Luận văn thạc sĩ đẩy mạnh thực hiện hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu nhập khẩu tại cục hải quan hải phòng

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích đẩy mạnh thực hiện hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu nhập khẩu tại cục hải quan, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trịnh Anh Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Nghiến
• Trường học: Trường Đại học Dân lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Đẩy mạnh thực hiện hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Dự kiến đóng góp của luận văn
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TRONG THÔNG QUAN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU
• 1.1. Khái niệm và sự cần thiết của việc ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Sự cần thiết của việc ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
• 1.2. Nội dung ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
• 1.3. Những tác động của việc ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
• 1.3.1. Đối với doanh nghiệp
• 1.3.2. Đối với cơ quan hải quan
• 1.4. Khái niệm về chuẩn mực hải quan hiện đại và điều kiện áp dụng chuẩn mực hải quan hiện đại trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử
• 1.4.1. Khái niệm chuẩn mực hải quan hiện đại
• 1.4.2. Điều kiện áp dụng chuẩn mực hải quan hiện đại trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử
• 1.5. Các yếu tố tác động đến áp dụng thủ tục hải quan điện tử theo các chuẩn mực hải quan hiện đại
• 1.5.1. Nhóm yếu tố bên ngoài
• 1.5.2. Nhóm yếu tố bên trong (thuộc về cơ quan hải quan)
• 1.6. Kinh nghiệm thực hiện thủ tục hải quan điện tử của một số nước trên thế giới
• 1.6.1. Công tác ứng dụng thủ tục hải quan điện tử của Hải quan Singapore
• 1.6.2. Hệ thống thông quan NACCS của Hải quan Nhật Bản
• 1.6.3. Các ứng dụng tự động hóa của hải quan Thái Lan
• 1.7. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TRONG THÔNG QUAN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Giới thiệu về Cục Hải quan thành phố Hải Phòng
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn
• 2.1.3. Tình hình nhân sự và cơ cấu tổ chức
• 2.1.4. Một số kết quả hoạt động của Cục Hải quan thành phố Hải Phòng
• 2.2. Thực trạng thực hiện hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng
• 2.2.1. Sơ lược quá trình hình thành thủ tục hải quan điện tử tại Việt Nam
• 2.2.2. Cơ sở pháp lý cho việc áp dụng thủ tục hải quan điện tử tại Việt Nam
• 2.2.3. Quá trình thực hiện thủ tục hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng
• 2.2.4. Kết quả thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng
• 2.3. Đánh giá kết quả thực hiện thủ tục hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan TP Hải Phòng
• 2.3.1. Những nhược điểm, hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân
• 2.4. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TRONG THÔNG QUAN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. Định hướng phát triển trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của Cục Hải quan Hải Phòng giai đoạn 2015 – 2020
• 3.2. Giải pháp đẩy mạnh việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng
• 3.2.1. Phát triển hạ tầng viễn thông - ứng dụng công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu thực hiện thủ tục hải quan điện tử theo chuẩn mực hải quan hiện đại
• 3.2.2. Đẩy mạnh kết nối, trao đổi với các ngân hàng trong thanh toán điện tử
• 3.2.3. Tiếp tục triển khai các hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin vào tất cả các mặt công tác nghiệp vụ của ngành
• 3.2.4. Biện pháp xây dựng và phát triển nguồn nhân lực
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước
• 3.3.2. Đối với ngành Hải quan
• 3.3.3. Đối với các doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về hải quan điện tử và thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu

Hải quan điện tử là một bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa ngành hải quan, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Theo Luật Hải quan số 54/2014/QH13, thông quan hàng hóa là quá trình hoàn tất các thủ tục hải quan để hàng hóa được xuất nhập khẩu hoặc đặt dưới chế độ quản lý nghiệp vụ hải quan. Hải quan điện tử giúp chuyển đổi từ phương thức thủ công sang tự động hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Các hệ thống thông quan tự động như NACCS của Nhật Bản hay hệ thống của Singapore là những ví dụ điển hình về hiệu quả của hải quan điện tử. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan không chỉ nâng cao hiệu quả mà còn đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật.

