Luận văn thạc sĩ tác động của việc thu hồi đất đến sinh kế của hộ gia đình thuộc dự án đường cao tốc bến lức long thành trên địa bàn huyện cần giuộc tỉnh long an

Luận văn phân tích tác động của thu hồi đất đến sinh kế hộ gia đình dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành tại huyện Cần Giuộc, Long An.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Phương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Khánh Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Quản Lý Công
• Đề tài: Tác Động Thu Hồi Đất Đến Sinh Kế Hộ Gia Đình Dự Án Cao Tốc Bến Lức - Long Thành
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Một số khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 2.2. Tổng quan về khung phân tích sinh kế bền vững
• 2.2.1. Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của UNDP
• 2.2.2. Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của CARE
• 2.2.3. Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của DFID
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dự án cao tốc Bến Lức Long Thành

Dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành là một trong những dự án hạ tầng giao thông quan trọng tại Việt Nam, nhằm kết nối các tỉnh miền Tây với TP. Hồ Chí Minh. Việc thu hồi đất để thực hiện dự án này đã tác động mạnh mẽ đến sinh kế hộ gia đình trong khu vực, đặc biệt là tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Theo thống kê, hàng nghìn hộ dân đã bị ảnh hưởng trực tiếp từ việc thu hồi đất, dẫn đến sự thay đổi trong tình hình sinh kế của họ. Nhiều hộ gia đình đã mất đi nguồn thu nhập chính từ nông nghiệp, trong khi chính sách bồi thường và hỗ trợ chưa đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Điều này đã tạo ra những thách thức lớn trong việc duy trì sinh kế và ổn định cuộc sống cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng.

1.1. Tác động kinh tế của việc thu hồi đất

Việc thu hồi đất không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế hộ gia đình mà còn tác động đến nền kinh tế địa phương. Nhiều hộ gia đình đã phải chuyển đổi nghề nghiệp, nhưng không phải ai cũng có thể tìm được việc làm mới phù hợp. Theo nghiên cứu, thu nhập của các hộ gia đình bị thu hồi đất đã giảm đáng kể, dẫn đến tình trạng khó khăn trong chi tiêu hàng ngày. Chính sách bồi thường hiện tại chưa đủ để bù đắp cho những mất mát về tài sản và thu nhập, khiến cho nhiều hộ gia đình rơi vào tình trạng nghèo đói. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn để đảm bảo sinh kế cho người dân sau khi thu hồi đất.

II. Chính sách bồi thường và hỗ trợ tái định cư

Chính sách bồi thường và hỗ trợ tái định cư là một phần quan trọng trong quá trình thu hồi đất. Theo quy định của Nhà nước, người dân có quyền được bồi thường khi đất của họ bị thu hồi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều hộ gia đình không hài lòng với mức bồi thường mà họ nhận được. Nhiều người cho rằng giá bồi thường thấp hơn giá thị trường, dẫn đến sự bất công trong việc bồi thường. Hơn nữa, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cũng chưa được triển khai hiệu quả, khiến cho nhiều hộ gia đình không thể tìm được việc làm mới. Điều này đã tạo ra những khó khăn trong việc duy trì sinh kế cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi dự án cao tốc Bến Lức - Long Thành.

2.1. Đánh giá hiệu quả của chính sách bồi thường

Đánh giá hiệu quả của chính sách bồi thường cho thấy nhiều bất cập trong quá trình thực hiện. Mặc dù có quy định rõ ràng về bồi thường, nhưng thực tế cho thấy nhiều hộ gia đình vẫn chưa nhận được mức bồi thường hợp lý. Nhiều người dân cho rằng mức bồi thường không đủ để họ có thể tái đầu tư vào sản xuất hoặc tìm kiếm cơ hội mới. Điều này đã dẫn đến sự bất mãn trong cộng đồng và làm gia tăng tình trạng khiếu nại về chính sách bồi thường. Cần có những cải cách trong chính sách bồi thường để đảm bảo quyền lợi cho người dân và hỗ trợ họ trong việc duy trì sinh kế.

