Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng và để xuất giải pháp trong công tác đánh giá tác động môi trường trên địa bàn tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích đánh giá thực trạng và để xuất giải pháp trong công tác đánh giá tác động môi trường trên địa bàn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp trong công tác đánh giá tác động môi trường trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học môi trường
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)
• 1.2. Vai trò của ĐTM trong phát triển KT-XH
• 1.3. Căn cứ pháp lý thực hiện ĐTM
• 1.4. Tình hình nghiên cứu ĐTM trên Thế giới và tại Việt Nam
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu ĐTM của thế giới
• 1.4.2. Quy trình ĐTM theo thông lệ quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp thu thập, kế thừa và tổng hợp số liệu
• 2.5.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế
• 2.5.3. Phương pháp đánh giá về công tác đánh giá ĐTM
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Cao Bằng
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.2. Hiện trạng chất lượng môi trường tỉnh Cao Bằng
• 3.2.1. Hiện trạng môi trường đô thị, thị trấn, thị tứ
• 3.2.2. Hiện trạng môi trường nông thôn
• 3.2.3. Hiện trạng môi trường nước
• 3.2.4. Hiện trạng môi trường đất
• 3.2.5. Hiện trạng rừng - Đa dạng sinh học
• 3.3. Đánh giá thực trạng công tác lập, thẩm định và hậu thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.3.1. Đánh giá về công tác lập báo cáo ĐTM
• 3.3.2. Đánh giá về công tác thẩm định báo cáo ĐTM
• 3.3.3. Đánh giá về công tác hậu thẩm định ĐTM
• 3.4. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng công tác ĐTM trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.4.1. Các thách thức đối với công tác ĐTM trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới
• 3.4.2. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác ĐTM trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá thực trạng công tác ĐTM tại tỉnh Cao Bằng

Tỉnh Cao Bằng, với vị trí địa lý đặc thù và nguồn tài nguyên phong phú, đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác đánh giá thực trạng môi trường. Hiện trạng môi trường tại đây cho thấy sự gia tăng ô nhiễm do các hoạt động khai thác tài nguyên và phát triển công nghiệp. Theo báo cáo, chất lượng nước và không khí tại một số khu vực đã giảm sút nghiêm trọng. Việc thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) chưa được thực hiện đồng bộ và hiệu quả, dẫn đến nhiều dự án không tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường. Đặc biệt, công tác thẩm định và hậu thẩm định báo cáo ĐTM còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để nâng cao chất lượng công tác ĐTM, đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh.

1.1. Thực trạng môi trường tại Cao Bằng

Môi trường tại tỉnh Cao Bằng đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động kinh tế. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt. Theo số liệu thống kê, nhiều khu vực nước mặt đã vượt ngưỡng cho phép về ô nhiễm. Đặc biệt, tình trạng ô nhiễm không khí tại các khu đô thị đang gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Việc đánh giá thực trạng môi trường cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để có những biện pháp khắc phục kịp thời. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc giám sát và bảo vệ môi trường.

1.2. Đánh giá công tác ĐTM hiện tại

Công tác đánh giá tác động môi trường tại Cao Bằng hiện nay còn nhiều hạn chế. Nhiều dự án lớn chưa thực hiện đầy đủ các bước trong quy trình ĐTM, dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các tác động tiêu cực đến môi trường. Các báo cáo ĐTM thường thiếu tính chính xác và không phản ánh đúng thực trạng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao năng lực cho đội ngũ thực hiện ĐTM, cũng như cải thiện quy trình thẩm định và giám sát. Việc áp dụng các công nghệ mới trong ĐTM sẽ giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác này.

II. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng công tác ĐTM

Để nâng cao chất lượng công tác đánh giá tác động môi trường tại tỉnh Cao Bằng, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác ĐTM. Việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu sẽ giúp cán bộ nắm vững quy trình và kỹ thuật ĐTM. Thứ hai, cần hoàn thiện hệ thống quy định pháp lý liên quan đến ĐTM, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ trong việc thực hiện và giám sát các dự án. Cuối cùng, cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác ĐTM, tạo điều kiện cho người dân có thể đóng góp ý kiến và giám sát các dự án ảnh hưởng đến môi trường sống của họ.