1.1. Khái niệm và vai trò của hải quan điện tử

Hải quan điện tử được định nghĩa là việc ứng dụng công nghệ thông tin để thực hiện các thủ tục hải quan một cách tự động. Theo Nghị định 87/2012/NĐ-CP, thủ tục hải quan điện tử bao gồm việc khai báo, tiếp nhận và xử lý thông tin thông qua hệ thống dữ liệu điện tử. Hải quan điện tử không chỉ giúp giảm thời gian thông quan mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc quản lý và kiểm soát hàng hóa. Đây là một phần quan trọng của Chính phủ điện tử, góp phần hiện đại hóa hệ thống quản lý nhà nước.

1.2. Sự cần thiết của hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa

Trong bối cảnh thương mại điện tử và hội nhập kinh tế quốc tế, việc áp dụng hải quan điện tử trở nên cấp thiết. Lượng hàng hóa xuất nhập khẩu tăng nhanh đòi hỏi ngành hải quan phải có phương thức quản lý hiệu quả hơn. Hải quan điện tử giúp giảm thiểu thời gian thông quan, tăng tính minh bạch và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan cũng giúp ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại và buôn lậu.

II. Thực trạng thực hiện hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng

Cục Hải quan Hải Phòng đã triển khai hải quan điện tử từ năm 2012, đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao và cơ sở hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ. Thủ tục hải quan điện tử tại đây đã giúp giảm thời gian thông quan từ 2-3 ngày xuống còn 1 ngày, đồng thời tăng tính minh bạch trong quản lý. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp khó khăn do sự phức tạp của các quy định pháp luật và sự thiếu đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.

2.1. Quá trình triển khai hải quan điện tử

Cục Hải quan Hải Phòng bắt đầu triển khai hải quan điện tử từ năm 2012 với việc áp dụng hệ thống khai báo điện tử. Quá trình này đã giúp giảm thiểu thời gian thông quan và tăng hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao và cơ sở hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ. Điều này đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ hơn từ phía nhà nước và các doanh nghiệp.

2.2. Những kết quả và hạn chế

Việc triển khai hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng đã mang lại nhiều kết quả tích cực, đặc biệt là việc giảm thời gian thông quan và tăng tính minh bạch trong quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ cao, cơ sở hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ và sự phức tạp của các quy định pháp luật. Những hạn chế này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả của hải quan điện tử trong tương lai.

III. Giải pháp đẩy mạnh hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng

Để đẩy mạnh hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hải Phòng, cần tập trung vào việc phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện các quy định pháp luật. Giải pháp đẩy mạnh bao gồm việc đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, tăng cường đào tạo nhân lực và hợp tác với các doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả quản lý. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hải quan điện tử.

3.1. Phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ

Một trong những giải pháp đẩy mạnh hải quan điện tử là đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ hiện đại. Việc nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin sẽ giúp tăng hiệu quả quản lý và giảm thiểu thời gian thông quan. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hải quan điện tử.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực

Để đẩy mạnh hải quan điện tử, cần tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao. Việc đào tạo nhân lực sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và đảm bảo tính chuyên nghiệp trong việc thực hiện các thủ tục hải quan điện tử. Đồng thời, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của hải quan điện tử.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thương mại quốc tế của Việt Nam đã chứng kiến bước ngoặt mang tính lịch sử kể từ ngày 11/01/2007 khi chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Sự gia tăng nhanh chóng về kim ngạch xuất nhập khẩu đặt ra áp lực nặng nề lên hệ thống quản lý hải quan truyền thống vốn dựa trên chứng từ giấy tờ thủ công, gây chậm trễ trong lưu thông hàng hóa và gia tăng chi phí giao dịch cho doanh nghiệp. Trước yêu cầu cấp bách về cải cách hành chính và hội nhập kinh tế, việc chuyển đổi sang phương thức quản lý hiện đại thông qua hải quan điện tử trở thành nhiệm vụ chiến lược hàng đầu của ngành Hải quan Việt Nam.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thông quan hàng hóa, cân bằng giữa việc tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại và kiểm soát chặt chẽ tuân thủ pháp luật, phòng chống gian lận thương mại. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về hải quan điện tử theo chuẩn mực quốc tế, phân tích toàn diện thực trạng triển khai tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2012 – 2016, chỉ ra các điểm nghẽn và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Cục Hải quan thành phố Hải Phòng – đơn vị có địa bàn quản lý trải rộng trên 4 tỉnh, thành phố gồm Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên và Thái Bình với 20 đơn vị trực thuộc. Về mặt thực tiễn, việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử đã rút ngắn thời gian thông quan cho các lô hàng luồng xanh từ nhiều giờ xuống chỉ còn 3 đến 5 phút. Công trình đóng góp hệ thống số liệu thực nghiệm giá trị, cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tối ưu hóa chi phí logistics cho hàng vạn doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Công ước Kyoto sửa đổi năm 1999 của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) về đơn giản hóa và hài hòa hóa thủ tục hải quan, kết hợp với các cam kết của Hiệp định Thuận lợi hóa Thương mại thuộc WTO. Trên cơ sở đó, luận văn áp dụng hệ thống 12 chuẩn mực hải quan hiện đại gồm: tự động hóa tiếp nhận khai báo, khai báo trước, thông quan trước, quản lý rủi ro tự động, giảm chứng từ thương mại, xác định xuất xứ tự động, tính trị giá tự động, áp thuế tự động, nộp thuế tự động, thông quan tự động, trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) và giảm chi phí giao dịch.