III. Tác động xã hội của việc thu hồi đất

Việc thu hồi đất không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động sâu sắc đến các vấn đề xã hội. Nhiều hộ gia đình đã phải đối mặt với sự thay đổi trong cấu trúc xã hội, khi mà nguồn thu nhập chính bị mất đi. Điều này dẫn đến sự gia tăng căng thẳng trong gia đình và cộng đồng. Nhiều người dân cảm thấy bất an về tương lai của họ, khi mà họ không biết sẽ sống ra sao sau khi mất đất. Chính sách hỗ trợ tái định cư cũng chưa thực sự hiệu quả, khi mà nhiều hộ gia đình vẫn chưa tìm được nơi ở mới ổn định. Điều này đã tạo ra những thách thức lớn trong việc duy trì sự ổn định xã hội và phát triển bền vững tại địa phương.

3.1. Tác động đến đời sống cộng đồng

Tác động đến đời sống cộng đồng là một vấn đề nghiêm trọng. Nhiều hộ gia đình đã phải di dời đến những khu vực mới, nơi mà họ không quen thuộc và không có mối quan hệ xã hội. Điều này đã làm giảm đi sự gắn kết trong cộng đồng, khi mà nhiều người không còn có thể hỗ trợ lẫn nhau như trước. Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế mà còn tác động đến tâm lý của người dân. Họ cảm thấy cô đơn và thiếu thốn về mặt xã hội, điều này có thể dẫn đến những hệ lụy tiêu cực trong tương lai. Cần có những chính sách hỗ trợ cộng đồng để giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đang trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững. Quá trình này đòi hỏi việc thu hồi đất để xây dựng các công trình hạ tầng, dẫn đến nhiều hộ gia đình, đặc biệt là nông dân, bị mất đất sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế. Dự án đường cao tốc Bến Lức – Long Thành tại huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An là một trong những dự án trọng điểm với tổng diện tích thu hồi khoảng 44 ha, ảnh hưởng đến hơn 3.150 hộ dân, trong đó có 226 hộ tại huyện Cần Giuộc. Việc thu hồi đất đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp bình quân của hộ từ 1.171 m² xuống còn 650 m², đồng thời ảnh hưởng đến thu nhập và chi tiêu của các hộ gia đình.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố tác động đến sinh kế của hộ gia đình bị thu hồi đất, bao gồm thay đổi thu nhập, chi tiêu và cách sử dụng các khoản bồi thường, hỗ trợ. Nghiên cứu sử dụng số liệu điều tra 100 hộ gia đình tại hai xã Phước Lý và Long Thượng trong năm 2015, kết hợp với dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan chức năng địa phương. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm đảm bảo an sinh xã hội và phát triển sinh kế bền vững cho người dân bị ảnh hưởng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết sinh kế bền vững của ba tổ chức quốc tế: UNDP, CARE và DFID. Khung lý thuyết của UNDP tập trung vào chiến lược đối phó (coping) và thích ứng (adaptation) nhằm cải thiện sinh kế qua việc phân tích các rủi ro và tài sản cộng đồng. CARE nhấn mạnh vào “khung tài sản” của hộ gia đình, bao gồm vốn con người, xã hội, kinh tế và các nguồn lực hỗ trợ trong cộng đồng. DFID định nghĩa sinh kế bền vững là khả năng duy trì và phát triển các tài sản sinh kế (con người, xã hội, tự nhiên, vật chất, tài chính) trong bối cảnh dễ bị tổn thương và chịu ảnh hưởng của chính sách, thể chế.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Thu hồi đất: Nhà nước thu lại quyền sử dụng đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội.
• Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Các chính sách nhằm đảm bảo quyền lợi, ổn định sinh kế cho người dân bị thu hồi đất.
• Vốn sinh kế: Bao gồm vốn con người, xã hội, tự nhiên, vật chất và tài chính.
• Bối cảnh dễ bị tổn thương: Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến sinh kế như cú sốc, xu hướng và mùa vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp 100 hộ gia đình bị thu hồi đất tại hai xã Phước Lý và Long Thượng, chiếm khoảng 43,48% tổng số hộ bị ảnh hưởng tại huyện Cần Giuộc. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Phát triển Quỹ đất và Ủy ban nhân dân huyện.