2.1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực

Đào tạo cán bộ là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng công tác ĐTM. Cần tổ chức các khóa học, hội thảo về ĐTM cho cán bộ tại các cơ quan chức năng. Việc này không chỉ giúp nâng cao kiến thức mà còn tạo ra một mạng lưới chuyên gia có khả năng thực hiện ĐTM hiệu quả. Ngoài ra, cần khuyến khích các nghiên cứu khoa học về ĐTM để cập nhật các phương pháp và công nghệ mới, từ đó áp dụng vào thực tiễn tại tỉnh Cao Bằng.

2.2. Hoàn thiện quy định pháp lý

Hệ thống quy định pháp lý về ĐTM cần được hoàn thiện để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Cần rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành, bổ sung các điều khoản cần thiết để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp các nhà đầu tư và các cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý vững chắc trong việc thực hiện ĐTM. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện ĐTM để xử lý kịp thời các vi phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Cao Bằng, nằm ở vùng Đông Bắc Việt Nam, có diện tích tự nhiên khoảng 6.700 km² và tiếp giáp với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) với đường biên giới dài 333 km. Với vị trí địa lý đặc thù, Cao Bằng có tiềm năng phát triển kinh tế đa dạng, đặc biệt là nông lâm nghiệp và khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế - xã hội cũng kéo theo những thách thức về ô nhiễm môi trường và suy thoái hệ sinh thái. Theo báo cáo, lượng chất thải rắn sinh hoạt tại các đô thị của tỉnh tăng dần, với mức bình quân 0,5-0,6 kg/người/ngày, trong khi các phương pháp xử lý hiện nay còn đơn giản và chưa triệt để.

Công tác Đánh giá Tác động Môi trường (ĐTM) được xem là công cụ pháp lý và kỹ thuật quan trọng nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Luận văn tập trung đánh giá thực trạng công tác lập, thẩm định và hậu thẩm định báo cáo ĐTM trên địa bàn tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 2006 đến nay, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Mục tiêu nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý trong việc hoàn thiện chính sách bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 12 huyện và thành phố Cao Bằng, với thời gian khảo sát từ tháng 6/2013 đến tháng 9/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý môi trường hiện đại, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội.
• Mô hình quản lý ĐTM: Bao gồm các bước sàng lọc, xác định phạm vi, nghiên cứu, thẩm định, giám sát và đánh giá sau thẩm định.
• Khái niệm chính:
  • Đánh giá tác động môi trường (ĐTM): Phân tích, dự báo các tác động của dự án đầu tư đến môi trường và đề xuất biện pháp giảm thiểu.
  • Hậu thẩm định ĐTM: Kiểm tra, giám sát việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường sau khi báo cáo ĐTM được phê duyệt.
  • Bộ tiêu chí đánh giá chất lượng báo cáo ĐTM: Bao gồm năng lực đơn vị tư vấn, mô tả dự án, đánh giá tác động và đề xuất biện pháp giảm thiểu.
  • Bộ tiêu chí đánh giá công tác thẩm định và hậu thẩm định ĐTM: Đánh giá quy trình, năng lực cán bộ và mức độ tuân thủ pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2006-2013, hồ sơ ĐTM của 38 dự án, kết quả khảo sát thực tế tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh và các cơ quan quản lý nhà nước.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn 38 dự án tiêu biểu đã được lập, thẩm định và hậu thẩm định báo cáo ĐTM, cùng 28 thành viên từng tham gia hội đồng thẩm định.
• Phương pháp phân tích:
  • Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá công tác lập, thẩm định và hậu thẩm định ĐTM dựa trên các văn bản pháp luật và ý kiến chuyên gia.
  • Thu thập ý kiến đánh giá mức độ quan trọng và mức độ tuân thủ của các tiêu chí từ 10 chuyên gia trong lĩnh vực môi trường.
  • Áp dụng công thức đánh giá định lượng:
    [ CT = TC \times QT \times TT ] trong đó, CT là điểm đánh giá công tác quản lý môi trường, TC là điểm thực hiện tiêu chí, QT là mức độ quan trọng, TT là mức độ tuân thủ.
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 6/2013 đến tháng 9/2014, bao gồm thu thập số liệu, khảo sát thực tế, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội
   Cao Bằng có diện tích đất nông lâm nghiệp chiếm 89,1% tổng diện tích, trong đó đất lâm nghiệp chiếm 76,6%. Tỉnh có 146 mỏ khoáng sản với 22 loại khoáng sản khác nhau, tuy nhiên trữ lượng thấp và phân bố rải rác. Dân số năm 2013 khoảng 513.108 người, trong đó 92% là đồng bào dân tộc thiểu số. Lao động chủ yếu tập trung trong lĩnh vực nông-lâm-ngư nghiệp (80,4%), với trình độ học vấn thấp hơn mức trung bình cả nước.

