Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Tại Huyện Chợ Mới, Tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ điều tra đa dạng sinh học tại huyện Chợ Mới, Bắc Kạn, phân tích hệ sinh thái, loài động thực vật và đề xuất giải pháp bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Điều tra, thống kê đa dạng sinh học tại Huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu, yêu cầu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Khái niệm đa dạng sinh học
• 2.3. Giá trị của đa dạng sinh học
• 2.4. Một số khái niệm có liên quan khác
• 2.5. Cơ sở pháp lý
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Đa dạng sinh học tại Huyện Chợ Mới Bắc Kạn

Đa dạng sinh học là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong việc duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái. Huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn, nổi bật với sự phong phú về điều tra đa dạng sinh học. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học tại khu vực này, từ đó cung cấp thông tin cần thiết cho công tác bảo tồn sinh học. Theo các số liệu thống kê, huyện Chợ Mới có nhiều hệ sinh thái đa dạng, bao gồm rừng tự nhiên và rừng trồng, với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Việc nghiên cứu sinh học tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các loài mà còn chỉ ra những thách thức trong việc bảo tồn chúng.

1.1. Tầm quan trọng của Đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững. Nó cung cấp các dịch vụ sinh thái thiết yếu như cung cấp thực phẩm, nước sạch và không khí trong lành. Hơn nữa, bảo tồn sinh học còn giúp duy trì các quy trình sinh thái, từ đó hỗ trợ cho sự phát triển của con người. Việc đánh giá đa dạng sinh học tại huyện Chợ Mới sẽ giúp xác định các loài có nguy cơ tuyệt chủng và đề xuất các biện pháp bảo vệ hiệu quả. Như một nhà khoa học đã nói: "Đa dạng sinh học là tài sản quý giá nhất của nhân loại, cần được bảo vệ và phát huy".

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra đa dạng sinh học và phân tích sinh học. Các phương pháp này bao gồm thu thập số liệu từ các nguồn tài liệu thứ cấp và sơ cấp, phỏng vấn người dân địa phương để thu thập thông tin về các loài động thực vật. Việc sử dụng các chỉ số sinh học như chỉ số Shannon và Simpson giúp đánh giá mức độ phong phú và đồng đều của các loài trong khu vực. Kết quả từ các phương pháp này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về đa dạng loài và hệ sinh thái tại huyện Chợ Mới.

2.1. Phương pháp thu thập số liệu

Phương pháp thu thập số liệu bao gồm việc khảo sát thực địa, ghi nhận các loài động thực vật và điều kiện môi trường. Các mẫu vật được thu thập và phân tích tại phòng thí nghiệm để xác định danh tính và tình trạng sức khỏe của chúng. Ngoài ra, việc phỏng vấn người dân địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu biết về hệ sinh thái và các loài động thực vật mà họ thường gặp. Điều này không chỉ giúp thu thập thông tin mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy huyện Chợ Mới có sự phong phú về đa dạng sinh học với nhiều loài động thực vật quý hiếm. Các hệ sinh thái rừng tự nhiên và rừng trồng đều có giá trị sinh học cao. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng đa dạng loài đang bị đe dọa bởi các hoạt động khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu. Việc đánh giá đa dạng sinh học đã chỉ ra rằng cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả để bảo vệ các loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.

3.1. Đánh giá hiện trạng Đa dạng sinh học

Đánh giá hiện trạng cho thấy rằng một số loài động thực vật đã giảm sút về số lượng do các yếu tố như khai thác trái phép và ô nhiễm môi trường. Các loài như tê giác một sừng và gà lôi lam Hà Tĩnh đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Việc bảo tồn sinh học cần được thực hiện một cách khẩn cấp để bảo vệ các loài này. Như một chuyên gia đã nhấn mạnh: "Chúng ta không thể chờ đợi cho đến khi các loài này biến mất mới bắt đầu hành động".