Bên cạnh đó, mô hình Cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN (Single Window) cùng lý thuyết quản lý rủi ro (Risk Management) được ứng dụng làm khung phân tích chủ đạo. Về mặt pháp lý, luận văn dựa trên các khái niệm chuẩn mực: Thông quan hàng hóa theo Điều 4 Luật Hải quan số 54/2014/QH13, Thủ tục hải quan điện tử quy định tại Nghị định số 87/2012/NĐ-CP, Nghị định số 08/2015/NĐ-CP và Thông tư số 38/2015/TT-BTC. Đáng chú ý, tính đến năm 2016, Việt Nam đã nội luật hóa 168 chuẩn mực quốc tế, bao gồm 25 văn bản thực hiện chương trình ưu đãi thuế quan CEPT/ASEAN, 19 văn bản về chính sách thương mại hàng hóa WTO, 18 văn bản theo Hiệp định trị giá GATT, 6 văn bản về chống bán phá giá và 4 văn bản thuộc Hiệp định TRIPS. Quy trình 5 bước theo Quyết định số 1966/QĐ-TCHQ là cơ sở định hình toàn bộ luồng nghiệp vụ thông quan điện tử.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp của nghiên cứu được thu thập toàn diện từ hệ thống cơ sở dữ liệu nghiệp vụ của Cục Hải quan Hải Phòng, Tổng cục Hải quan, các báo cáo môi trường kinh doanh Doing Business của Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) trong giai đoạn 2012 – 2016. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp qua khảo sát thực tế quy trình xử lý tại 9 Chi cục Hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu thuộc Cục Hải quan Hải Phòng.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hơn 100.000 bộ tờ khai hải quan phát sinh mỗi năm tại 20 đơn vị trực thuộc, kết hợp với phương pháp chọn mẫu có chủ đích tại 5 phòng ban nghiệp vụ trọng điểm như Trung tâm Dữ liệu và Công nghệ thông tin, Chi cục Kiểm tra sau thông quan và Đội Kiểm soát hải quan. Phương pháp phân tích chủ đạo gồm: phương pháp duy vật biện chứng, phân tổ thống kê kinh tế, so sánh đối chiếu đa chiều và phân tích chuỗi thời gian. Lý do lựa chọn phương pháp phân tổ thống kê và so sánh chuỗi thời gian là vì phương pháp này cho phép phân nhóm chính xác dữ liệu theo các tiêu chí luồng tờ khai, loại hình xuất nhập khẩu và kim ngạch qua từng năm, từ đó lượng hóa rõ ràng sự cải thiện về thời gian thông quan và mức độ phân tán rủi ro trong suốt chu kỳ 5 năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy trình thông quan điện tử đã mang lại bước nhảy vọt về tốc độ xử lý hồ sơ. Đối với các lô hàng thuộc diện luồng xanh (miễn kiểm tra hồ sơ giấy và miễn kiểm tra thực tế hàng hóa), thời gian thông quan được cắt giảm xuống chỉ còn từ 3 đến 5 phút, tương đương mức giảm trên 85% thời gian so với quy trình thủ công truyền thống.