2. Hiện trạng môi trường và công tác xử lý chất thải
   Lượng chất thải rắn sinh hoạt tại các đô thị tăng dần, trung bình 0,5-0,6 kg/người/ngày. Các bãi chôn lấp rác thải hiện có 13 bãi tại các huyện, nhưng xử lý chưa hiệu quả, chủ yếu là phun chế phẩm EM, rắc vôi bột, phơi đốt và chôn lấp lộ thiên.

3. Chất lượng công tác lập báo cáo ĐTM
   Qua đánh giá 38 dự án, chất lượng báo cáo ĐTM có cải thiện qua hai giai đoạn (2006-2011 và 2011 đến nay). Mức độ tuân thủ các tiêu chí về mô tả dự án, đánh giá tác động và đề xuất biện pháp giảm thiểu đạt trung bình 70-80%, tuy nhiên vẫn còn tồn tại các hạn chế về năng lực đơn vị tư vấn và chi tiết phân tích tác động.

4. Công tác thẩm định và hậu thẩm định ĐTM
   Công tác thẩm định báo cáo ĐTM được thực hiện nghiêm túc với thời gian thẩm định trung bình 30-45 ngày. Tuy nhiên, công tác hậu thẩm định còn nhiều bất cập, đặc biệt trong việc kiểm tra, giám sát và xác nhận việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường trước khi dự án đi vào hoạt động chính thức. Tỷ lệ dự án được cấp giấy xác nhận sau hậu thẩm định chỉ đạt khoảng 60%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do năng lực cán bộ quản lý và đơn vị tư vấn còn yếu, thiếu trang thiết bị và kinh phí cho công tác giám sát. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, Cao Bằng có nhiều điểm tương đồng về khó khăn trong quản lý ĐTM tại các tỉnh miền núi biên giới. Việc thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và chủ đầu tư cũng làm giảm hiệu quả công tác hậu thẩm định. Kết quả nghiên cứu có thể được minh họa qua biểu đồ so sánh tỷ lệ tuân thủ các tiêu chí ĐTM giữa hai giai đoạn, cũng như bảng thống kê số lượng dự án được cấp giấy xác nhận hậu thẩm định theo từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý môi trường
   Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật lập và thẩm định báo cáo ĐTM, nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng giám sát. Mục tiêu đạt 90% cán bộ quản lý được đào tạo trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Cao Bằng phối hợp với các trường đại học.

2. Tăng cường kiểm tra, giám sát và hậu thẩm định ĐTM
   Thiết lập hệ thống giám sát điện tử và quy trình kiểm tra định kỳ, đảm bảo 100% dự án được kiểm tra trước khi đi vào hoạt động. Thời gian thực hiện trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các huyện, thành phố.

3. Cải thiện chất lượng báo cáo ĐTM
   Ban hành hướng dẫn chi tiết về nội dung và phương pháp lập báo cáo ĐTM phù hợp với đặc thù địa phương, đồng thời kiểm soát chặt chẽ năng lực đơn vị tư vấn. Mục tiêu nâng tỷ lệ báo cáo đạt chuẩn lên 85% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường.

4. Xây dựng cơ sở hạ tầng xử lý chất thải hiện đại
   Đầu tư nâng cấp các bãi chôn lấp rác thải theo tiêu chuẩn kỹ thuật, áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Thời gian thực hiện 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các doanh nghiệp môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường
   Giúp xây dựng chính sách, quy trình quản lý ĐTM hiệu quả, nâng cao năng lực thẩm định và giám sát dự án.

2. Đơn vị tư vấn lập báo cáo ĐTM
   Cung cấp các tiêu chí và hướng dẫn chi tiết để nâng cao chất lượng báo cáo, đáp ứng yêu cầu pháp luật và thực tiễn.

3. Chủ đầu tư các dự án phát triển
   Hiểu rõ trách nhiệm và quy trình thực hiện ĐTM, từ đó đảm bảo dự án phát triển bền vững, hạn chế rủi ro môi trường.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường
   Là tài liệu tham khảo quý giá về thực trạng và giải pháp công tác ĐTM tại tỉnh miền núi biên giới, phục vụ nghiên cứu và học tập.