IV. Giải pháp bảo tồn

Để bảo tồn đa dạng sinh học tại huyện Chợ Mới, cần thực hiện một số giải pháp như tăng cường công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn sinh học và phát triển các chương trình giáo dục môi trường. Việc xây dựng các khu bảo tồn và thực hiện các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt sẽ giúp bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Hơn nữa, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

4.1. Đề xuất giải pháp

Một số giải pháp đề xuất bao gồm việc thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, thực hiện các chương trình tái sinh rừng và khôi phục các hệ sinh thái bị suy thoái. Cần có các chính sách hỗ trợ cho người dân địa phương trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Như một nhà bảo tồn đã nói: "Chúng ta cần phải hành động ngay bây giờ để bảo vệ những gì còn lại của thiên nhiên".

V. Kết luận

Nghiên cứu về điều tra đa dạng sinh học tại huyện Chợ Mới, Bắc Kạn đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học trong bối cảnh hiện nay. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp thông tin quý giá cho công tác quản lý tài nguyên mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn sinh học. Việc thực hiện các giải pháp bảo tồn là cần thiết để đảm bảo sự tồn tại của các loài động thực vật quý hiếm và duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ có giá trị trong việc cung cấp thông tin mà còn góp phần vào việc xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả. Như một nhà nghiên cứu đã nói: "Chỉ khi chúng ta hiểu rõ về đa dạng sinh học, chúng ta mới có thể bảo vệ nó". Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu sinh học trong việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Môi trường và những yếu tố trong nó luôn là một vấn đề nóng bỏng, thu hút được nhiều sự quan tâm của đa số các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là trong thời kỳ phát triển như hiện nay, khi xu hướng toàn cầu hóa, công ngiệp hóa đang trên đà phát triển. Việt Nam ta cũng không nằm ngoài xu thế đó. Là một nước đang phát triển, từng bước chuyển mình sang nền kinh tế công nghiệp lớn, kèm theo đó là đời sống dân cư ngày càng phát triển, đô thị hóa cao… và điều này đã đặt Việt Nam ta đứng trước nguy cơ môi trường bị tàn phá nặng nề. Môi trường bị suy thoái kéo theo các yếu tố trong nó cũng đang giảm sút nghiêm trọng cả về số lượng và chất lượng, trong đó có một thành phần không nhỏ của môi trường là đa dạng sinh học cũng bị ảnh hưởng nặng nề.

Việt Nam là một trong 16 quốc gia có tính đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới. Theo các nhà khoa học thì Việt Nam có khoảng 12.000 loài thực vật (Lê Mộng Chân, 2000) [7], 7.750 loài côn trùng, 162 loài ếch nhái, 286 loài bò sát, 840 loài chim và 310 loài thú (Đặng Huy Huỳnh, 2005) [3]. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên động thực vật rừng Việt Nam còn chứa đựng nhiều điều bí ẩn chưa khám phá hết, bằng chứng là trong những năm qua chúng ta không ngừng phát hiện thêm những loài mới cho khoa học và cho nước ta. Ngoài ra khu hệ động thực vật nước ta còn chứa đựng nhiều yếu tố độc đáo, mức độ đặc hữu cao, có nhiều loài động thực vật quý hiếm và có giá trị bảo tồn toàn cầu như Tê giác một sừng, Voi, Gà lôi lam Hà Tĩnh, Nghiến, Táu mật, Sâm Ngọc Linh,.

Chính vì vậy, nghiên cứu về động thực vật tại Việt Nam vẫn đang được tiến hành với sự nỗ lực của các nhà khoa học nhằm tìm hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh vật học các loài, hiện trạng và các giải pháp nhằm bảo tồn nguồn gen cũng như phát huy các giá trị của chúng nhằm phục vụ đời sống. n 2 Bắc Kạn là một tỉnh nằm sâu trong vùng nội địa phía Đông Bắc, được biết đến là một trong các tỉnh thành có tính đa dạng sinh học cao. Trên địa bàn tỉnh có vườn quốc gia Ba Bể và khu bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ. Tuy nhiên đa dạng sinh học đang bị suy giảm nghiêm trọng do các hoạt động khai thác trái phép diễn ra hết sức phức tạp.