Phân tích định lượng sử dụng mô hình hồi quy đa biến OLS để đánh giá các yếu tố tác động đến thay đổi thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình sau thu hồi đất. Các biến độc lập bao gồm giới tính, tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp trước và sau thu hồi đất, số lao động, tỷ lệ người phụ thuộc, diện tích đất bị thu hồi và giá trị bồi thường, hỗ trợ. Phân tích định tính tập trung vào việc sử dụng các khoản tiền bồi thường, hỗ trợ thông qua phỏng vấn sâu với các hộ gia đình và cán bộ địa phương.

Quá trình xử lý số liệu sử dụng phần mềm Excel và Stata SE12 để thống kê mô tả, kiểm định và phân tích hồi quy. Thời gian nghiên cứu tập trung vào năm 2015, phù hợp với giai đoạn thu hồi đất và bồi thường của dự án.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thay đổi về vốn con người và quy mô hộ: Tuổi trung bình của chủ hộ là 44 tuổi, số năm đi học trung bình 9,23 năm. Số lao động bình quân trong hộ tăng từ 1,94 lên 2 người sau thu hồi đất, trong khi số thành viên hộ không thay đổi đáng kể (tăng nhẹ do sinh con mới). Tỷ lệ người phụ thuộc trung bình giảm nhẹ từ 0,38 xuống 0,37.

2. Thay đổi về vốn tự nhiên và vật chất: Diện tích đất nông nghiệp bình quân giảm từ 1.171 m² xuống còn 650 m², số hộ không có đất nông nghiệp tăng từ 45% lên 59%. Diện tích đất ở bình quân giảm từ 408 m² xuống 208 m², diện tích nhà ở giảm nhẹ từ 93 m² xuống 86 m². Tỷ lệ nhà ở kiên cố tăng từ 69% lên 86%, nhà ở tạm giảm từ 5% xuống 0%.

3. Thay đổi về vốn tài chính: Tiền tiết kiệm bình quân tăng mạnh từ 20 triệu đồng lên 260 triệu đồng, trong khi vốn vay tín dụng giảm từ 12 triệu đồng xuống 7,6 triệu đồng. Thu nhập bình quân tăng từ 83 triệu đồng lên 94 triệu đồng, chi tiêu bình quân tăng từ 80 triệu đồng lên 85 triệu đồng.

4. Chính sách bồi thường và hỗ trợ: 99% hộ gia đình cho rằng đơn giá bồi thường thấp hơn giá thị trường, dẫn đến nhiều khiếu nại. Khoảng 51% hộ được hỗ trợ chuyển đổi nghề nhưng chỉ 5% thực sự chuyển đổi nghề nghiệp. 76% hộ được hưởng chính sách tái định cư, chủ yếu chọn ở gần nơi cũ.

5. Phân tích hồi quy OLS: Nghề nghiệp của chủ hộ trước thu hồi đất (β=12,01) và sau thu hồi đất (β=-12,03), số lao động trước (β=-33,00) và sau thu hồi đất (β=34,00), cùng giá trị bồi thường, hỗ trợ (β=0,80) có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến thay đổi thu nhập. Các yếu tố như giới tính, tuổi, trình độ học vấn, diện tích đất bị thu hồi không có ý nghĩa thống kê rõ ràng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc thu hồi đất ảnh hưởng rõ rệt đến các nguồn vốn sinh kế của hộ gia đình, đặc biệt là vốn tự nhiên và vật chất. Mặc dù diện tích đất nông nghiệp và đất ở giảm đáng kể, thu nhập và chi tiêu của hộ lại tăng lên, chủ yếu nhờ vào các khoản bồi thường, hỗ trợ và sự gia tăng số lao động trong hộ. Việc tăng tiền tiết kiệm và giảm vay tín dụng cũng phản ánh sự chuyển dịch từ vốn tự nhiên sang vốn tài chính.