Câu hỏi thường gặp

1. ĐTM là gì và tại sao quan trọng?
   ĐTM là quá trình phân tích, dự báo tác động môi trường của dự án để đề xuất biện pháp bảo vệ. Nó giúp cân bằng phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, tránh các hậu quả tiêu cực lâu dài.

2. Ai chịu trách nhiệm lập báo cáo ĐTM?
   Chủ dự án chịu trách nhiệm chính, nhưng thường thuê đơn vị tư vấn có năng lực để thực hiện. Chủ dự án vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung báo cáo.

3. Quy trình thẩm định báo cáo ĐTM gồm những bước nào?
   Bao gồm tiếp nhận hồ sơ, rà soát, thành lập hội đồng thẩm định, tổ chức thẩm định kỹ thuật, phản biện, phê duyệt hoặc yêu cầu chỉnh sửa.

4. Công tác hậu thẩm định ĐTM có vai trò gì?
   Giám sát việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường sau khi báo cáo ĐTM được phê duyệt, đảm bảo dự án không gây ô nhiễm khi đi vào hoạt động.

5. Những khó khăn chính trong công tác ĐTM tại Cao Bằng là gì?
   Bao gồm năng lực cán bộ hạn chế, chất lượng báo cáo ĐTM chưa đồng đều, công tác giám sát chưa chặt chẽ và cơ sở hạ tầng xử lý chất thải còn yếu kém.

Kết luận

• Cao Bằng có tiềm năng phát triển kinh tế đa dạng nhưng đối mặt với nhiều thách thức về bảo vệ môi trường.
• Công tác ĐTM trên địa bàn tỉnh đã có tiến bộ nhưng còn nhiều hạn chế về chất lượng báo cáo và công tác hậu thẩm định.
• Năng lực cán bộ, quy trình giám sát và cơ sở hạ tầng xử lý chất thải cần được nâng cao để đảm bảo phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác ĐTM trong 2-5 năm tới.
• Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng cho các nhà quản lý, đơn vị tư vấn và chủ đầu tư trong việc hoàn thiện công tác bảo vệ môi trường tại Cao Bằng.
  Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tỉnh Cao Bằng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) 1. Định nghĩa Trên thế giới có rất nhiều cách định nghĩa về ĐTM. Mỗi quốc gia, mỗi tổ chức có một cách định nghĩa khác nhau, nhưng nhìn chung, những định nghĩa đó có nội dung cơ bản là giống nhau và chứa đựng các yếu tố đặc trưng của hoạt động ĐTM (như đối tượng đánh giá, phạm vi đánh giá, mục tiêu của việc đánh giá).

Ở Việt Nam, theo Khoản 20 Điều 3 Luật bảo vệ môi trường năm 2005 có đưa ra giải thích về ĐTM (ở đây ta có thể xem là định nghĩa) như sau: “ĐTM là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó”. Vai trò của ĐTM trong phát triển KT-XH Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội trên thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng thường bắt đầu từ việc ra các quyết định mang tính chiến lược (Chiến lược, chính sách, Quy hoạch, Kế hoạch tổng thể, Chương trình.); Các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương căn cứ Chiến lược, Quy hoạch. từng lĩnh vực Quốc Gia xây dựng và ban hành Quy hoạch, kế hoạch cho từng ngành. Trong đó, xây dựng và thực hiện các dự án phát triển và cuối cùng là đưa ra dự án hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ cụ thể.

