ĐẶT VẤN ĐỀ Trong vài thập kỉ gần đây cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội thì nông thôn Việt Nam cũng đang phải chịu tác động sâu sắc của quá trình phát triển hướng tới một xã hội công nghiệp hóa đang diễn ra rất sôi nổi ở nước ta. Rất nhiều tác động cả tốt và xấu đang diễn ra hàng ngày, hàng giờ làm thay đổi tận gốc nếp ăn, nếp sống, nếp nghĩ của con người cũng như môi trường sống của họ. Nông thôn Việt Nam đang ở thời kì chuyển giao thế kỷ - thời điểm gồng mình để thoát khỏi đói nghèo, lạc hậu và phát triển khoa học công nghệ. Tuy nhiên kéo theo đó là những vấn đề ô nhiễm môi trường đã và đang xâm nhập vào môi trường nông thôn ngày càng mãnh liệt.
Người dân nông thôn xưa nay vốn phải quan tâm nhiều hơn đến cuộc sống mưu sinh, khi đời sống chưa thực sự đảm bảo thì việc bảo vệ môi trường chỉ là thứ yếu. Để bảo vệ môi trường nông thôn được toàn vẹn cần có sự đồng tâm, đồng lòng của toàn Đảng, toàn dân. Xây dựng nông thôn mới nhằm sử dụng hợp lý và hiệu quả nguồn tài nguyên, nhanh chóng thay đổi bộ mặt nông thôn, phát triển nông thôn toàn diện, bền vững là nhiệm vụ cần thiết của nước ta trong giai đoạn mới. Xây dựng nông thôn mới là bước đầu tiên để tiến tới công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05 tháng 8 năm 2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Để thực hiện Nghị quyết của Trung ương, Chính phủ xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia đến năm 2020. Ngày 16 tháng 04 năm 2009 Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành bộ tiêu chí quốc gia (bao gồm 19 tiêu chí) về nông thôn mới. Đây là cơ sở đề chỉ đạo xây dựng mô hình nông thôn mới phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta.
Mục tiêu của việc xây dựng nông thôn mới ngoài việc phát triển kinh tế nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cộng đồng dân cư thì việc bảo vệ môi trường tại nơi người dân đang sinh sống rất quan trọng. Trong bộ tiêu chí n 2 quốc gia về nông thôn mới thì có tiêu chí 17 nói về vấn đề môi trường nông thôn. Trong xây dựng nông thôn mới, nhiều địa phương đã gặp nhiều khó khăn về thực hiện tiêu chí môi trường này. Nhiều vấn đề về môi trường nông thôn đã và đang trở thành vấn đề nan giải, các địa phương cần nhìn nhận việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới là vấn đề rất quan trọng và lâu dài, cần được quan tâm đúng mức.
Vì khi môi trường nông thôn bị suy giảm thì sẽ dẫn tới nhiều hệ lụy mà rất khó khắc phục như bệnh tật gia tăng, nguồn nước, đất sản xuất… bị ô nhiễm, suy giảm. Tỉnh Bắc Kạn là một trong những tỉnh cũng đang thực hiện chương trình nông thôn mới và đã xây dựng thí điểm mô hình xây dựng nông thôn mới tại một số địa bàn của tỉnh, trong đó có Xã Hà Hiệu, Huyện Ba Bể. Để có những đánh giá rõ hơn về thực trạng môi trường nông thôn tại xã cùng với việc thực hiện xây dựng nông thôn mới tại đây tôi tiến hành thực hiện đề tài: “ Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp xây dựng nông thôn mới theo tiêu chí môi trường tại Xã Hà Hiệu, Huyện Ba Bể, Tỉnh Bắc Kạn”. Mục tiêu tổng quát Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp hoàn thành xây dựng nông thôn mới theo tiêu chí môi trường tại Xã Hà Hiệu, Huyện Ba Bể, Tỉnh Bắc Kạn.
Mục tiêu cụ thể - Nghiên cứu tình hình quản lý và bảo vệ MT trên địa bàn xã. - Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường trên địa bàn xã. - Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố đến môi trường. - Giải pháp hoàn thành xây dựng nông thôn mới theo tiêu chí môi trường trên địa bàn xã.
YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI - Điều tra, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường tại xã Hà hiệu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. - Đánh giá các tác động của môi trường đối với đời sống, kinh tế và xã hội tại xã Hà Hiệu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. - Đề xuất các giải pháp về môi trường trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Hà Hiệu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 4.
Ý nghĩa khoa học - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả của đề tài sẽ góp phần nâng cao được sự quan tâm của người dân về bảo vệ môi trường. - Làm căn cứ để cơ quan chức năng tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục nhận thức của người dân về môi trường.
- Xác định hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Hà Hiệu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. - Đưa ra các giải pháp bảo về môi trường cho địa phương nói riêng và khu vực nông thôn trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn nói chung n 4 PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học 1.
Các khái niệm liên quan * Khái niệm môi trường: Theo Luật BVMT, 2005: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại, sự phát triển của con người và sinh vật”. [5] * Hoạt động BVMT là hoạt động giữ cho môi trường trong sạch, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học. [5] * Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật. [5] * Khái niệm nông thôn: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã.
Nông thôn Việt Nam hiện nay có khoảng 70% dân số sinh sống. [7] * Phát triển nông thôn: Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với nhiều quan điểm khác nhau. Theo ngân hàng Thế giới (19750) đã đưa ra định nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể -người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”.
[6] Quan điểm khác lại cho rằng, phát triển nông thôn nhằm nâng cao về vị thế kinh tế và xã hội cho người dân nông thôn qua việc sử dụng có hiệu quả cao các nguồn lực của địa phương bao gồm nhân lực, vật lực và tài lực. Phát triển nông thôn có tác động theo nhiều chiều cạnh khác nhau. Phát triển nông thôn là quá trình thực hiện hiện đại hóa văn hóa nông thôn, nhưng vẫn bảo tồn được những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng khoa học và công nghệ. Đồng thời đây là quá trình thu hút mọi người dân tham gia n 5 vào các chương trình phát triển, nhằm mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của các cư dân nông thôn.
Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện, đảm bảo tính bền vững về môi trường. Vì vậy, trong điều kiện của Việt Nam, được tổng kết từ các chiến lược kinh tế xã hội của Chính phủ, thuật ngữ này được hiểu: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác” [6]. * Mô hình nông thôn mới Xây dựng MHNTM là một chính sách về một mô hình phát triển cả về nông nghiệp và nông thôn, MHNTM là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu KHKT hiện đại mà vẫn giữ được nét đặc trưng, tinh hoa văn hóa của người Việt Nam. Nhìn chung, mô hình làng nông thôn mới theo hướng CNH –HĐH, hợp tác hóa, dân chủ hóa và văn minh hóa.
MHNTM được quy định bởi các tính chất: Đáp ứng yêu cầu phát triển (đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường), đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội), tiến bộ hơn so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước. Có thể quan niệm: “MHNTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt” [10] * Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM là một chương trình tổng thể và phát triển kinh tế -xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng, gồm có 11 nội dung, trong đó nội dung thứ 9 nói về cấp nước sạch và VSMT nông thôn. [14] - Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia NTM, đảm bảo cung cấp đủ nước sinh hoạt hợp vệ sinh cho dân cư, trường học, trạm y tế, công sở và các khu dịch vụ công cộng; thực hiện các yêu cầu về bảo n 6 vệ và cải thiện môi trường sinh thái trên địa bàn xã. Đến năm 2015 có 35% số xã đạt chuẩn và đến 2020 có 80% số xã đạt chuẩn.