Thứ hai, tỷ lệ tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và mức độ tự động hóa thanh toán đạt kết quả vượt bậc. Đến năm 2016, gần 100% doanh nghiệp xuất nhập khẩu hoạt động trên địa bàn 4 tỉnh quản lý đã thực hiện khai báo hải quan điện tử. Kết nối trao đổi dữ liệu điện tử giữa cơ quan hải quan với hệ thống ngân hàng thương mại và Kho bạc Nhà nước cho phép người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ tài chính 24/7, tỷ lệ thu nộp thuế điện tử đạt trên 90% tổng số thu ngân sách của toàn Cục.

Thứ ba, kỹ thuật quản lý rủi ro và phân luồng tờ khai bước đầu phát huy hiệu lực cao. Cơ cấu phân luồng tại Cục Hải quan Hải Phòng duy trì ổn định ở mức: luồng xanh đạt khoảng 60% đến 65%, luồng vàng (kiểm tra hồ sơ chứng từ) chiếm khoảng 28% đến 32%, và luồng đỏ (kiểm tra thực tế hàng hóa) được kiểm soát chặt chẽ ở mức 5% đến 8%, giúp tập trung nguồn lực kiểm soát vào các đối tượng có độ rủi ro cao.

Thứ tư, hạ tầng công nghệ và sự đồng bộ liên ngành vẫn bộc lộ hạn chế. Đường truyền dữ liệu vào các khung giờ cao điểm đôi khi gặp tình trạng nghẽn mạng cục bộ. Việc kết nối kiểm tra chuyên ngành từ các Bộ, ngành liên quan vào Cơ chế một cửa quốc gia còn chậm, khiến thời gian thông quan hàng hóa luồng vàng và luồng đỏ chưa đạt mức tối ưu như kỳ vọng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những thành tựu trên xuất phát từ việc triển khai hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS trên nền tảng công nghệ tiếp thu từ Nhật Bản và sự hoàn thiện của hành lang pháp lý qua Luật Hải quan 2014. Sự chuyển đổi từ giao dịch trực tiếp sang giao dịch điện tử gián tiếp đã tạo môi trường kinh doanh minh bạch, hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa công chức và doanh nghiệp, từ đó triệt tiêu các chi phí không chính thức.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, kết quả phân luồng tại Cục Hải quan Hải Phòng có sự tương đồng nhất định với Hải quan Nhật Bản thông qua hệ thống NACCS (với tỷ lệ kiểm tra đơn giản chiếm 70%, kiểm tra hồ sơ chiếm 25%, và kiểm tra thực tế 5%). Đồng thời, tốc độ thông quan tiệm cận với chuẩn mực của Hải quan Singapore qua hệ thống TradeNet (thông quan trung bình trong vòng 10 phút) và mô hình nộp thuế điện tử liên kết ngân hàng của Hải quan Thái Lan. Tuy nhiên, Hải quan Việt Nam vẫn cần nâng cao năng lực phân tích thông tin tình báo hải quan để giảm hơn nữa tỷ lệ luồng vàng.

Các kết quả nghiên cứu thực nghiệm này có thể được mô hình hóa và trình bày rất trực quan thông qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm thời gian thông quan giai đoạn 2012 – 2016 song song với biểu đồ cột biểu diễn tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, kết hợp bảng ma trận phân tổ cơ cấu tờ khai theo 3 luồng rủi ro để theo dõi biến động chất lượng kiểm soát hải quan qua từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và đường truyền viễn thông. Cục Hải quan Hải Phòng cần đầu tư mở rộng băng thông cáp quang, trang bị hệ thống máy chủ dự phòng đạt chuẩn bảo mật Tier 3, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ hoạt động liên tục (uptime) của hệ thống xử lý dữ liệu ở mức 99.9%, hoàn thành dứt điểm trong giai đoạn 2018 – 2020 dưới sự chủ trì của Trung tâm Dữ liệu và Công nghệ thông tin.

Thứ hai, mở rộng kết nối liên ngành và đẩy mạnh thanh toán điện tử không dùng tiền mặt. Tổng cục Hải quan và Cục Hải quan Hải Phòng cần phối hợp với Ban chỉ đạo Một cửa Quốc gia tích hợp 100% các thủ tục cấp phép kiểm tra chuyên ngành của các Bộ, ngành liên quan lên Cổng thông tin một cửa quốc gia, đồng thời ký thỏa thuận hợp tác thu thuế điện tử với trên 35 ngân hàng thương mại vào cuối năm 2020 nhằm đảm bảo quy trình thông quan diễn ra 24/7.

