phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng. Chƣơng 1: Công tác giáo dục chính trị tƣ tƣởng cho cán bộ, đảng viên - những vấn đề lý luận. Chƣơng 2: Thực tiễn công tác giáo dục chính trị tƣ tƣởng cho cán bộ, đảng viên trong Đảng bộ Khối các cơ quan tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao chất lƣợng công tác giáo dục chính trị tƣ tƣởng cho cán bộ, đảng viên trong Đảng bộ Khối các cơ quan tỉnh.
e 9 Chƣơng 1 CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƢ TƢỞNG CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm chính trị Chính trị là lĩnh vực đặc biệt, rất phức tạp liên quan đến lợi ích trực tiếp của các giai cấp và các lực lƣợng trong xã hội, vì thế nội hàm của khái niệm này sẽ có nhiều cách tiếp cận khác nhau tùy vào góc độ tiếp cận, lợi ích, mục đích và trình độ tƣ duy. Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin, chính trị là thuộc lĩnh vực kiến trúc thƣợng tầng, chịu sự chi phối của cơ sở hạ tầng, quan trọng nhất là kinh tế.Lênin, chính trị “là sự biểu hiện tập trung của kinh tế” [30; tr.349-350], do kinh tế quy định; cơ cấu kinh tế, sự vận động và phát triển kinh tế quy định sự biến đổi của chính trị.
Vì thế, kinh tế xét đến cùng “là nhân tố quyết định nhất đối với thắng lợi của trật tự xã hội” [32; tr. Tuy nhiên, chính trị có tính độc lập tƣơng đối và tác động mạnh mẽ đến cơ sở hạ tầng; đồng thời còn tác động đến các lĩnh vực khác trong cùng kiến trúc thƣợng tầng. Theo Từ điển tiếng Việt: Chính trị là những vấn đề tổ chức và điều khiển bộ máy nhà nƣớc trong nội bộ một nƣớc, và về quan hệ chính thức giữa các nƣớc với nhau [43; tr. Mặt khác, theo quan niệm của lĩnh vực Chính trị học, chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, cộng đồng xã hội trong vấn đề chính quyền nhà nƣớc; là sự tham gia của nhân dân vào các công việc của nhà nƣớc; là tổng hợp những hình thức, phƣơng pháp, hoạt động thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái để giành, giữ và điều khiển hoạt động của nhà nƣớc nhằm bảo vệ e 10 lợi ích của giai cấp mình.
Chính trị là sản phẩm trực tiếp của tƣ duy, thuộc về lĩnh vực tƣ tƣởng tinh thần; là dạng hoạt động vật chất đặc biệt của chủ thể chính trị nhằm theo đuổi và thỏa mãn lợi ích, mà trƣớc hết là lợi ích kinh tế nhằm giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nƣớc, hoạt động kiến tạo hệ thống chính trị nhằm duy trì sự thống trị của giai cấp cầm quyền. Từ những quan niệm trên, theo chúng tôi có thể hiểu rằng, chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, các cộng đồng xã hội xoay quanh vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào các công việc của nhà nước; là hoạt động chính trị thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái, các nhà nước để hiện thực hóa lợi ích cơ bản của mình trong mối quan hệ với các giai cấp, tầng lớp khác trong xã hội. Khái niệm tư tưởng Khái niệm tƣ tƣởng theo quan niệm của triết học là hình thức phản ánh thế giới bên ngoài, trong đó bao hàm sự ý thức về mục đích và triển vọng của việc tiếp tục nhận thức và cải tạo thế giới bên ngoài. Mọi tƣ tƣởng đều đƣợc rút ra từ kinh nghiệm.
