HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐẶNG QUANG DŨNG GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG LIÊN KẾT TRONG SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ LÚA GIỐNG CỦA HỘ NÔNG DÂN HUYỆN YÊN KHÁNH, TỈNH NINH BÌNH Chuyên Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60.15 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Mậu Dũng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đặng Quang Dũng i c LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn này. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Mậu Dũng, thầy là người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo UBND huyện Yên Khánh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu trong quá trình nghiên cứu luận văn này.
Cuối cùng, tôi xin trân trọng cám ơn các bạn học viên cùng lớp, những người thân trong gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này. Hà nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đặng Quang Dũng ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.
vi Danh mục bảng. vii Danh mục sơ đồ, hình. ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài.
Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận văn. Cơ sở lý luận và thực tiễn về liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống.
Cơ sở lý luận về liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Lý luận về liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Đặc điểm kinh tế kỹ thuật trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Nội dung nghiên cứu liên kết kinh tế trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống.
Các yếu tố ảnh hưởng đến liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Cơ sở thực tiễn về liên kết trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa giống trên thế giới và Việt Nam. Tình hình liên kết trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản của một số nước trên thế giới. Thực trạng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản ở Việt Nam.
Một số mô hình điển hình trong sản xuất và tiêu thụ nông sản ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm vận dụng cho liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.
Điều kiện tự nhiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội của huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm và chọn mẫu nghiên cứu.
Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp phân tích. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa giống trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Khái quát về tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa của huyện Yên Khánh. Tình hình sản xuất và tiêu thụ lúa giống của huyện Yên Khánh.
Thực trạng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống trên địa bàn huyện Yên Khánh. Đặc điểm cơ bản của các tác nhân trong liên kết. Các hình thức liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống của một số xã trên địa bàn huyện Yên Khánh. Kết quả liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống.
Các yếu tố ảnh hưởng tới liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Từ phía hộ nông dân. Từ phía doanh nghiệp. Từ phía các tác nhân khác.
Các yếu tố môi trường khác. Định hướng và giải pháp nhằm tăng cường liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống trên địa bàn huyện. Giải pháp chủ yếu. Kết luận và kiến nghị.
94 Tài liệu tham khảo. 99 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BQ Bình quân CC Cơ cấu CNH – HĐH Công nghiệp hóa – hiện đại hóa DN Doanh nghiệp DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính HTX Hợp tác xã HTXNN Hợp tác xã nông nghiệp LĐ Lao động LĐNN Lao động nông nghiệp LKKT Liên kết kinh tế NL Nguyên liệu NS Năng suất GTSX Giá trị sản xuất GTSXNN Giá trị sản xuất nông nghiệp SL Sản lượng SXNN Sản xuất nông nghiệp UBND Ủy Ban Nhân Dân XHCN Xã hội chủ nghĩa vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Hiện trạng sử dụng đất đai huyện Yên Khánh năm 2015. Tình hình chuyển dịch lao động huyện Yên Khánh giai đoạn 2005-2015.
Các chỉ tiêu phát triển kinh tế huyện Yên Khánh giai đoạn 2005-2015 .1: Diện tích gieo trồng lúa huyện Yên Khánh giai đoạn 2013-2015. Biến động diện tích lúa giống tại khu vực điều tra giai đoạn 2013-2015. Năng suất lúa giống giai đoạn 2013-2015 tại khu vực điều tra. So sánh năng suất lúa thường với lúa giống.
Thông tin chung về hộ điều tra. Thông tin chung về nhà khoa học. Nội dung cơ chế liên kết giữa các tác nhân tham gia liên kết. Kết quả thực hiện cung ứng vật tư của doanh nghiệp.
Kết quả chuyển giao kỹ thuật của DN. Nội dung liên kết và trách nhiệm của HTX và nông dân. Tỷ lệ nông dân sử dụng đầu vào hỗ trợ từ mối liên kết. Tình hình liên kết trong cung ứng dịch vụ của nông dân với HTX.
