Đặt vấn đề Mỗi quốc gia đều có môt quỹ đất nhất định và đƣợc giới hạn trong đƣờng biên giới của nƣớc đó. Với một nƣớc có khoảng 70% dân số là nông dân nhƣ Việt Nam thì đất đai luôn là vấn đề rất nhạy cảm và nhận đƣợc sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội. Đất nƣớc ta đang trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa theo nhƣ xác định của Đảng và Nhà nƣớc, do đó nhu cầu sử dụng đất đai ngày càng lớn và có xu hƣớng phức tạp. Nhu cầu sử dụng đất để mở mang các khu đô thị, các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cƣ, đảm bảo quốc phòng anh ninh, đời sống dân cƣ… đặc biệt là nhu cầu về cơ sở hạ tầng của mạng lƣới đƣờng bộ ngày càng tăng.
Vì vậy, việc thu hút các dự án đầu tƣ, phát triển cơ sở hạ tầng là rất quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của một địa phƣơng, một khu vực. Trong đó, công tác GPMB là một khâu quan trọng trong việc góp phần thành công của một dự án nói chung và ảnh hƣởng trực tiếp đến tiến độ hoàn thành của một dự án nói riêng. Ngày nay, do đất đai ngày càng có giá nên công tác bồi thƣờng GPMB khi Nhà nƣớc thu hồi đất là vấn đề phức tạp mang tính chất kinh tế, xã hội tổng hợp, đƣợc sự quan tâm của nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều tổ chức và cá nhân. Đền bù thiệt hại về đất không chỉ thể hiện bản chất kinh tế các mối quan hệ về đất đai mà còn thể hiện các mối quan hệ về chính sách, xã hội.
Có thể nói đây là một thách thức lớn đối với việc triển khai các dự án hiện nay. Sông Mã là huyện vùng cao biên giới ở phía Tây Nam của tỉnh Sơn La, cách trung tâm thành phố khoảng 130km. Nhằm phát triển kinh tế, xã hội cho khu vực, xóa dần khoảng cách giữa vùng sâu, vùng xa với các trung tâm văn hóa n 2 chính trị của tỉnh, nâng cao chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân, trong những năm qua huyện đã và đang triển khai thực hiện nhiều dự án đầu tƣ xây dựng, cải tạo cơ sở hạ tầng đặc biệt là việc triển khai thực hiện các dự án xây dựng, nâng cấp, cải tạo cho những công trình giao thông đƣợc chú trọng nhằm tháo gỡ tình trạng ách tắc giao thông, giải quyết nhu cầu đi lại của ngƣời dân. Tuy nhiên công tác bồi thƣờng lại gặp nhiều khó khăn, chính sách bồi thƣờng chƣa đƣợc ngƣời dân chấp nhận.
Song do nhiều nguyên nhân cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan nên công tác bồi thƣờng còn gặp những trở ngại, khó khăn dẫn đến việc bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công còn chƣa kịp thời, làm ảnh hƣởng đến tiến độ thi công của các dự án trên địa bàn huyện. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, đƣợc sự đồng ý của khoa Quản lý Tài nguyên - trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn giúp đỡ trực tiếp của thầy giáo ThS. Nguyễn Minh Cảnh – Giảng viên khoa Khoa học môi trƣờng, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng của dự án nâng cấp, cải tạo đƣờng 115 huyện Sông Mã” 1. Mục đích Đánh giá công tác GPMB của dự án nâng cấp, cải tạo đƣờng 115 huyện Sông Mã, từ đó tìm ra những thuận lợi và khó khăn và đề xuất các phƣơng án có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả cho công tác bồi thƣờng GPMB cho địa phƣơng trong thời gian tới.
Ý nghĩa Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Giúp sinh viên bổ sung những kiến thức đã học trên, lớp học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm ngoài thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai, cụ thể là công tác bồi thƣờng hỗ trợ, tái định cƣ (TĐC). Ý nghĩa thực tiễn: Đánh giá đƣợc thực trạng sử dụng đất, xác định những tồn tại chủ yếu trong công tác thực hiện bồi thƣờng GPMB, nguyên n 3 nhân và giải pháp khắc phục cho địa phƣơng trong việc thực hiện bồi thƣờng và GPMB đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2.