Chúng là sự phản ánh đúng đắn hay phản ánh xuyên tạc hiện thực. Tƣ tƣởng là những suy nghĩ, những ý niệm về các sự vật, hiện tƣợng đƣợc phản ánh trong ý thức, là biểu hiện các quan hệ của con ngƣời đối với thế giới xung quanh. Theo từ điển tiếng Việt: Tƣ tƣởng là quan điểm và ý nghĩ chung của con ngƣời đối với hiện thực khách quan và đối với xã hội [43; tr. Tƣ tƣởng là khái niệm chỉ ý thức chủ yếu hàm chứa ý nghĩa, nội dung thông tin phản ánh và gắn nhiều hơn với khách thể bên ngoài.
Tƣ tƣởng đƣợc hiểu theo hai nghĩa. Xét theo nghĩa rộng, tƣ tƣởng là một nội dung cụ thể nhất định nào đó của ý thức nói chung; nói cách khác, tƣ tƣởng là ý thức có một nội dung cụ thể nhất định. Đặc biệt, tƣ tƣởng phản ánh không chỉ về hiện thực khách quan (bằng kiến thức, tri thức, nhận thức, tƣ duy) mà cả về chủ thể chủ quan (bằng e 11 cảm xúc, tình cảm, niềm tin, ý chí, nhu cầu, lý tƣởng, giá trị,… nghĩa là bằng “tinh thần - thực tiễn”, “ý thức khách quan - chủ quan”). Xét theo nghĩa hẹp, tƣ tƣởng là hệ tƣ tƣởng, là trình độ, cấp độ, lý luận của ý thức.
Từ nhận thức trên, chúng tôi hiểu rằng, Tư tưởng là một hệ thống những quan niệm, luận điểm được xây dựng dựa trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận nhất quán, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của một giai cấp, một dân tộc được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo thực tiễn, cải tạo hiện thực. Mỗi lĩnh vực hoạt động thực tiễn của con ngƣời đều có tƣ tƣởng tƣơng ứng nhƣ: Tƣ tƣởng chính trị, tƣ tƣởng kinh tế, tƣ tƣởng đạo đức, tƣ tƣởng thẩm mỹ, tƣ tƣởng pháp luật, tƣ tƣởng quân sự. Trong đó, tƣ tƣởng chính trị là sự phản ánh lợi ích của các tập đoàn, giai cấp, dân tộc nhất định, giữ vai trò chi phối đời sống tƣ tƣởng tinh thần của con ngƣời và xã hội. Tuy có sự đa dạng nhƣng cái chung nhất của tƣ tƣởng là sự phản ánh khái quát hiện thực khách quan trong ý thức, biểu hiện những lợi ích của con ngƣời, của giai cấp và của xã hội.
Ý thức phản ánh tồn tại xã hội dƣới dạng khái quát, phản ánh lợi ích của một con ngƣời, một tập đoàn, một giai cấp, một dân tộc, một thời đại nhất định. Sự phản ánh đó có thể đúng và chƣa đúng, thậm chí có thể sai. Vì vậy, nếu tƣ tƣởng tiến bộ sẽ thúc đẩy sự phát triển xã hội; nếu tƣ tƣởng lạc hậu hay có tính phản động sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội. Do đó, trong xã hội có giai cấp luôn có sự đấu tranh giữa các giai cấp về mặt tƣ tƣởng để truyền bá tƣ tƣởng của giai cấp mình nhằm mục đích tập hợp quần chúng, giác ngộ họ theo quan điểm tƣ tƣởng của giai cấp mình, tạo nên sức mạnh hành động, giành thắng lợi trong đấu tranh giai cấp.
Nhƣ vậy, khái niệm chính trị và tƣ tƣởng có một phần nội hàm trùng nhau là tƣ tƣởng chính trị. Trên thực tế, không có hoạt động giáo dục chính trị nào lại không có nội dung giáo dục về hệ tƣ tƣởng và cũng không có hoạt e 12 động giáo dục tƣ tƣởng của tổ chức chính trị - xã hội nào lại bỏ qua nội dung tƣ tƣởng chính trị của giai cấp, chủ thể giáo dục. Tƣ tƣởng là kết quả của quá trình nhận thức hiện thực khách quan, trở thành kinh nghiệm và sự hiểu biết trong tâm trí của con ngƣời, tạo cơ sở chỉ đạo hành động con ngƣời vì lợi ích bản thân. Tƣ tƣởng cũng nhƣ tri thức, xúc cảm, tình cảm,… là hình thức tồn tại của ý thức.