Thứ ba, hoàn thiện kỹ thuật quản lý rủi ro và tăng cường kiểm tra sau thông quan. Ban lãnh đạo Cục cần chỉ đạo Chi cục Kiểm tra sau thông quan và Đội Kiểm soát hải quan chuẩn hóa cơ sở dữ liệu doanh nghiệp tuân thủ, giảm tỷ lệ luồng đỏ xuống dưới mức 5%, tăng tỷ lệ phát hiện vi phạm qua máy soi container cố định lên trên 15% vào năm 2019, chuyển trọng tâm kiểm tra từ khâu thông quan sang khâu hậu kiểm.

Thứ tư, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Phòng Tổ chức cán bộ cần xây dựng lộ trình tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng phân tích dữ liệu lớn, quản trị rủi ro số và nghiệp vụ ngoại thương theo chuẩn WCO cho 100% cán bộ, công chức (hơn 800 nhân sự) thuộc 20 đơn vị trực thuộc trước năm 2020, xây dựng văn hóa phục vụ công chuyên nghiệp, minh bạch và liêm chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ, công chức và lãnh đạo quản lý ngành Hải quan: Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo thực tiễn sâu sắc về quy trình nghiệp vụ 5 bước chuẩn hóa, phương pháp đánh giá 12 chuẩn mực hải quan hiện đại và bài học kinh nghiệm quốc tế từ Singapore, Nhật Bản để ứng dụng vào công tác chỉ đạo điều hành tại các Chi cục.

Nhóm doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đơn vị giao nhận logistics và đại lý hải quan: Tài liệu giúp các nhà quản trị doanh nghiệp hiểu rõ cơ chế vận hành của hệ thống VNACCS/VCIS, các tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật để chủ động hoàn thiện hồ sơ, giảm thiểu tỷ lệ rơi vào luồng vàng và luồng đỏ, từ đó tối ưu hóa chi phí lưu bãi tại cụm cảng Hải Phòng.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế: Đề tài là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về hiện đại hóa hành chính công, bộ tiêu chí định lượng chuẩn mực quốc tế và phương pháp luận phân tích thực chứng một cách khoa học.

Nhóm cơ quan hoạch định chính sách kinh tế và thương mại: Các cơ quan quản lý nhà nước có thể sử dụng các phát hiện và kiến nghị của luận văn làm căn cứ thực tiễn để rà soát, hoàn thiện thể chế Luật Hải quan, xây dựng các văn bản dưới luật và đẩy nhanh tiến độ đồng bộ hóa Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) và Cơ chế một cửa ASEAN (ASW).

Câu hỏi thường gặp

Hải quan điện tử mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp nào lớn nhất cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu? Lợi ích lớn nhất là tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí lưu kho bãi. Thời gian thông quan hàng hóa luồng xanh giảm từ nhiều giờ xuống còn 3 đến 5 phút. Doanh nghiệp có thể truyền tờ khai 24/7 từ văn phòng mà không phải đến nộp hồ sơ giấy trực tiếp tại trụ sở hải quan, giúp giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Quy trình 5 bước thực hiện thủ tục hải quan điện tử theo Quyết định số 1966/QĐ-TCHQ gồm những nội dung gì? Quy trình gồm 5 bước tuần tự: Bước 1 Tiếp nhận, kiểm tra, đăng ký và phân luồng tờ khai tự động; Bước 2 Kiểm tra chi tiết hồ sơ hải quan đối với luồng vàng và luồng đỏ; Bước 3 Kiểm tra thực tế hàng hóa đối với luồng đỏ; Bước 4 Kiểm tra hoàn thành nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí; Bước 5 Quản lý và hoàn chỉnh hồ sơ hải quan sau thông quan.

Hệ thống phân luồng rủi ro tự động hoạt động dựa trên những nguyên tắc nào? Hệ thống tự động đối chiếu thông tin tờ khai với cơ sở dữ liệu rủi ro quốc gia và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp để phân chia 3 luồng: Luồng xanh (chấp nhận thông quan ngay), Luồng vàng (công chức kiểm tra hồ sơ giấy tờ điện tử), và Luồng đỏ (công chức kiểm tra chứng từ kết hợp kiểm tra thực tế hàng hóa bằng máy soi hoặc thủ công).