Chợ Mới Là huyện có rừng và đất lâm nghiệp với diện tích rộng lớn, địa hình phức tạp, đặc biệt diện tích rừng phòng hộ hiện nay vẫn còn thiếu Ban quản lý, nên việc thu nhận thông tin, bám nắm địa bàn của cán bộ kiểm lâm và chính quyền địa phương trong việc tổ chức tuần tra ngăn chặn các hành vi vi phạm còn gặp nhiều khó khăn. Do lợi nhuận thu được từ việc buôn bán, vận chuyển lâm sản trái phép cao nên các vụ vi phạm Luật Bảo vệ và phát triển rừng có những thời điểm diễn biến phức tạp. Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thấy tầm quan trọng của việc điều tra thống kê đa dạng sinh học, được sự đồng ý của Ban giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm Khoa Môi trường, và cơ sở thực tập là Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Chợ Mới, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo PGS. Đỗ Thị Lan, em tiến hành thực hiện đề tài: “ Điều tra, thống kê đa dạng sinh học tại Huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn” , nhằm góp phần nêu bật được hiện trạng đa dạng sinh học, đóng góp cho việc xây dựng lên bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh phục vụ cho công tác quản lý bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên của huyện Chợ Mới nói riêng và toàn tỉnh Bắc Kạn nói chung.

Mục tiêu, yêu cầu 1.Mục tiêu  Mục tiêu chung: Điều tra thống kê và đánh giá được hiện trạng ĐDSH của Huyện Chợ Mới, Tỉnh Bắc Kạn và góp phần xây dựng được bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh về ĐDSH phục vụ cho công tác quản lý và nghiên cứu chung của tỉnh. n 3  Mục tiêu cụ thể: - Đánh giá được điều kiện tự nhiên – kinh tế, xã hội có tác động đến ĐDSH tại khu vực nghiên cứu. - Khái quát được những nét đặc trưng về hiện trạng các HST điển hình tại khu vực nghiên cứu. - Điều tra, thống kê về động – thực vật của khu vực nghiên cứu.

- Chỉ ra được nguyên nhân gây suy giảm ĐDSH; các yếu tố tác động đến công tác bảo tồn ĐDSH của toàn huyện. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế sự suy giảm ĐDSH. Yêu cầu  Đề tài có độ chính xác và mang tính thiết thực.  Thông tin, số liệu thu thập và kết quả phân tích phải đảm bảo tính chính xác, trung thục và khách quan.

 Đề xuất những giải pháp, kiến nghị phải có tính khả thi, thực tế, phù hợp với điều kiện thực tế của huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học  Vận dụng được kiến thức đã học để làm quen với thực tế.  Nâng cao nhận thức, kỹ năng và rút ra được nhiều kinh nghiệm để phục vụ cho công tác sau này.

 Điều tra có được nguồn tài liệu về ĐDSH hữu ích cho các nghiên cứu sau này. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu đưa ra cái nhìn khái quát nhất về hiện trạng ĐDSH tại huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Từ đó góp phần xây dựng được bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh về ĐDSH, phục vụ cho công tác quản lý và nghiên cứu chung của tỉnh. Chỉ ra được nguyên nhân gây suy giảm ĐDSH, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế sự suy giảm ĐDSH.

n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.Khái niệm đa dạng sinh học - ĐDSH là khái niệm được hiểu khác nhau nếu tiếp cận từ các góc độ khác nhau. Nhưng dù tiếp cận ở góc độ nào thì các định nghĩa về ĐDSH đều được thừa nhận mối liên hệ giữa các giống loài, sự phụ thuộc vào nhau giữa chúng trong quá trình tiến hóa và phát triển. ĐDSH cấu thành nền tảng của cuộc sống trên trái đất, cuộc sống của con người lẫn các thực thể sống.

Công ước quốc tế về ĐDSH (CBD,1992) [22], đã đưa ra định nghĩa sau về ĐDSH: “ĐDSH có nghĩa là tính đa dạng biến thiên giữa các sinh vật sống của tất cả các nguồn bao gồm các sinh thái tiếp giáp, trên cạn, biển, các hệ sinh thái thủy vực khác và tập hợp sinh thái mà chúng là một phần. Tính đa dạng này thể hiện ở trong mỗi loài, giữa các loài và hệ sinh thái”. Các định nghĩa khác về ĐDSH: - Tổ chức Lương nông Liên hợp quốc - FAO : Tính đa dạng của sự sống dưới mọi hình thức, mức độ và mọi tổ hợp, bao gồm đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái [24]. - OTA (1987): Sự đa dạng và tính khác nhau của các sinh vật sống và các phức hệ sinh thái mà chúng tồn tại trong đó.

