Chương I : Cơ sở lý luận về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1.1 Nguồn nhân lực của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm nguồn nhân lực Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc thì : Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước. Theo tổ chức lao động quốc tế thì nguồn nhân lực được hiểu theo hai nghĩa: - Nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho sản xuất xã hội, cung cấp nguồn lực con người cho sự phát triển. Do đó, nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có thể phát triển bình thường là cách hiểu theo nghĩa rộng. - Còn theo nghĩa hẹp nguồn nhân lực là khả năng lao động của xã hội , là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế xã hội, nó bao gồm tất cả người dân trong độ tuổi lao động và có khả năng tham gia lao động là tổng thể các yếu tố về thể lực , trí lực của họ được huy đông vào quá trình lao động.
Theo sách quản trị nhân lực của PTS Nguyễn Thanh Hội nhà xuất bản thống kê thì : “Nguồn nhân lực là nguồn lực sống đó là điều mà ai cũng biết. Giá trị của con người đối với xã hội chủ yếu được thể hiện ở năng lực lao động của con người. Trong khi nhân lực lao động không thể tồn tại độc lập ngoài một cơ thể khỏe mạnh, có tinh thần chủ động làm việc và ý thức sáng tạo cái mới, có khả năng thích ứng với môi trường tổ chức và văn hóa của doanh nghiệp chính là nguồn lực quan trọng nhất của doanh nghiệp”1 Như vậy nguồn nhân lực được hiểu là nguồn lực con người , là một trong những nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển kinh tế - xã hội. Nó khác với các nguồn lực tài chính, nguồn vật lực nguồn lực công nghệ…ở chỗ trong quá trình vận động nó chịu sự tác động của yếu tố tự nhiên đó là sinh ra, chết đi và yếu tố xã hội đó là việc làm, thất nghiệp… 1.
Yếu tố cấu thành nguồn nhân lực Nguồn nhân lực được cấu thành từ hai yếu tố đó là: 1 TS. Nguyễn Thành Hội- năm 2002 - Quản trị nhân sự - Nhà xuất bản Thống kê SV: Nguyễn Việt Huy 1 Lớp: KT&QLC - K53 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Huyền Số lượng nguồn nhân lực thể hiện quy mô nguồn nhân lực và tốc độ tăng nguồn nhân lực hàng năm. Chất lượng nguồn nhân lực là trạng thái nhất định của nguồn nhân lực, thể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nên bản chất bên trong của nguồn nhân lực được biểu hiện thông qua các tiêu thức: trạng thái sức khỏe; trình độ học vấn; trình độ chuyên môn lành nghề, chỉ số phát triển con người… 1.2 Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1.1 Khái niệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo và phát triển là các hoạt động nhằm duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức, đó là điều kiện tiên quyết để các tổ chức có thể đứng vững và phát triển trong môi trường cạnh tranh khắc nhiệt.
Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình trang bị kiến thức lý thuyết tổng hợp và kỹ năng thực hành về một nghề để người lao động có thể thực hiện được công việc, chức năng, hoặc nhiệm vụ có hiệu quả hơn trong công tác của họ. Đào tạo liên quan đên việc tiếp thu các kiến thức, kỹ năng đặc biệt nhằm thực hiện những nhiệm vụ cụ thể. Đào tạo được hiểu là bao gồm các hoạt động học tập có tổ chức được diễn ra trong thời gian nhất định nhằm mục đích nâng cao trình độ học vấn, tay nghề, trình độ chuyên môn của người lao động giúp họ thực hiện hiệu quả công việc của mình. Phát triển nguồn nhân lực là quá trình học tập nhằm mở ra cho các cá nhân những công việc mới dựa trên cơ sở định hướng tương lai của tổ chức.
Phát triển liên quan đến việc nâng cao khả năng trí tuệ và cảm xúc cần thiết để thực hiện các công việc tốt hơn. Phát triển nguồn nhân lực còn được hiểu là thăng tiến, đề bạt người dưới quyền vào các chức vụ công tác cao hơn giao cho nhân viên của mình những công việc quan trọng hơn, đòi hỏi trình độ chuyên môn của họ cao hơn so với chức vụ và công việc mà họ đảm nhiệm Như vậy đào tạo và phát triển là tổng thế các hoạt động học tập mà tổ chức cung cấp cho người lao động. Các hoạt động này có thể diễn ra mọi thời điểm tùy theo sự sắp xếp của công ty như giờ hành chính, vào ban ngày, buổi tối hoặc ngày nghỉ. Mục địch hoạt động này nhằm trang bị cho người lao động kiến thức, kỹ năng, để thay đổi hành vi nghề nghiệp của họ theo chiều hướng đi lên.
Sự khác biệt giữa Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực đó là : SV: Nguyễn Việt Huy 2 Lớp: KT&QLC - K53 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Huyền Đào tạo nguồn nhân lực nhằm khắc phục những thiếu hụt về kiến thức, kỹ năng hiện tại , giúp người lao động thực hiện công việc tốt hơn, nó mang tính ngắn hạn. Còn Phát triển nguồn nhân lực nhằm trang bị cho người lao động những kỹ năng, kiến thức để chuẩn bị cho doanh nghiệp trong tương lai, nó mang tính dài hạn. Do đó có thể thấy đào tạo nguồn nhân lực là một phần của phát triển nguồn nhân lực.2 Mục tiêu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Mục tiêu đó là tận dụng tối đa nguồn nhân lực và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức.