Việt Nam đã học tập được bài học kinh nghiệm quan trọng nào từ mô hình hải quan các nước tiên tiến? Bài học quan trọng nhất từ Nhật Bản (hệ thống NACCS) và Singapore (hệ thống TradeNet) là phải xây dựng lộ trình tin học hóa đồng bộ, áp dụng cơ chế kết nối đa phương qua cổng dữ liệu mở, và thiết lập hệ thống nộp thuế điện tử tự động liên ngân hàng. Đồng thời, cần tránh phụ thuộc độc quyền vào một nhà cung cấp hạ tầng duy nhất nhằm tối ưu hóa chi phí cho doanh nghiệp.

Những rào cản kỹ thuật chính nào cần tiếp tục khắc phục tại Cục Hải quan Hải Phòng? Hai rào cản kỹ thuật lớn nhất cần khắc phục là sự quá tải đường truyền dữ liệu trong giờ cao điểm gây nghẽn mạng cục bộ và sự thiếu đồng bộ trong việc tích hợp cơ sở dữ liệu kiểm tra chuyên ngành từ các Bộ, ngành vào Cổng thông tin một cửa quốc gia, đòi hỏi phải đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin đến năm 2020.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về hải quan điện tử và bộ 12 chuẩn mực hiện đại theo Công ước Kyoto của Tổ chức Hải quan Thế giới.
• Nghiên cứu đã phân tích thực trạng toàn diện tại Cục Hải quan Hải Phòng giai đoạn 2012 – 2016, ghi nhận sự bứt phá với thời gian thông quan luồng xanh đạt từ 3 đến 5 phút và tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng đạt xấp xỉ 100%.
• Đánh giá khách quan các hạn chế về nghẽn mạng hạ tầng kỹ thuật và sự thiếu đồng bộ trong kết nối một cửa quốc gia tại 4 tỉnh quản lý.
• Đưa ra 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao về hạ tầng, một cửa liên ngành, quản lý rủi ro và nhân sự chất lượng cao đến năm 2020.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp cân bằng giữa mục tiêu tạo thuận lợi thương mại quốc tế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về hải quan.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh toàn cảnh, đa chiều về quá trình chuyển đổi số trong ngành hải quan tại một trong những trung tâm cảng biển lớn nhất cả nước, tạo tiền đề vững chắc cho việc xây dựng mô hình hải quan thông minh. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2018 đến 2020, Cục Hải quan Hải Phòng cần khẩn trương hiện đại hóa hạ tầng máy chủ và nâng cao năng lực kiểm tra sau thông quan. Các nhà quản lý, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn diện các dữ liệu và đề xuất của luận văn để áp dụng vào thực tiễn quản trị và hoạch định chính sách thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TRONG THÔNG QUAN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU 1.1 Khái niệm và sự cần thiết của việc ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu 1.1 Khái niệm Theo quy định tại Điều 4 Luật Hải quan số 54/2014/QH13 ngày 23/6/2014: Thông quan là việc hoàn thành các thủ tục hải quan để hàng hóa được nhập khẩu, xuất khẩu hoặc đặt dưới chế độ quản lý nghiệp vụ hải quan khác. Để có thể hiểu tổng quát về việc thông quan hàng hóa, chúng ta cần hiểu về thủ tục hải quan. Theo công ước Kyoto sửa đổi và bổ sung một số điều về đơn giản và hài hòa hóa thủ tục hải quan thì định nghĩa thủ tục hải quan như sau: “Thủ tục hải quan là tất cả những công việc mà những người liên quan và cơ quan hải quan phải thực hiện theo quy định của pháp luật hải quan”.10] Theo quy định tại Điều 4 Luật Hải quan Số 54/2014/QH13 ngày 23/6/2014 thì chỉ ra khái niệm rõ ràng hơn: “Thủ tục hải quan là các công việc mà người khai hải quan và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của luật này đối với hàng hóa, phương tiện vận tải”.27] - Các công việc đối với người khai hải quan như sau: + Người khai hải quan phải tiến hành khai, nộp tờ khai hải quan và xuất trình chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan, trong trường hợp thực hiện thủ tục HQĐT thì người khai hải quan được khai và gửi hồ sơ hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan mà không cần phải gặp trực tiếp cán bộ hải quan để thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải. + Sau đó người khai hải quan đưa hàng hóa, phương tiện vận tải đến địa điểm được quy định cho việc kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải + Cuối cùng, người khai hải quan có trách nhiệm nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.

