Luận văn thạc sĩ đẩy mạnh thực hiện hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu nhập khẩu tại cục hải quan hải phòng

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích đẩy mạnh thực hiện hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu nhập khẩu tại cục hải quan, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trịnh Anh Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Nghiến
• Trường học: Trường Đại học Dân lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Đẩy mạnh thực hiện hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về hải quan điện tử và thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu

Hải quan điện tử là một bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa ngành hải quan, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Theo Luật Hải quan số 54/2014/QH13, thông quan hàng hóa là quá trình hoàn tất các thủ tục hải quan để hàng hóa được xuất nhập khẩu hoặc đặt dưới chế độ quản lý nghiệp vụ hải quan. Hải quan điện tử giúp chuyển đổi từ phương thức thủ công sang tự động hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Các hệ thống thông quan tự động như NACCS của Nhật Bản hay hệ thống của Singapore là những ví dụ điển hình về hiệu quả của hải quan điện tử. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan không chỉ nâng cao hiệu quả mà còn đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật.

1.1. Khái niệm và vai trò của hải quan điện tử

Hải quan điện tử được định nghĩa là việc ứng dụng công nghệ thông tin để thực hiện các thủ tục hải quan một cách tự động. Theo Nghị định 87/2012/NĐ-CP, thủ tục hải quan điện tử bao gồm việc khai báo, tiếp nhận và xử lý thông tin thông qua hệ thống dữ liệu điện tử. Hải quan điện tử không chỉ giúp giảm thời gian thông quan mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc quản lý và kiểm soát hàng hóa. Đây là một phần quan trọng của Chính phủ điện tử, góp phần hiện đại hóa hệ thống quản lý nhà nước.

1.2. Sự cần thiết của hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa

Trong bối cảnh thương mại điện tử và hội nhập kinh tế quốc tế, việc áp dụng hải quan điện tử trở nên cấp thiết. Lượng hàng hóa xuất nhập khẩu tăng nhanh đòi hỏi ngành hải quan phải có phương thức quản lý hiệu quả hơn. Hải quan điện tử giúp giảm thiểu thời gian thông quan, tăng tính minh bạch và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan cũng giúp ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại và buôn lậu.

II. Thực trạng thực hiện hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng

Cục Hải quan Hải Phòng đã triển khai hải quan điện tử từ năm 2012, đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao và cơ sở hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ. Thủ tục hải quan điện tử tại đây đã giúp giảm thời gian thông quan từ 2-3 ngày xuống còn 1 ngày, đồng thời tăng tính minh bạch trong quản lý. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp khó khăn do sự phức tạp của các quy định pháp luật và sự thiếu đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.

2.1. Quá trình triển khai hải quan điện tử

Cục Hải quan Hải Phòng bắt đầu triển khai hải quan điện tử từ năm 2012 với việc áp dụng hệ thống khai báo điện tử. Quá trình này đã giúp giảm thiểu thời gian thông quan và tăng hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao và cơ sở hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ. Điều này đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ hơn từ phía nhà nước và các doanh nghiệp.

2.2. Những kết quả và hạn chế

Việc triển khai hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng đã mang lại nhiều kết quả tích cực, đặc biệt là việc giảm thời gian thông quan và tăng tính minh bạch trong quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao, cơ sở hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ và sự phức tạp của các quy định pháp luật. Những hạn chế này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả của hải quan điện tử trong tương lai.

III. Giải pháp đẩy mạnh hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng

Để đẩy mạnh hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng, cần tập trung vào việc phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện các quy định pháp luật. Giải pháp đẩy mạnh bao gồm việc đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, tăng cường đào tạo nhân lực và hợp tác với các doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả quản lý. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hải quan điện tử.

3.1. Phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ

Một trong những giải pháp đẩy mạnh hải quan điện tử là đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ hiện đại. Việc nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin sẽ giúp tăng hiệu quả quản lý và giảm thiểu thời gian thông quan. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hải quan điện tử.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực

Để đẩy mạnh hải quan điện tử, cần tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao. Việc đào tạo nhân lực sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và đảm bảo tính chuyên nghiệp trong việc thực hiện các thủ tục hải quan điện tử. Đồng thời, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hải quan điện tử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TRONG THÔNG QUAN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU 1.1 Khái niệm và sự cần thiết của việc ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu 1.1 Khái niệm Theo quy định tại Điều 4 Luật Hải quan số 54/2014/QH13 ngày 23/6/2014: Thông quan là việc hoàn thành các thủ tục hải quan để hàng hóa được nhập khẩu, xuất khẩu hoặc đặt dưới chế độ quản lý nghiệp vụ hải quan khác. Để có thể hiểu tổng quát về việc thông quan hàng hóa, chúng ta cần hiểu về thủ tục hải quan. Theo công ước Kyoto sửa đổi và bổ sung một số điều về đơn giản và hài hòa hóa thủ tục hải quan thì định nghĩa thủ tục hải quan như sau: “Thủ tục hải quan là tất cả những công việc mà những người liên quan và cơ quan hải quan phải thực hiện theo quy định của pháp luật hải quan”.10] Theo quy định tại Điều 4 Luật Hải quan Số 54/2014/QH13 ngày 23/6/2014 thì chỉ ra khái niệm rõ ràng hơn: “Thủ tục hải quan là các công việc mà người khai hải quan và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của luật này đối với hàng hóa, phương tiện vận tải”.27] - Các công việc đối với người khai hải quan như sau: + Người khai hải quan phải tiến hành khai, nộp tờ khai hải quan và xuất trình chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan, trong trường hợp thực hiện thủ tục HQĐT thì người khai hải quan được khai và gửi hồ sơ hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan mà không cần phải gặp trực tiếp cán bộ hải quan để thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải. + Sau đó người khai hải quan đưa hàng hóa, phương tiện vận tải đến địa điểm được quy định cho việc kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải + Cuối cùng, người khai hải quan có trách nhiệm nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.

5 - Các công việc đối với công chức hải quan như sau: + Công chức hải quan tiếp nhận và đăng kí hồ sơ hải quan, trường hợp thực hiện thủ tục HQĐT thì việc tiếp nhận và đăng kí hồ sơ được thực hiện thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan. + Sau đó kiểm tra hồ sơ hải quan và kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải trong trường hợp cần thiết. + Sau thực hiện kiểm tra thành công công chức hải quan tiến hành thu thuế và các khoản phí khác theo quy định của pháp luật + Cuối cùng cán bộ hải quan đưa ra quyết định việc thông quan hàng hóa, phương tiện vận tải Trước đây, thủ tục hải quan được thực hiện hoàn toàn theo phương thức truyền thống tức là dựa vào các mẫu hồ sơ giấy có sẵn và bán truyền thống tức là kết hợp cả truyền thống và điện tử. Hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và thương mại điện tử, ngành hải quan chủ trương thực hiện chiến lược hiện đại hoá ngành hải quan, một trong những chiến lược đó là thực hiện thủ tục hải quan bằng phương tiện điện tử.

Tất cả các công việc mà người khải hải quan và công chức hải quan phải trực tiếp gặp nhau để thực hiện thủ tục theo phương thức thủ công trước đây đều được thay thế bằng việc sử dụng hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan. Tổ chức hải quan thế giới không có khái niệm về thủ tục HQĐT, khái niệm “thủ tục HQĐT” chỉ được sử dụng ở văn bản hướng dẫn của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính và gần đây mới được chính thức đưa vào văn bản cấp Nghị định, cụ thể là tại Điều 3 Nghị định 87/2012/NĐ-CP ngày 23/10/2012 quy định chi tiết một số điều của Luật Hải quan về thủ tục HQĐT đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại: “Thủ tục HQĐT là thủ tục hải quan trong đó việc khai, tiếp nhận, xử lý thông tin khai hải quan, trao đổi các thông tin khác theo quy định của pháp luật về thủ tục hải quan giữa các bên có liên quan thực hiện thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan”.15] 6 Do đó, theo nghĩa hẹp: Thủ tục HQĐT là việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) để thông quan tự động. Tuy có khác nhau về phạm vi, mức độ ứng dụng CNTT, thủ tục HQĐT có một số đặc điểm chung như sau: Ứng dụng mạnh mẽ CNTT, phù hợp với trình độ phát triển CNTT của quốc gia; trao đổi, chia sẻ thông tin dữ liệu điện tử giữa các bên liên quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử như: Các bộ quản lý chuyên ngành, các ngành (Ngân hàng, Bảo hiểm, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thuộc Chính phủ.), các hãng vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK)…; cung cấp các dịch vụ điện tử cho người khai hải quan như: Dịch vụ khai báo điện tử, dịch vụ thanh toán điện tử, thông quan điện tử… Theo nghĩa rộng: Thủ tục HQĐT là thủ tục hải quan theo đó cơ quan hải quan áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, ứng dụng CNTT và trang thiết bị hiện đại để cung cấp các dịch vụ về thông quan hải quan cho người khai hải quan, phương tiện, hành khách xuất cảnh, nhập cảnh và các bên có liên quan khác. Xét về vị trí, vai trò thì HQĐT là một bộ phận của Chính phủ điện tử, với chức năng thực hiện việc tự động hóa tất cả các loại hình thủ tục và các chế độ về hải quan như kiểm soát hàng hóa, các quy trình xử lý thủ tục hải quan và giám sát hàng quá cảnh,…với những chức năng của cơ quan hải quan thông qua việc áp dụng kỹ thuật quản lý hải quan hiện đại vào tất cả các khâu nghiệp vụ hải quan.