Thông qua việc đào tạo người lao động sẽ hiểu rõ hơn về công việc mình đang làm, sẽ nắm vững hơn về nghề nghiệp, cùng với đó làm cho người lao động thực hiện công việc một cách tự giác và thích ứng tốt hơn trong công việc của họ Nhìn chung việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực của các doanh nghiệp đều hướng đến mục tiêu đó là : - Định hướng cho người lao động nhằm cung cấp những kiến thức kỹ năng mới. - Phát triển kỹ năng chuyên môn. - Lựa chọn mô hình đào tạo an toàn nhất tránh các tai nạn lao động xảy ra và tuân thủ một số nội quy đề ra.3 Quy trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1.1 Xác định nhu cầu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Xác định nhu cầu đào tạo là quá trình xác định để biết được cần đào tạo số lượng bao nhiêu người, loại lao động cần đào tạo và ở bộ phận nào, trong thời gian bao lâu. Nhu cầu đào tạo được xác định dựa trên những cơ sơ như : phân tích doanh nghiệp, phân tích tác nghiệp và phân tích con người.
- Phân tích doanh nghiệp cần đánh giá được chỉ số hiệu quả về mặt tổ chức, kế hoạch chuẩn bị đội ngũ kế cận, nhân viên và môi trường tổ chức. Việc phân tích doanh nghiệp liên quan đến 3 vấn đề sau : + Phân tích mục tiêu doanh nghiệp bao gồm các mục tiêu ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. + Phân tích nhu cầu nguồn nhân lực thông qua số lượng và chất lượng nguồn nhân lực để thực hiên các mục tiêu sau này của doanh nghiệp + Phân tích hiệu suất doanh nghiệp bao gồm giá thành lao động, sản lượng và chất lượng sản phẩm, tình hình sử dụng thiết bị…. SV: Nguyễn Việt Huy 3 Lớp: KT&QLC - K53 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS.
Nguyễn Thị Ngọc Huyền - Góc độ phân tích tác nghiệp: Xác định loại kỹ năng và các hành vi cần thiết cho nhân viên để thực hiện tốt công việc nó bao gồm : + Thứ nhất: đó là chức trách công tác của chức vị gồm nhiệm vụ công tác và mức độ khó dễ của nó. + Thứ hai: yêu cầu nhậm chức của chức vị nghĩa là những điều kiện cần thiết để có thể thực hiện chức trách công tác này. - Góc độ phân tích nhu cầu nhân viên : Nó chú trọng lên các năng lực, đặc tính cá nhân của nhân viên, được xác định xem ai là người cần thiết được đào tạo và những kiến thức quan điểm nào cần thiết trong quá trình đào tạo.2 Xác định mục tiêu đào tạo và phát triển Là quá trình xác định kết quả của chương trình. Bao gồm : - Những kỹ năng cụ thể cần được đào tạo và trình độ kỹ năng có được sau đào tạo - Số lượng và cơ cấu học viên - Thời gian đào tạo Việc đào tạo và phát triển phải giúp ích cho thực hiên mục tiêu chính của doanh nghiệp.
Mục tiêu đào tạo là nhằm bổ sung thúc đẩy mục tiêu của doanh nghiệp.3 Xác định đối tượng đào tạo và phát triển Là lựa chọn người cụ thể để đào tạo dựa trên nhu cầu và xác định nhu cầu cũng như động cơ đào tạo của người lao động. Do nhu cầu đào tạo là rất lớn nên kinh phí có hạn, không phải ai cũng cho đi đào tạo cho nên những người được lựa chọn phải đảm bảo sao cho họ có thể làm việc lâu dài trong công ty. Cùng với đó họ phải có khả năng học tập tiếp thu kiến thức và kỹ năng đồng thời họ phải có sức khỏe cần thiết để học tập mà không ảnh hưởng tới việc đang làm.4 Xây dựng chương trình và lựa chọn phương pháp đào tạo và phát triển Xây dựng chương trình đào tạo và phát triển Trong quá trình lập kế hoạch để đào tạo thì doanh nghiệp cần phải xác định rõ đào tạo cho công nhân viên cần những gì. Cụ thể : - Đánh giá trình độ hiện tại của người lao động bằng các bài kiểm tra cơ bản.
SV: Nguyễn Việt Huy 4 Lớp: KT&QLC - K53 Chuyên đề thực tập GVHD: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Huyền - Tiến hành so sánh công việc hiện tại và công việc sẽ đảm nhận sau đào tạo. - Xem xét trình độ chuyên môn, năng lực của người lao động có thể đáp ứng được nhu cầu của công việc mới hay không. - Kiểm tra nội dung đào tạo thỏa mãn được yêu cầu của công việc mới.
- Lựa chọn phương pháp đào tạo phù hợp nhất đối với DN. - Xây dựng tài liệu cụ thể, chuẩn bị trang thiết bị, phòng học.