5 - Các công việc đối với công chức hải quan như sau: + Công chức hải quan tiếp nhận và đăng kí hồ sơ hải quan, trường hợp thực hiện thủ tục HQĐT thì việc tiếp nhận và đăng kí hồ sơ được thực hiện thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan. + Sau đó kiểm tra hồ sơ hải quan và kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải trong trường hợp cần thiết. + Sau thực hiện kiểm tra thành công công chức hải quan tiến hành thu thuế và các khoản phí khác theo quy định của pháp luật + Cuối cùng cán bộ hải quan đưa ra quyết định việc thông quan hàng hóa, phương tiện vận tải Trước đây, thủ tục hải quan được thực hiện hoàn toàn theo phương thức truyền thống tức là dựa vào các mẫu hồ sơ giấy có sẵn và bán truyền thống tức là kết hợp cả truyền thống và điện tử. Hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và thương mại điện tử, ngành hải quan chủ trương thực hiện chiến lược hiện đại hoá ngành hải quan, một trong những chiến lược đó là thực hiện thủ tục hải quan bằng phương tiện điện tử.

Tất cả các công việc mà người khải hải quan và công chức hải quan phải trực tiếp gặp nhau để thực hiện thủ tục theo phương thức thủ công trước đây đều được thay thế bằng việc sử dụng hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của hải quan. Tổ chức hải quan thế giới không có khái niệm về thủ tục HQĐT, khái niệm “thủ tục HQĐT” chỉ được sử dụng ở văn bản hướng dẫn của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính và gần đây mới được chính thức đưa vào văn bản cấp Nghị định, cụ thể là tại Điều 3 Nghị định 87/2012/NĐ-CP ngày 23/10/2012 quy định chi tiết một số điều của Luật Hải quan về thủ tục HQĐT đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại: “Thủ tục HQĐT là thủ tục hải quan trong đó việc khai, tiếp nhận, xử lý thông tin khai hải quan, trao đổi các thông tin khác theo quy định của pháp luật về thủ tục hải quan giữa các bên có liên quan thực hiện thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan”.15] 6 Do đó, theo nghĩa hẹp: Thủ tục HQĐT là việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) để thông quan tự động. Tuy có khác nhau về phạm vi, mức độ ứng dụng CNTT, thủ tục HQĐT có một số đặc điểm chung như sau: Ứng dụng mạnh mẽ CNTT, phù hợp với trình độ phát triển CNTT của quốc gia; trao đổi, chia sẻ thông tin dữ liệu điện tử giữa các bên liên quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử như: Các bộ quản lý chuyên ngành, các ngành (Ngân hàng, Bảo hiểm, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thuộc Chính phủ.), các hãng vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK)…; cung cấp các dịch vụ điện tử cho người khai hải quan như: Dịch vụ khai báo điện tử, dịch vụ thanh toán điện tử, thông quan điện tử… Theo nghĩa rộng: Thủ tục HQĐT là thủ tục hải quan theo đó cơ quan hải quan áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại, ứng dụng CNTT và trang thiết bị hiện đại để cung cấp các dịch vụ về thông quan hải quan cho người khai hải quan, phương tiện, hành khách xuất cảnh, nhập cảnh và các bên có liên quan khác. Xét về vị trí, vai trò thì HQĐT là một bộ phận của Chính phủ điện tử, với chức năng thực hiện việc tự động hóa tất cả các loại hình thủ tục và các chế độ về hải quan như kiểm soát hàng hóa, các quy trình xử lý thủ tục hải quan và giám sát hàng quá cảnh,…với những chức năng của cơ quan hải quan thông qua việc áp dụng kỹ thuật quản lý hải quan hiện đại vào tất cả các khâu nghiệp vụ hải quan.

