phần mở đầu và phần kết luận, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về giám sát và phản biện của MTTQ Việt Nam đối với chính quyền các cấp. Thực trạng giám sát và phản biện của MTTQ Việt Nam đối với chính quyền các cấp huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. Giải pháp bảo đảm giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam đối với chính quyền các cấp huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN CÁC CẤP 1.
Khái quát chung về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị 1. Vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị 1. Vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết, phát huy quyền làm chủ của dân, nơi hiệp thương phối hợp và thống nhất hành động của các thành viên. MTTQ Việt Nam là một bộ phận cấu thành hệ thống chính trị của nƣớc ta hiện nay.
Sự quy định này là do yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, là xuất phát từ thể chế chính trị: nƣớc ta là nƣớc dân chủ, mọi quyền lực thuộc về nhân dân. Đây là vấn đề lịch sử, vấn đề truyền thống. Vai trò của Mặt trận không phải tự Mặt trận đặt ra mà là do chính nhân dân, chính lịch sử thừa nhận. Từ khi có Đảng là có Mặt trận, ngay sau khi nhân dân giành đƣợc chính quyền, Mặt trận đã trở thành một bộ phận cấu thành của hệ thống chính trị.
Tuy vai trò, vị trí, chức năng và phƣơng thức hoạt động của từng bộ phận cấu thành trong hệ thống chính trị có khác nhau nhƣng đều là công cụ thực hiện và phát huy quyền làm chủ của nhân dân nhằm một mục đích chung là: phấn đấu xây dựng một nƣớc Việt Nam hoà bình, độc lập, thống nhất, dân chủ và giàu mạnh, có vị trí xứng đáng trên trƣờng Quốc tế. Hiến pháp 2013 đã xác định: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân 11 dân.điều đó càng khẳng định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận không thể thiếu đƣợc của hệ thống chính trị nƣớc ta. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị MTTQ Việt Nam có vai trò rất quan trọng trong việc tập hợp xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện việc hiệp thƣơng dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc vì mục tiêu dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì trách nhiệm của Đảng, Nhà nƣớc, của các cấp, các ngành của hệ thống chính trị trong đó MTTQ Việt Nam giữ vai trò quan trọng.
Thắng lợi huy hoàng của cách mạng tháng 8/1945 gắn liền với sự nghiệp của Mặt trận Việt Minh. Thành tích của Mặt trận Việt Minh chính là sự kế tục sự nghiệp cách mạng đƣợc chuẩn bị từ trƣớc của Hội phản đế đồng minh (1930 - 1936) và của Mặt trận Dân chủ Đông Dƣơng (1936 - 1939). Tiếp theo Mặt trận Việt Minh là Mặt trận Liên Việt đã góp phần đƣa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đến thắng lợi. Kế tục Mặt trận Liên Việt, MTTQ Việt Nam ra đời đã đoàn kết, tập hợp các tầng lớp nhân dân tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở miền Bắc, làm hậu thuẫn cho cuộc đấu tranh thống nhất nƣớc nhà.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nƣớc, MTTQ Việt Nam đã cùng với Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và liên minh các lực lƣợng dân chủ và hoà bình Việt Nam đoàn kết nhân dân cả nƣớc làm tròn sứ mệnh lịch sử vẻ vang: giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nƣớc. Từ khi thống nhất đất nƣớc, MTTQ Việt Nam giữ vai trò quan trọng trong việc củng cố và tăng cƣờng khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. 12 Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nƣớc ta còn tồn tại lâu dài các giai cấp, tầng lớp, các dân tộc, các tôn giáo. Với nền kinh tế nhiều thành phần, có nhiều hình thức sở hữu về tƣ liệu sản xuất, nhƣng tính cơ cấu, tính chất, vị trí của các giai cấp trong xã hội đã thay đổi nhiều cùng với những biến đổi to lớn về kinh tế, xã hội.