Tuy nhiên, sự không hài lòng về đơn giá bồi thường thấp hơn giá thị trường dẫn đến nhiều khiếu nại, ảnh hưởng đến sự ổn định sinh kế lâu dài. Việc hỗ trợ chuyển đổi nghề chưa hiệu quả do thiếu các chương trình đào tạo nghề bài bản và tâm lý e ngại của người dân lớn tuổi. Điều này tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại Đồng Nai và Quảng Nam, cho thấy khó khăn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp và ổn định thu nhập sau thu hồi đất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh diện tích đất, thu nhập và chi tiêu trước và sau thu hồi đất, cùng bảng hồi quy thể hiện các yếu tố tác động đến sinh kế. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của chính sách bồi thường hợp lý và hỗ trợ chuyển đổi nghề hiệu quả để đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công khai, minh bạch đơn giá bồi thường: Cần rà soát và điều chỉnh đơn giá bồi thường sát với giá thị trường, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh để giảm thiểu khiếu nại, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân. Thời gian thực hiện trong vòng 1 năm, do UBND tỉnh và các cơ quan liên quan chủ trì.

2. Phát triển chương trình đào tạo nghề bài bản: Tổ chức các lớp đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu và khả năng của người dân, đặc biệt tập trung vào lao động lớn tuổi và lao động phổ thông nhằm nâng cao kỹ năng chuyển đổi nghề. Thời gian triển khai trong 2 năm, phối hợp giữa Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, các trung tâm đào tạo nghề địa phương.

3. Hỗ trợ tái định cư gần nơi ở cũ: Khuyến khích xây dựng các khu tái định cư gần khu vực cũ để giữ vững các mối quan hệ xã hội, giảm thiểu tác động tiêu cực đến vốn xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho sinh kế. Chủ thể thực hiện là UBND huyện và các đơn vị quản lý dự án, thời gian trong giai đoạn triển khai dự án.

4. Hỗ trợ tài chính và tư vấn sử dụng tiền bồi thường hiệu quả: Cung cấp các dịch vụ tư vấn tài chính, hướng dẫn sử dụng tiền bồi thường để đầu tư sản xuất, kinh doanh hoặc tiết kiệm nhằm duy trì và phát triển sinh kế. Thời gian thực hiện liên tục, do các tổ chức chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và phát triển kinh tế xã hội: Giúp xây dựng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý dự án thu hồi đất.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý công và phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về tác động của thu hồi đất đến sinh kế.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển quốc tế: Hỗ trợ thiết kế các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng bị ảnh hưởng.

4. Người dân và cộng đồng bị ảnh hưởng bởi thu hồi đất: Hiểu rõ quyền lợi, chính sách bồi thường và các biện pháp hỗ trợ để chủ động thích ứng và phát triển sinh kế.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc thu hồi đất ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập của hộ gia đình?
   Nghiên cứu cho thấy thu nhập bình quân của hộ gia đình tăng từ 83 triệu đồng lên 94 triệu đồng/năm sau thu hồi đất, chủ yếu nhờ các khoản bồi thường, hỗ trợ và tăng số lao động trong hộ.

2. Tại sao nhiều hộ không chuyển đổi nghề nghiệp dù được hỗ trợ?
   Nguyên nhân chính là thiếu các chương trình đào tạo nghề bài bản và tâm lý e ngại của người lớn tuổi, khiến họ chỉ làm các công việc phổ thông mà không học nghề mới.

3. Đơn giá bồi thường có phù hợp với giá thị trường không?
   Hầu hết hộ gia đình (99%) cho rằng đơn giá bồi thường thấp hơn giá thị trường, dẫn đến nhiều khiếu nại và sự không hài lòng trong cộng đồng.

