để những giáo sĩ bản quốc 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đảm nhận trách nhiệm truyền giáo và họ sẽ ít bị tổn thƣơng vì bách hại. Rôma quyết định gửi những giám mục, những ngƣời sẽ chú tâm phát triển giáo sĩ địa phƣơng coi nhƣ một lối thoát cho tƣơng lai.
Linh mục Alexandre de Rohodes viết “Chúng tôi có đầy đủ lý do để sợ rằng những gì đã xảy ra ở Giáo Hội Nhật Bản thì có thể sẽ xảy ra nơi Giáo Hội Annam, vì những vua chúa ở Bắc Kỳ và Nam Kỳ rất có quyền và sành chinh chiến. Tòa Thánh cần gửi những chủ chăn đến những miền Đông Phƣơng này nơi mà Kitô hữu gia tăng thật nhanh chóng. Nếu không có Giám mục ngƣời ta chết không đƣợc lãnh bí tích gì cả, thật là tại hại!” Năm 1622, Giáo Hoàng Grêgôriô XV, muốn lấy lại quyền kiểm soát công việc truyền giáo, Linh mục đã thiết lập Thánh Bộ Truyền Bá Đức tin nhằm mang đức tin Công giáo không chỉ đến anh em ngoài Công giáo nhƣ Tin lành, nhƣng còn đến dân cƣ ở Châu Mỹ và Á Châu. Để thực hiện điều nầy, Roma thiết lập Đại Diện Tông Tòa, có nhiệm vụ nhận chỉ thị trực tiếp từ Roma, đồng thời dễ thiết lập giáo sĩ địa phƣơng.
Những thế kỷ XVII và XVIII đã có những gay cấn giữa thuộc địa và truyền giáo. Sự thiết lập Hội Thừa Sai Paris là một cố gắng của Rôma để điều chỉnh và phát huy sứ mạng truyền giáo. Sau chuyến truyền giáo ở Việt Nam, linh mục Alexandre de Rohodes yêu cầu gửi số đông thừa sai đến Viễn Đông, Linh mục đƣợc Giáo Hoàng Innocente đồng ý gửi linh mục triều và giám mục đi làm thừa sai. Đồng thời linh mục Alexandre de Rohodes cũng nhận đƣợc sự trợ tài chính từ tổ chức “Bạn đồng hành của Bí Tích Thánh Thể” để thiết lập Hội Thừa Sai Pari.
Ông thu phục đƣợc các linh mục triều thiện nguyện ngay tại Pari nhƣ linh mục Francois Pallu, Pierre Lambert de la Motte. Đây là những thành viên đầu tiên của Hội và họ đƣợc gửi sang Viễn Đông nhƣ Đại Diện tông tòa. Ngày 29 tháng 7 năm 1658, hai vị sáng lập Hội Thừa Sai Pari đƣợc tấn phong Giám Mục tại Vatican, Giám mục Pallu, Giám Mục hiệu tòa 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Heliopolis, Giám Mục Đại Diện Tông Tòa của Bắc Phần và Giám mục Lambert de la Motte, Giám Mục hiệu tòa Beirut, Đại diện tông tòa Nam Kỳ. Ngày 9/9/1659 cũng bằng một sắc thƣ, Giáo hoàng Alexandre VII giao nhiệm vụ cho Giám mục Pallu cai quản các tỉnh Đàng Ngoài với một số tỉnh của Trung Quốc và Lambert cai quản các tỉnh Đàng Trong với một số tỉnh của Trung Quốc.
Theo đó khu vực đại diện tông tòa Đàng Ngoài (Vicariat apostolique du Tonkin), ở phía Bắc sông Gianh, đặt dƣới quyền cai quản của giám mục Pallu. Khu vực dại diện tông tòa Đàng trong (Vicariat apostolique de la Cochinchine), ở phía nam sông Gianh, đặt dƣới quyền cai quản của Giám mụcLambert. Tất cả những giám mục đều là giám mục hiệu tòa của in partibus infidelium, tức những phần đất của ngƣời không có đức tin, hay nói khác đi là rất xa xôi, để tránh sự đố kỵ của những giám mục đƣợc thiết lập qua hệ thống thuộc địa. Năm 1658 Hội đƣợc tổ chức “Bạn Đồng hành của Bí Tích Thánh thể” thành lập chính thức nhằm truyền giáo cho những phần đất không có ảnh hƣởng Kitô giáo, cũng nhƣ thiết lập giáo hội và hàng giáo sĩ địa phƣơng.
Ngày 10/11/1659, Bộ Truyền giáo trao cho các giám mục đại diện tông tòa bản chỉ thị về những việc phải làm trong khi đi đƣờng và khi tới vùng truyền giáo. Bộ Truyền giáo dặn dò các giám mục và đoàn tùy tùng là trƣớc khi đi cùng nhƣ trong khi đi phải giữ bí mật về danh tánh, chức vụ và mục đích chuyến đi, phải tránh đi qua các vùng do ngƣời Bồ Đào Nha kiểm soát. Khi tới nơi các giám mục đại diện tông tòa có bốn nhiệm vụ chính: 1. Đào tạo linh mục bản xứ 2.
Tôn trọng văn hóa và tập tục địa phƣơng 3. Không xen vào việc chính trị 4. Không quyết định một điều gì quan trọng mà không xin ý kiến của Bộ truyền giáo, nhất là trong việc tuyển chọn các giám mục bản quốc. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Khi đặt chân đến Việt Nam các giám mục gặp không ít những khó khăn.
Đầu tiên phải kể đến sự chống đối của ngƣời Bồ Đào Nha và các giáo sĩ Dòng tên vì, theo sự phân vùng của Giáo hoàng Alexandre VI năm 1493 thì tất cả các giám mục thừa sau ở vùng châu phi và châu Á đều do triều đình Bồ Đào Nha cắt cứ và đài thọ. Nhƣng sự chống đối này cũng không là gì đáng ngại, vì thế lực của Bồ Đào Nha càng ngày càng xuống dốc, sự chống đối nguy hiểm và tai hại hơn chính là sự chống đối của các giáo sĩ Dòng Tên, là những ngƣời có công khai phá công cuộc truyền giáo ở đây, trong nhiều chục năm. Trƣớc tiên là sự chống đối của các giáo sĩ Dòng Tên ngƣời Bồ Đào Nha, sau là hầu nhƣ tu sĩ của tất cả các nƣớc, kể cả nƣớc Pháp.