Đối với các Quy hoạch và kế hoạch đã lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược và các dự án sản xuất kinh doanh, sản xuất, dịch vụ lập báo cáo ĐTM. Vì vậy, để một dự án hoạt động đã có hai công đoạn để xem xét ĐTM và đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường. Vì vậy, vai trò của ĐTM trong phát triển kinh tế xã hội là phát triển kinh tế xã hội phải đi đôi với bảo vệ môi trường, đạt được mục tiêu phát triển bền vững [10], [20]. Căn cứ pháp lý thực hiện ĐTM Các căn cứ pháp lý cơ bản quy định thực hiện và triển khai ĐTM tại Việt Nam bao gồm [1], [2], [3], [4], [5, [7], [8], [9], [11]: - Luật Bảo vệ môi trường năm 1993; - Thông tư số 1420/MTg ngày 26 tháng 11 năm 1994 của Bộ khoa học, Công nghệ và Môi trường hướng dẫn ĐTM đối với cơ sở đang hoạt động; - Thông tư số 715/MTg ngày 03 tháng 4 năm 1995 của Bộ khoa học, Công nghệ và Môi trường hướng dẫn lập và thẩm định báo cáo ĐTM đối với các dự án đầu tư của nước ngoài; - Thông tư số 1100/MTg ngày 20 tháng 8 năm 1997 của Bộ khoa học, Công nghệ và Môi trường hướng dẫn lập, thẩm định báo cáo ĐTM đối với các dự án đầu tư để thay thế Thông tư số 715/MTg ngày 03/4/1995; - Luật Bảo vệ môi trường năm 2005; - Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ về quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; - Thông tư số 08/2006/TT-BTNMT ngày 08 tháng 9 năm 2006 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn về đánh giá môi trường chiến lược, ĐTM và cam kết bảo vệ môi trường; - Quyết định số 13/2006/QĐ-BTNMT ngày 08 tháng 9 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng thẩm định báo cáo đánh giá môi trường chiến lược, Hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM; - Quyết định số 19/2007/QĐ-BTNMT ngày 26 tháng 11 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc ban hành quy định về điều kiện và hoạt động dịch vụ thẩm định báo cáo ĐTM; - Nghị định số 21/2008/NĐ-CP ngày 28 tháng 2 năm 2008 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 80/2006/NĐ-CP; n 6 - Thông tư số 05/2008/TT-BTNMT ngày 08 tháng 12 năm 2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn về đánh giá môi trường chiến lược, ĐTM và cam kết bảo vệ môi trường thay thế Thông tư số 08/2006/TT-BTNMT; - Thông tư số 13/2009/TT-BTNMT ngày 18 tháng 8 năm 2009 quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thẩm định báo cáo ĐMC, ĐTM thay thế Quyết định số 13/2006/QĐ-BTNMT; - Nghị định số 29/2011/NĐ-CP ngày 18 tháng 4 năm 2011 của Chính phủ quy định về đánh giá môi trường chiến lược, ĐTM, cam kết bảo vệ môi trường; - Thông tư số 26/2011/TT-BTNMT ngày 18 tháng 7 năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết một số điều của Nghị định 29/2011/NĐ-CP.

Tình hình nghiên cứu ĐTM trên Thế giới và tại Việt Nam 1. Tình hình nghiên cứu ĐTM của thế giới a. Lịch sử hình thành và phát triển hệ thống ĐTM của Thế giới Hoa Kỳ là quốc gia đầu tiên phát triển hệ thống ĐTM. Từ năm 1969, việc phải tiến hành ĐTM đối với các dự án có quy mô đã quy định trong Đạo luật về chính sách môi trường quốc gia.

Tiếp đó, hệ thống này đã được giới thiệu và áp dụng tại các nước EU, Châu Á như: nước Úc (1974); Thái Lan (1975); Pháp (1976); Philippines (1978), Israel (1981) và Pakistan (1983). Các nỗ lực quốc tế để phát triển hệ thống ĐTM được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau và có thể chia theo 4 nhóm sau đây: - Nhóm thứ nhất: Thừa nhận có tính pháp lý các văn bản quốc tế như hiệp ước (Treaty), hiệp định (Conventions) và Nghị định thư (Protocol). Rất nhiều các Hiệp ước, Nghị định thư đã đề cập đến yêu cầu về ĐTM. Ví dụ như Hiệp định Espoo về ĐTM trong bối cảnh xuyên biên giới cần suy xét (1991); Nghị định thư về bảo vệ môi trường đối với vùng Nam cực (1991); Hiệp ước về đa dạng sinh học (1992); Hiệp định khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu (1992); - Nhóm thứ 2: Thừa nhận không có tính pháp lý về các văn bản quốc tế như Nghị quyết, khuyến nghị (recommendations) và bản tuyên bố (declarations) của các tổ chức quốc tế; n 7 - Nhóm thứ 3: Các tài liệu hướng dẫn phục vụ cho trợ giúp phát triển.