4. Chính sách tái định cư được thực hiện như thế nào?
   Khoảng 76% hộ được hưởng chính sách tái định cư, đa số chọn ở gần nơi ở cũ để giữ vững các mối quan hệ xã hội và thuận tiện cho sinh kế.

5. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến thay đổi chi tiêu của hộ gia đình?
   Ngoài giá trị bồi thường, hỗ trợ, số lao động và nghề nghiệp của chủ hộ cũng ảnh hưởng đến chi tiêu, trong khi các yếu tố như tuổi, giới tính và diện tích đất bị thu hồi không có tác động rõ ràng.

Kết luận

• Việc thu hồi đất dự án đường cao tốc Bến Lức – Long Thành đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp và đất ở của hộ gia đình tại huyện Cần Giuộc, ảnh hưởng đến vốn tự nhiên và vật chất.
• Thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình tăng lên sau thu hồi đất, nhờ các khoản bồi thường, hỗ trợ và sự gia tăng số lao động trong hộ.
• Đơn giá bồi thường thấp hơn giá thị trường là nguyên nhân chính gây ra khiếu nại và ảnh hưởng đến sự ổn định sinh kế.
• Hỗ trợ chuyển đổi nghề chưa hiệu quả do thiếu chương trình đào tạo và tâm lý người dân.
• Cần có các chính sách điều chỉnh đơn giá bồi thường, phát triển đào tạo nghề, hỗ trợ tái định cư và tư vấn tài chính để đảm bảo sinh kế bền vững.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá tác động dài hạn của thu hồi đất đến sinh kế người dân.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển cần phối hợp chặt chẽ để hoàn thiện chính sách và hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững tại vùng dự án.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu – bối cảnh của vấn đề nghiên cứu. + Mục tiêu nghiên cứu. + Câu hỏi nghiên cứu.

+ Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. 123doc 4 + Phương pháp nghiên cứu. + Cấu trúc luận văn. Tổng quan cơ sở lý thuyết + Khảo lược lý thuyết (khái nệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái địng cư; khái niệm về sinh kế).

+ Khảo lược các nghiên cứu có liên quan (phương pháp nghiên cứu đánh giá những tác động có liên quan đến vấn đề nghiên cứu). Thiết kế nghiên cứu. + Khung phân tích. + Phương pháp thu thập dữ liệu:.

Dữ liệu sơ cấp: thu thập 100 mẫu, cách thức lấy mẫu bằng cách đến nhà phỏng vấn trực tiếp hộ dân bị thu hồi đất. Dữ liệu thứ cấp: thu thập nguồn từ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Phát triển Quỹ đất, Ủy ban nhân dân huyện Cần Giuộc. + Phương pháp định tính. + Phương pháp định lượng.

Kết quả phân tích. + Tổng quan về chính sách thu hồi đất của dự án đường cao tốc Bến Lức - Long Thành trên địa bàn tỉnh Long An. + Thống kê mô tả kết quả phân tích dữ liệu thứ cấp. + Kết quả phân tích.

Kết luận và các khuyến nghị. 123doc 5 Chương 2. Tổng quan cơ sở lý thuyết 2. Một số khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Căn cứ theo Luật Đất đai 1993, Luật Đất đai 2003, Luật Đất đai 2013 khi Nhà nước giao đất, hay công nhận quyền sử dụng đất cho người dân thì họ sẽ có đầy đủ các quyền như: quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn quyền sử dụng đất,.

và được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Trên cơ sở đó, luận văn nghiên cứu đưa ra một số khái niệm như sau: Khái niệm về thu hồi đất: là Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. Nhà nước thu hồi đất là vì mục đích quốc phòng, an ninh và để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng nhằm thực hiện các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu đô thị, đầu tư xây dựng kế cấu hạ tầng kỹ thuật. Khái niệm về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: là tổng thể các chủ trương của nhà nước quy định để chủ đầu tư dự án thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với người dân có đất bị thu hồi nhằm đạt tới sự hài hòa, hợp lý về lợi ích giữa các bên có liên quan để phát triển kinh tế xã hội bền vững.