Hệ thống HQĐT được kết nối với các bộ phận khác của Chính phủ điện tử, mà thực tế chính là một cổng điện tử của hải quan đã được kết nối với các cổng điện tử của cơ quan Nhà nước khác. Hệ thống thủ tục HQĐT được xây dựng và thực hiện dựa trên các quy định của Luật giao dịch điện tử, Luật công nghệ thông tin, các chính sách phát triển CNTT, lộ trình thực hiện ứng dụng của Chính phủ điện tử và kết hợp theo quy trình nghiệp vụ đơn giản, hài hòa và phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế trong lĩnh vực hải quan. Hiện nay các nước trên thế giới thường không đề cập đến khái niệm thủ tục HQĐT mà đề cập đến khái niệm Hệ thống thông quan tự động hóa hải quan (Customs Automation System). Đây là hệ thống gồm nhiều chương trình ứng dụng CNTT để xử lý các nghiệp vụ hải quan và các chương trình hỗ trợ cho công tác 7 nghiệp vụ hải quan như chương trình ứng dụng để quản lý hàng hóa đưa ra hoặc đưa vào lãnh thổ hải quan,… Như vậy với việc kết hợp ứng dụng CNTT và các chuẩn mực, thông lệ quốc tế trong lĩnh vực hải quan thì thủ tục HQĐT sẽ có những ưu điểm mà thủ tục hải quan thủ công thông thường không có được.

Do vậy khi thực hiện thông quan điện tử sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo nguồn thu ngân sách cho nhà nước. Điều này đóng vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hải quan, thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển, đáp ứng được các yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Sự cần thiết của việc ứng dụng hải quan điện tử trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Thứ nhất, xuất phát từ hội nhập kinh tế thế giới, thương mại quốc tế phát triển nên lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, phương tiện vận tải, hoạt động xuất cảnh và nhập cảnh tăng nhanh. Vì thế lượng công việc cần phải giải quyết của ngành hải quan là rất lớn.

Nếu thực hiện theo phương thức hải quan thủ công truyền thống tức là thực hiện các công việc liên quan đến thủ tục hải quan bằng giấy có khung mẫu sẵn thì khó có thể hoàn thành công việc của ngành. Trước áp lực đó, việc ứng dụng HQĐT trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là cấp thiết hơn bao giờ hết. Thứ hai, xuất phát từ việc cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa hải quan thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Để hòa nhập kinh tế quốc tế, Chính phủ Việt Nam bắt buộc phải thực hiện các văn bản kí kết theo các hiệp định song phương, đa phương với các nước trên thế giới và tổ chức hải quan thế giới (WTO), các công ước quốc tế, nhất là công ước Kyoto sửa đổi bổ sung một số điều về thủ tục trong lĩnh vực hải quan.

Theo Nghị quyết số 25/NQ-CP và số 68/NQ-CP của Chính phủ, ngành đã đặt ra nhiệm vụ và yêu cầu phải đơn giản hoá thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan với mục tiêu và nhiệm vụ thực hiện Chiến lược phát triển ngành Hải quan đến năm 2020 (theo Quyết định số 448/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 25/03/2011) và việc thực hiện các cam kết quốc tế, trong đó có việc thực hiện cơ chế hải quan một cửa 8 ASEAN đã đặt ra yêu cầu cần khẩn trương đẩy nhanh hơn việc áp dụng thủ tục HQĐT chính thức từ năm 2012 trở đi. Mặt khác, hiện nay hầu hết hải quan các nước trên thế giới đều thực hiện ứng dụng HQĐT trong thông quan hàng hóa xuất khẩu nhập, khẩu để thúc đẩy tiến độ hiện đại hóa hải quan. Vì thế khi tham gia hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại quốc tế phát triển thì việc ứng dụng HQĐT trong thông quan hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu sẽ là tất yếu. Thứ ba, xuất phát từ kết quả của việc thí điểm thực hiện thủ tục HQĐT theo quyết định số 149/2005/QĐ-TTg và quyết định số 103/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trong thời gian vừa qua đã cho thấy: hiện nay ngành đã có đủ cơ sở thực tiễn để khẳng định thực hiện ứng dụng thủ tục HQĐT là hướng đi đúng đắn trong việc hiện đại hóa hải quan và cần ứng dụng rộng rãi thủ tục HQĐT trên cả nước trong thời gian tới.

Thứ tư, xuất phát từ việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, giúp cho doanh nghiệp tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường nội địa nói riêng và trên thị trường quốc tế nói chung.