Tóm lại, tƣ tƣởng đƣợc hiểu dƣới nhiều cấp độ, nhiều lĩnh vực khác nhau, tuy nhiên, khái niệm công tác giáo dục chính trị, tƣ tƣởng trong luận văn, tƣ tƣởng đƣợc dùng theo nghĩa rộng. Khái niệm Công tác giáo dục chính trị tư tưởng Quan niệm về công tác GDCT TT cho thấy, đây là một hoạt động giáo dục lý luận chính trị, giáo dục quan điểm, đƣờng lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc, giáo dục văn hóa chính trị cho những đối tƣợng thụ hƣởng. Mục đích của GDCT TT là nâng cao nhận thức chính trị, hình thành niềm tin chính trị và tính tích cực chính trị - xã hội. Nội dung GDCT TT bao hàm hệ thống tri thức chính trị mà cốt lõi là chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, đƣờng lối, chính sách của Đảng; truyền thống chính trị và những giá trị chính trị đƣợc đúc kết trong lịch sử, lý tƣởng chính trị của giai cấp, dân tộc, niềm tin vào sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo; giáo dục bản lĩnh, sự nhạy bén chính trị và đấu tranh khắc phục sự mơ hồ về chính trị; giáo dục tính tích cực chính trị - xã hội, đấu tranh chống sự thụ động và thói thờ ơ chính trị.
Với quan niệm nhƣ trên, công tác GDCT TT không phải là toàn bộ công tác GDCT nhƣng cũng không chỉ là công tác giáo dục lý luận chính trị hay công tác giáo dục tƣ tƣởng chính trị. Công tác GDCT bao gồm giáo dục kỹ năng thực hành, hành động và hoạt động thực tiễn về chính trị thực tế và hiện thực trực tiếp. Trong quan niệm về công tác GDTT CT thì tƣ tƣởng đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp là hệ tƣ tƣởng, là ý thức lý luận; còn thuật ngữ tƣ tƣởng e 13 trong quan niệm về công tác GDCT TT đƣợc hiểu theo nghĩa rộng. Tuy công tác GDCT TT là một nội dung của giáo dục cơ bản, quan trọng nhất của công tác tƣ tƣởng nhƣng không thể thay thế công tác GDCT TT bằng công tác giáo dục tƣ tƣởng chính trị.
Bởi lẽ: Thứ nhất, nội dung của công tác GDCT TT không chỉ có tƣ tƣởng chính trị mà còn có những tri thức, giá trị chính trị chung của nhân loại, những vấn đề chính trị thực tiễn, kinh nghiệm chính trị… Thứ hai, mục đích của công tác GDCT TT là hƣớng vào cải tạo ý thức lý luận, nhƣng nó không chỉ tác động vào hệ tƣ tƣởng mà còn tác động đến cả đời sống tâm lý, tình cảm chính trị của đối tƣợng. Thứ ba, công tác GDCT TT tuy lấy nhiệm vụ giáo dục tƣ tƣởng là chính nhƣng không chỉ nhằm hình thành tƣ tƣởng chính trị mà còn đạt tới hành động chính trị tích cực của đối tƣợng. Thứ tư, bản chất của công tác GDCT TT là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống của một đảng, một giai cấp, một tổ chức nhằm truyền bá và nâng cao nhận thức của nhân dân về hệ tƣ tƣởng, quan điểm, đƣờng lối chính trị. Từ đó, tập hợp quần chúng tham gia vào quá trình đấu tranh giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị, bảo vệ lợi ích của giai cấp chủ thể giáo dục.