+ Bồi thường: trả lại giá trị quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất đối với diện tích bị thu hồi cho người chủ sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất bị thu hồi. + Hỗ trợ: là việc Nhà nước trợ giúp người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển, thông qua hỗ trợ chi phí đào tạo chuyển đổi nghề, di chuyển đến chổ ở và ổn định cuộc sống ở nơi ở mới. + Tái định cư là quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, nhà ở, di chuyển đến nơi ở mới và các hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống. Chính sách tái định cư bao gồm tái định cư bằng đất ở (tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ), tái định cư bằng tiền (người dân nhận tiền và tự lo chổ ở).

123doc 6 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm vào các mục tiêu: đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, người sở hữu tài sản trên đất; khuyến khích người dân giao đất; ổn định cuộc sống, ổn định việc làm cho người dân bị mất đất; góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, xây dựng và phát triển nhà ở, phát triển kinh tế xã hội. Và trên nguyên tắc công bằng, hiệu quả, dân chủ và hỗ trợ người khó khăn. Tổng quan về khung phân tích sinh kế bền vững Khung lý thuyết về sinh kế, hay còn được hiểu là khung lý thuyết về sinh kế bền vững được xây dựng dựa trên những công cụ được sử dụng để phân tích và cải thiện khả năng sinh kế. Khi xây dựng khung lý thuyết các nhà nghiên cứu đưa ra một một số cấu trúc phân tích để thuận tiện trong việc hệ thống hóa những nhân tố khác nhau, mà nó kìm hãm hay nâng cao cơ hội sinh kế (DFID, 1999).

Có nhiều khung lý thuyết về sinh kế được sử dụng để giải thích những khái niệm về sinh kế, tuy nhiên trong phạm vi nghiên cứu, luận văn này sẽ phân tích khung lý thuyết về sinh kế bền vững của 3 tổ chức UNDP (United Nations Development Programme), CARE (Christian Action Research and Education), DFID (UK Department for International Development). Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của UNDP Khung lý thuyết này tập trung vào hai chiến lược khác nhau có tên gọi là: đối phó (coping) và thích ứng. Chiến lược coping là sự đối phó trong ngắn hạn trước những cú sốc cụ thể, trong khi đó chiến lược thích ứng đưa đến những thay đổi dài hạn trong cung cách ứng xử trước những cú sốc hay những căng thẳng. UNDP đặc biệt chú ý đến tầm quan trọng của những công nghệ có ý nghĩa cải thiện sinh kế của người dân.

Theo Krantz (2001), thông thường những nghiên cứu của UNDP được thực hiện ở cấp độ quốc gia và vận hành những chương trình đặc biệt ở cấp độ một vùng tương đương cấp huyện. Theo UNDP có 5 bước để thiết kế, thực thi và đánh giá những chương trình sinh kế bền vững như sau:  Xác định sự đền bù được thực hiện dựa trên những rủi ro phải đối diện, những tài sản và những kiến thức cộng đồng mất đi. 123doc 7  Phân tích vi mô, vĩ mô, chính sách mà nó tác động đến chiến lược sinh kế của người dân.  Hỗ trợ và xác định những đóng góp tìm năng của khoa học kỹ thuật hiện đại, góp phần bổ sung hệ thống kiến thức bản địa góp phần cải thiện sinh kế.

 Nhận dạng những đầu tư về kinh tế xã hội để loại bỏ những cản trở chiến lược sinh kế.  Đảm bảo rằng giai đoạn đầu tiên của quá trình thích ứng phải diễn ra thực sự để mà toàn bộ tiến trình hoàn toàn là sự phát triển, hơn là những sự kiện riêng lẽ. Sự liên kết và trật tự của những nhân tố khác biệt ở cách tiếp cận này được mô tả ở hình 2. Theo phương pháp tiếp cận này những chính sách của chính phủ có ảnh hưởng đến sinh kế của người dân được sử dụng.