Hệ thống HQĐT được kết nối với các bộ phận khác của Chính phủ điện tử, mà thực tế chính là một cổng điện tử của hải quan đã được kết nối với các cổng điện tử của cơ quan Nhà nước khác. Hệ thống thủ tục HQĐT được xây dựng và thực hiện dựa trên các quy định của Luật giao dịch điện tử, Luật công nghệ thông tin, các chính sách phát triển CNTT, lộ trình thực hiện ứng dụng của Chính phủ điện tử và kết hợp theo quy trình nghiệp vụ đơn giản, hài hòa và phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế trong lĩnh vực hải quan. Hiện nay các nước trên thế giới thường không đề cập đến khái niệm thủ tục HQĐT mà đề cập đến khái niệm Hệ thống thông quan tự động hóa hải quan (Customs Automation System). Đây là hệ thống gồm nhiều chương trình ứng dụng CNTT để xử lý các nghiệp vụ hải quan và các chương trình hỗ trợ cho công tác 7 nghiệp vụ hải quan như chương trình ứng dụng để quản lý hàng hóa đưa ra hoặc đưa vào lãnh thổ hải quan,… Như vậy với việc kết hợp ứng dụng CNTT và các chuẩn mực, thông lệ quốc tế trong lĩnh vực hải quan thì thủ tục HQĐT sẽ có những ưu điểm mà thủ tục hải quan thủ công thông thường không có được.

Do vậy khi thực hiện thông quan điện tử sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo nguồn thu ngân sách cho nhà nước. Điều này đóng vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hải quan, thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển, đáp ứng được các yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Sự cần thiết của việc ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Thứ nhất, xuất phát từ hội nhập kinh tế thế giới, thương mại quốc tế phát triển nên lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, phương tiện vận tải, hoạt động xuất cảnh và nhập cảnh tăng nhanh. Vì thế lượng công việc cần phải giải quyết của ngành hải quan là rất lớn.

Nếu thực hiện theo phương thức hải quan thủ công truyền thống tức là thực hiện các công việc liên quan đến thủ tục hải quan bằng giấy có khung mẫu sẵn thì khó có thể hoàn thành công việc của ngành. Trước áp lực đó, việc ứng dụng HQĐT trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là cấp thiết hơn bao giờ hết. Thứ hai, xuất phát từ việc cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa hải quan thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Để hòa nhập kinh tế quốc tế, Chính phủ Việt Nam bắt buộc phải thực hiện các văn bản kí kết theo các hiệp định song phương, đa phương với các nước trên thế giới và tổ chức hải quan thế giới (WTO), các công ước quốc tế, nhất là công ước Kyoto sửa đổi bổ sung một số điều về thủ tục trong lĩnh vực hải quan.

Theo Nghị quyết số 25/NQ-CP và số 68/NQ-CP của Chính phủ, ngành đã đặt ra nhiệm vụ và yêu cầu phải đơn giản hoá thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan với mục tiêu và nhiệm vụ thực hiện Chiến lược phát triển ngành Hải quan đến năm 2020 (theo Quyết định số 448/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 25/03/2011) và việc thực hiện các cam kết quốc tế, trong đó có việc thực hiện cơ chế hải quan một cửa 8 ASEAN đã đặt ra yêu cầu cần khẩn trương đẩy nhanh hơn việc áp dụng thủ tục HQĐT chính thức từ năm 2012 trở đi. Mặt khác, hiện nay hầu hết hải quan các nước trên thế giới đều thực hiện ứng dụng HQĐT trong thông quan hàng hóa xuất khẩu nhập, khẩu để thúc đẩy tiến độ hiện đại hóa hải quan. Vì thế khi tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại quốc tế phát triển thì việc ứng dụng HQĐT trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu sẽ là tất yếu. Thứ ba, xuất phát từ kết quả của việc thí điểm thực hiện thủ tục HQĐT theo quyết định số 149/2005/QĐ-TTg và quyết định số 103/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trong thời gian vừa qua đã cho thấy: hiện nay ngành đã có đủ cơ sở thực tiễn để khẳng định thực hiện ứng dụng thủ tục HQĐT là hướng đi đúng đắn trong việc hiện đại hóa hải quan và cần ứng dụng rộng rãi thủ tục HQĐT trên cả nước trong thời gian tới.

Thứ tư, xuất phát từ việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, giúp cho doanh nghiệp tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường nội địa nói riêng và trên thị trường quốc tế nói chung.