Mối quan hệ giữa các giai cấp, các tầng lớp xã hội là quan hệ đoàn kết, hợp tác lâu dài trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhiều tổ chức xã hội nghề nghiệp ra đời, sự phát triển của khoa học công nghệ, sự giao lƣu văn hoá không ngừng tác động đến lối sống và nếp nghĩ của mọi tầng lớp, mọi ngƣời trong xã hội. Mặt khác, các thế lực thù địch đang thực hiện chiến lƣợc diễn biến hoà bình với nhiều âm mƣu nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, hòng phá hoại sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta. Nhƣ vậy, trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc, với nền dân chủ ngày càng phát triển thì vai trò của Mặt trận và các đoàn thể ngày càng đƣợc mở rộng.
Việc nâng cao vai trò của Mặt trận trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội là một yêu cầu khách quan trong việc phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo quy định của Hiến pháp và pháp luật - Tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cƣờng sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân. Đại đoàn kết toàn dân tộc là một trong những nội dung chủ đạo của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và đã đƣợc Đảng ta khẳng định trong đƣờng lối cách mạng: Đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ tri thức dƣới sự lãnh đạo của Đảng là đƣờng lối chiến lƣợc của Cách mạng Việt Nam, là nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi bền vững của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mặt trận tập hợp, xây dựng, củng cố 13 khối đại đoàn kết trên cơ sở vì lợi ích chung của dân tộc và bằng cách vận động, thuyết phục, hiệp thƣơng dân chủ, thống nhất hành động.
- Tuyên truyền, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiện đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật thông qua các tổ chức thành viên và các cuộc vận động, các phong trào cách mạng mang tính toàn dân. Đây cũng là một trong những yếu tố quy định vai trò của MTTQ Việt Nam là cơ sở của chính quyền nhân dân. - Giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nƣớc, đại biểu dân cử và cán bộ, công chức Nhà nƣớc; tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng và Nhà nƣớc. Nhà nƣớc tạo điều kiện thuận lợi để MTTQ Việt Nam và các đoàn thể nhân dân thực hiện tốt vai trò giám sát và phản biện xã hội.
Các cấp uỷ đảng, chính quyền tăng cƣờng tiếp xúc, đối thoại trực tiếp với cử tri và nhân dân; định kỳ nghe ý kiến của MTTQ Việt Nam và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng chủ trƣơng, chính sách, pháp luật sát hợp với cuộc sống. - Tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền MTTQ Việt Nam tham gia công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền thông qua tham gia công tác bầu cử, tuyển chọn Thẩm phán, Kiểm sát viên, giới thiệu Hội thẩm nhân dân, cử bào chữa viên nhân dân, xây dựng pháp luật, tham dự các kỳ họp của Quốc hội, phiên họp của Ủy ban Thƣờng vụ Quốc hội, Chính phủ, kỳ họp Hội đồng nhân dân, phiên họp Ủy ban nhân dân; tham gia phòng, chống tham nhũng, lãng phí và góp ý, kiến nghị với chính quyền. MTTQ Việt Nam tuyên truyền, vận động nhân dân phát huy dân chủ, trí tuệ tham gia ý kiến góp ý các văn kiện của Đại hội Đảng, dự thảo sửa đổi Hiếp pháp và nhiều văn bản pháp luật quan trọng. Tham gia vào các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân; đổi mới và nâng cao chất lƣợng tiếp xúc cử tri với đại biểu dân cử; tổng hợp tình hình tƣ 14 tƣởng, ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân để phản ánh đến cấp ủy, chính quyền các cấp, góp phần phát huy dân chủ, xây dựng đồng thuận xã hội.
Tổ chức tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật trong nhân dân, tích cực tham gia giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân, thực hiện quy chế dân chủ và công tác hòa giải. - Cùng Nhà nƣớc chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân. MTTQ Việt Nam đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân bằng các hình thức phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân; phối hợp tổ chức tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp; tiếp công dân, tham gia công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, đặc xá. - Tham gia phát triển tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nƣớc trong khu vực và trên thế giới.
Hoạt động đối ngoại nhằm tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các đơn vị tổ chức, cá nhân trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học; xây dựng và phát triển quan hệ hợp tác giữa nhân dân các nƣớc, các cá nhân và các tổ chức phi chính phủ nƣớc ngoài vì mục tiêu hòa bình, đoàn kết, hữu nghị hợp tác và phát triển.