Các tài liệu này được phát triển bởi nhiều tổ chức quốc tế khác nhau, như Chương trình môi trường của Liên hiệp quốc (UNEP), Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), Liên hiệp các nước châu Âu (EU), Ngân hàng Thế giới; Tổ chức hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JIBIC). - Nhóm thứ 4: Hướng dẫn cho dự án nước ngoài [6], [10] b. Quy trình ĐTM theo thông lệ quốc tế Thông lệ chung của Quốc tế, quy trình ĐTM được thực hiện tuần tự qua nhiều bước và các bước thực hiện này quyết định tính hiệu quả của công tác ĐTM. Thông thường và chung hơn cả, quy trình ĐTM sẽ gồm: Sàng lọc, xác định phạm vi, nghiên cứu ĐTM, thẩm định, giám sát và cuối cùng là đánh giá.1: Vai trò và trách nhiệm trong các bước thực hiện của quá trình ĐTM Các cơ quan Các bước của Cơ quan môi TT Chủ dự án chính phủ quá trình ĐTM trường khác 1 Sàng lọc Sàng lọc dự án Cung cấp thông Đề xuất vấn đề tin cần thiết và bình luận 2 Xác định phạm - Phê duyệt TOR - Chuẩn bị TOR Đề xuất vấn đề vị/Xem xét môi - Thẩm định IEE - Chuẩn bị IEE và bình luận trường ban đầu 3 Nghiên cứu ĐTM Phê duyệt TOR Thực hiện ĐTM Đề xuất vấn đề và bình luận 4 Thẩm định Thẩm định báo cáo Cung cấp báo cáo Cung cấp các ĐTM ĐTM và các tài ý kiến đánh liệu liên quan giá, bình luận 5 Phê duyệt Phê duyệt báo cáo Phê duyệt dự ĐTM với các điều án khoản và điệu kiện 6 Giám sát môi Thực hiện các trường biện pháp giảm thiểu và giám sát 7 Đánh giá sau Đánh giá dự án Cung cấp thông thẩm định tin cần thiết (Nguồn: [6], [20]) n 8 Báo cáo ĐTM sau khi hoàn thành được trình cho cơ quan có thẩm quyền để thẩm định.

Hoạt động thẩm định là nhằm mục tiêu đánh giá, xác định mức độ đầy đủ, tin cậy và chính xác của các thông tin, kết luận nêu trong báo cáo ĐTM. Kết quả thẩm định sẽ được chuyển đến cho cơ quan có thẩm quyền về đầu tư để xem xét trong quá trình quyết định việc đầu tư cho một dự án. Báo cáo ĐTM được một cơ quan thẩm định hoặc một Hội đồng do Cơ quan có thẩm quyền thẩm định. Thông thường ở các nước việc thẩm định báo cáo ĐTM thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, song cũng có những nước thành lập cơ quan thẩm định riêng ví dụ như Hà Lan thành lập Uỷ ban ĐTM trực thuộc Hoàng gia.

Hoạt động thẩm định thường được thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, thông thường nhất đều thực hiện theo 2 giai đoạn. Giai đoạn đầu thẩm định dưới góc độ kỹ thuật được thực hiện bởi các chuyên gia có trình độ chuyên môn phù hợp. Kết quả thẩm định kỹ thuật là nguồn thông tin quan trọng làm căn cứ cho thẩm định cuối cùng để quyết định.

Kết quả của thẩm định là không thông qua hoặc ra một báo cáo chấp thuận với những điều khoản, điều kiện bắt buộc phải tuân thủ. Những yêu cầu và điều khoản này sẽ được đưa vào văn bản phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền phê duyệt [6], [18], [20]. Một số quy trình ĐTM đang được áp dụng ở một số quốc gia châu Á Quy trình ĐTM đang được áp dụng tại Thái Lan Thái Lan là nước thuộc Châu Á, có điều kiện kinh tế, xã hội tương đương như Việt Nam và quy trình ĐTM đang được áp dụng tại Thái Lan như sau: Luật Nâng cao và Bảo vệ chất lượng môi trường Quốc gia năm 1992 yêu cầu thực hiện ĐTM đối với các dự án phát triển. Tham gia vào quá trình ĐTM ở Thái Lan, ngoài Chủ dự án, các Công ty tư vấn, cơ quan nghiên cứu khoa học, còn có các cơ quan quản lý nhà nước gồm: Vụ ĐTM; Cơ quan Kế hoạch và Chính sách Môi trường trực thuộc Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường; Hội đồng Thẩm định chuyên gia và Uỷ ban Môi trường Quốc gia.

n 9 * Quy trình thực hiện ĐTM ở Thái Lan: Theo quy định của Luật Nâng cao và bảo vệ chất lượng môi trường quốc gia, tất cả các dự án hoặc hoạt động phát triển đều phải thực hiện ĐTM. Tuy nhiên, việc sàng lọc dự án ở Thái Lan được thực hiện theo cách tiếp cận lập danh mục dự án với 29 loại dự án phải lập Báo cáo ĐTM.