Hình thức thanh toán các hộ điều tra với HTX trong liên kết (%). Tình hình thu mua lúa giống của doanh nghiệp. Tình hình liên kết chuyển giao kỹ thuật trong sản xuất lúa giống tại huyện Yên Khánh. Tình hình chuyển giao kỹ thuật cho hộ sản xuất lúa giống.
Tình hình tập huấn hỗ trợ kĩ thuật giai đoạn 2013-2015. Mức độ đáp ứng nhu cầu chuyển giao kĩ thuật của hộ liên kết. Nguồn mua phân bón của các hộ trồng lúa giống. Nguồn mua thuốc BVTV của các hộ trồng lúa giống.
Lợi ích trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống đối với các hộ liên kết và không liên kết. Lợi ích Nhà khoa học khi tham gia liên kết. Kết quả và hiệu quả kinh tế của nhóm hộ liên kết và không liên kết. Lý do các hộ nông dân chưa liên kết.
Nhận xét của hộ đối với các yếu tố hỗ trợ phát triển các mối liên kết kinh tế trong sản xuất lúa giống. 84 viii c DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH Sơ đồ 4. Tăng trưởng hợp đồng tiêu thụ nông sản ở Mỹ giai đoạn 1969 - 2005. Kênh tiêu thụ lúa giống huyện Yên Khánh.
Vai trò của các tác nhân tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Khái quát các hình thức liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống ở huyện Yên Khánh. Mức độ hài lòng của người dân với kết quả cung ứng đầu vào của doanh nghiệp Hồng Quang. Khối lượng lúa giống tiêu thụ thông qua liên kết của hộ điều tra.
Bản đồ hành chính huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. 36 ix c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đặng Quang Dũng Tên Luận văn: Giải pháp tăng cường liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống của hộ nông dân huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60.15 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Việt Nam là một nước có nền nông nghiệp lâu đời và cây lúa giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp Việt Nam. Trong đó, lúa giống là một trong những yếu tố quyết định tới năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế của việc trồng lúa. Những năm 60, ở nước ta hầu như chỉ có những cánh đồng lúa 1 vụ với những giống lúa địa phương cao cây, dài ngày, tuy chất lượng khá nhưng năng suất thấp.
Yên Khánh là một huyện đồng bằng thuộc tỉnh Ninh Bình, với trên 93% dân cư sống ở nông thôn và 71% lao động nông nghiệp. Với điều kiện tự nhiên, khí hậu phù hợp với trồng lúa nước nên năng suất lúa hàng năm của huyện luôn đứng đầu cả tỉnh, tuy nhiên do sử dụng giống lúa cũ nên chất lượng lúa thấp. Những năm gần đây huyện được là nơi thí điểm các giống lúa mới có năng suất và chất lượng tốt nên có phần nào cải thiện được việc sản xuất lúa giống tại địa phương. Tuy nhiên việc sản xuất lúa giống tại địa phương vẫn còn gặp những vấn đề khó khăn, tồn tại trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống.
Đây là cơ sở để nghiên cứu đề tài: “Giải pháp tăng cường liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống của hộ nông dân huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình’’. Để có căn cứ cho việc phân tích triển khai nghiên cứu, đề tài dựa trên những cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về mối liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống, nghiên cứu về nội dung và cơ chế liên kết của các hình thức liên kết (liên kết 2 nhà, liên kết 3 nhà, liên kết 4 nhà) trong sản xuất và tiêu thụ nông sản. Phần cơ sở lý luận nêu lên những khái niệm, vai trò, mục tiêu của các tác nhân tham gia liên kết và các yếu tố ảnh hưởng đến liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Phần cơ sở thực tiễn trình bày kinh nghiệm liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản ở một số nước trên thế giới như: Mỹ, EU, Trung Quốc, Kenya, Thái Lan, Hàn Quốc và kinh ngiệm liên kết của một số địa phương trong nước.
Đề tài tập trung nghiên cứu các tác nhân tham gia trong mối liên kết bao gồm hộ nông dân sản xuất, HTX dịch vụ nông nghiệp, doanh nghiệp Hồng Quang, các cơ quan nghiên cứu chuyển giao kỹ thuật trên địa bàn, chính quyền địa phương.