Cơ sở lý luận của đề tài Trong quá trình phát triển xã hội của cả nƣớc nói chung và của huyện Sông Mã nói riêng thì việc bồi thƣờng và hỗ trợ về giá trị quyền sử dụng đất và tài sản trên đất là vấn đề xảy ra thƣờng xuyên. Quyền sở hữu về tài sản hợp pháp của mọi cá nhân và tổ chức đã đƣợc Hiến pháp ghi nhận và bảo hộ khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì toàn bộ tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thu hồi của ngƣời đang sử dụng đất đều phải đƣợc bồi thƣờng theo giá thị trƣờng. Đối với trƣờng hợp ngƣời sử dụng đất bị thu hồi đất ở phải di chuyển chỗ ở, Nhà nƣớc phải thực hiện chính sách TĐC cho các đối tƣợng này. Nhà nƣớc ta là Nhà nƣớc do nhân dân lao động thiết lập lên, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân.
Nhà nƣớc theo đuổi sứ mạng cao cả và mang đầy tính nhân văn là phục vụ và chăm lo cho lợi ích, sự phồn vinh của ngƣời dân. Đặt trong bối cảnh đó, thì khi Nhà nƣớc thu hồi đất của ngƣời dân để sử dụng vào bất kỳ mục đích gì (cho dù là sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế) mà họ phải di chuyển chỗ ở thì Nhà nƣớc phải có bổn phận và nghĩa vụ phải bồi thƣờng và thực hiện việc TĐC nhằm làm cho ngƣời sử dụng đất sớm ổn định cuộc sống. Mặt khác, thiệt hại về lợi ích của ngƣời sử dụng đất (trong đó có lợi ích về nhà ở) là hậu quả phát sinh trực tiếp từ hành vi thu hồi đất của Nhà nƣớc gây ra. Hơn nữa, trong điều kiện Nhà nƣớc và pháp quyền, mọi chủ thể trong xã hội bao gồm Nhà nƣớc, công dân, các tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị - xã hội…đều bình đẳng với nhau trƣớc pháp luật.
Nƣớc ta đang từng bƣớc xây dựng một xã hội dân sự văn minh và hiện đại nơi mà ở đó quyền lợi hợp pháp của mọi thành viên trong xã hội phải đƣợc luật pháp tôn trọng và bảo vệ. Với cách tiếp cận nhƣ vậy, khi Nhà n 5 nƣớc thu hồi đất ở mà làm thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của ngƣời sử dụng đất thì Nhà nƣớc không những có trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại, mà còn phải thực hiện TĐC cho họ. Chính sách này nhằm giúp cho ngƣời bị thu hồi đất có thể tái lập, ổn định cuộc sống mới do những thiệt hại vật chất hoặc thiệt hại phi vật chất do việc thu hồi đất gây ra, mặt khác giúp họ giải quyết đƣợc những khó khăn khi phải thay đổi nơi ở mới. Vì vậy, để rút kinh nghiệm và hoàn thiện chính sách pháp luật trong vấn đề này cho phù hợp với thực tiễn thì việc đánh giá công tác bồi thƣờng GPMB của các dự án là vấn đề hết sức cần nghiên cứu.
Cơ sở pháp lý của đề tài 2. Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng Cơ sở pháp lý của đề tài là tất cả các văn bản liên quan đến công tác bồi thƣờng và hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất, bao gồm những văn bản chính sau: - Hiến pháp năm 1992; - Luật Đất đai năm 2003; - Luật Dân sự năm 2005; - Nghị đinh số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai; - Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ quy định về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; - Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính Phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất trình tự thủ tục bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất; - Nghị Định số 69/2009 NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính Phủ quyết định bổ sung quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ; n 6 - Đính chính số 181/ĐC-CP ngày 23/10/2009 của Chính Phủ đính chính Nghị Định số 69/2009/ NĐ-CP ngày 13/08/2009 của Chính Phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ; - Thông tƣ 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài Chính ban hành hƣớng dẫn thực hiện Nghị Định 197/2004/NĐ-CP; - Thông tƣ số 69/2006/TT-BTC ngày 02/8/2006 của Bộ Tài chính hƣớng dẫn sửa đổi, bổ sung Thông tƣ số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hƣớng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất; - Thông tƣ số 06/2007/TT- BTNMT ngày 15/6/2007 của Bộ Tài nguyên & Môi trƣờng hƣớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 184/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ về Quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự bồi thƣờng hỗ trợ tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; - Thông tƣ 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên & Môi trƣờng quy định chi tiết về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ và trình tự thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất; - Thông báo sở tài chính về đơn giá bồi thƣờng hỗ trợ cây cối hoa màu vật nuôi khi thực hiện công tác bồi thƣờng giải phòng mặt bằng; Các quyết định cụ thể của từng UBND về giá các loại đất, giá cây trồng vật nuôi, nhà ở, kiến trúc.