Tính đa dạng có thể định nghĩa là một số lượng xác định các đối tượng khác nhau và tần số xuất hiện tương đối của chúng. Đối với đa dạng sinh học, những đối tượng này được tổ chức ở nhiều cấp độ, từ các hệ sinh thái phức tạp đến các cấu trúc hoá học là cơ sở phân tử của vật chất di truyền. Do đó, thuật ngữ này bao hàm các hệ sinh thái, các loài, các gen khác nhau và sự phong phú tương đối của chúng [24]. n 5 - McNeely et al (1990): Bao gồm tất cả các loài thực vật, động vật, vi sinh vật, các hệ sinh thái và quá trình sinh thái học mà chúng tham gia.

Đây là khái niệm bao trùm cho mức độ phong phú của tự nhiên, bao gồm cả số lượng và tần số xuất hiện của các hệ sinh thái, các loài và các ghen di truyền trong một tổ hợp xác định [24]. - Theo định nghĩa của quỹ Quốc tế về bảo tồn thiên nhiên ( WWF) thì ĐDSH là “sự phồn thịnh của cuộc sống trên trái đất, là nguồn gen của chúng và là các hệ sinh thái phức tạp cùng tồn tại trong môi trường sống” [16]. Như thế ĐDSH cần được xem xét ở ba mức độ. ĐDSH ở mức độ loài bao gồm tất cả sinh vật trên trái đất bao gồm vi khuẩn, đến các loài động vật, thực vật và nấm.

Ở mức độ nhỏ hơn, ĐDSH bao gồm sự khác biệt về gen giữa các quần thể cách ly khác nhau về địa lý cũng như khác biệt giữa các cá thể cùng sinh sống trong một quần thể. Sự khác biệt của ĐDSH ở ba mức dộ khác nhau. - Thành phần của đa dạng sinh học gồm: Bảng 2.1: Các mức độ đa dạng sinh học (Heywood & Baste 1995) Đa dạng loài Đa dạng di truyền Đa dạng sinh thái Giới (Kingdoms) Quần thể ( Populations) Sinh đới ( Biomes) Ngành ( Phyla) Cá thể ( Individuals) Vùng sinh học ( Bioregions) Lớp ( Class) Nhiễm sắc thể ( Chromosomes) Cảnh quan ( Landscapes) Bộ ( 0rder) Gene Hệ sinh thái ( Ecosytems) Họ (Families) Nucleotide Nơi ở (Habitats) Giống ( Gennera) Tổ sinh thái (Niches) Loài (Species) Nguồn: Kevin J Gaston and John I Spicer, 2004 + Đa dạng về gen: Là toàn bộ các gen chưa trong tất cả các cá thể thực vật, động vật, nấm, vi sinh vật. Các nhiễm sắc thể, các gen và các AND chính là những dạng vật chất di truyền tạo ra những tính chất đặc trưng của từng cá thể trong mỗi loài và từ đó tạo ra sự đa dạng của nguồn gen.

n 6 + Đa dạng loài: là toàn bộ những sự khác nhau trong một nhóm và giữa các nhóm loài cũng như giũa các loài trong tự nhiên. Sự đa dạng này bao gồm số lượng vô cùng lớn các loài thực vật, động vật và vi sinh vật. Sự đa dạng loài thể hiện trong số lượng khổng lồ các loài thực vật, động vật tồn tại trên trái đất. Theo ước tính của các nhà khoa học thì có khoảng 10 triệu loài khác nhau đang tồn tại, nhưng chỉ có một phần trong số đó hiện đã xác định được.

Tuy nhiên những số liệu khoa học về số giống loài trên trái đất có khác nhau trong các nghiên cứu về sinh học song sự đa dạng về giống loài thực tế không thể phủ nhận. + Đa dạng HST: là sự phong phú về trạng thái và loại hình hệ sinh thái khác nhau.