Nhiều các hoạt động hỗ trợ khác nhau được thực hiện theo những chương trình sinh kế bền vững đặc biệt, luôn được thực thi từ cấp vùng (quận, huyện) trở lên. NGƯỜI DÂN Khả năng sinh kế Đời sống Quyền Cửa hàng và cơ hội và tài nguyên Tài sản hữu hình Tài sản vô hình Hình 2.1: Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của UNDP (2001) 2. Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của CARE Trong hình 2.2, Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của CARE được mô tả tập trung vào sinh kế hộ gia đình. “Khung tài sản” mô tả những chỉ số, gồm khả năng của thành viên hộ gia đình, những nguồn tài nguyên, tài sản mà hộ gia đình có thể truy cập được, những khả năng được giúp đỡ, hỗ trợ lúc khó khăn bởi họ hàng, 123doc 8 chính quyền.

Để đánh giá những thay đổi đang diễn ra về vần đề an ninh sinh kế hộ gia đình, đòi hỏi một cái nhìn toàn diện về sự tiêu dùng và tài sản của từng thành viên hộ gia đình. CARE đưa ra mô hình hoạt động của một sinh kế dựa trên tính năng động và sự tương tác được lập trình sẵn, gồm các bước sau:  Nhận dạng những khu vực địa lý tiềm năng, sử dụng dữ liệu thứ cấp để tìm ra những người chủ hộ.  Nhận dạng những nhóm bị tổn thương và những khó khăn về sinh kế mà họ phải đối mặt.  Thu thập những dữ liệu phân tích, ghi chú những xu hướng về thời gian và nhận dạng những chỉ dẫn mà nó sẽ được kiểm định.

 Lựa chọn những khu vực để thực thi các chính sách can thiệp. Tài nguyên Về an ninh của: thiên nhiên Tài sản Lương thực Cơ sở hạ tầng Vốn con người Vốn xã hội Dinh dưỡng Kinh tế Sức khỏe Vốn kinh tế Văn hóa Nguồn nước Chính trị Khả năng sinh kế Lợi ích và Thu Tiêu Nhà ở Môi trường cơ hội Cửa Hộhàng và nhập gia thụ Giáo dục Căng thẳng đình Sự trợ giúp của và va chạm Sản các nguồn lực cộng đồng xuất Trao đổi An toàn cá nhân Xử lý Tình huống Chiến lược Kết quả sinh kế sinh kế Hình 2.2: Dựa theo Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của CARE (2001) 123doc 9 Giá trị của an ninh sinh kế, gần đây đã trở thành một công cụ chính để tổng hợp và phân tích thông tin ở cấp độ cộng đồng. Mục tiêu chính trong nghiên cứu về sinh kế của CARE là hiểu được tính tự nhiên của những chiến lược sinh kế ở những mục khác biệt trong hộ gia đình, tức là nhận dạng những khó khăn và những cơ hội. Như đã đề cập CARE nhấn mạnh đến những khả năng của những người chủ hộ để đảm bảo những sinh kế thiết yếu cho họ.

Khung lý thuyết về sinh kế bền vững của DFID Theo Cơ quan phát triển quốc tế Vương quốc Anh (DFID,2001) thì “Sinh kế bao gồm các khả năng, các tài sản (nguồn lực vật chất và xã hội) và các hoạt động cần thiết để kiếm sống”; một sinh kế được coi là bền vững khi nó có khả năng đối phó và phục hồi khi bị tác động, hoặc có thể duy trì hay thúc đẩy các khả năng và tài sản ở cả thời điểm hiện tại và tương lai trong khi không làm xói mòn nền tảng của các nguồn lực tự nhiên. 123doc 10 Tài sản sinh kế Kết quả sinh kế - Sử dụng tài nguyên Con người Thể chế và chính sách bền vững hơn.  Cấu trúc - Tăng thu nhập. Xã hội - Tăng phúc lợi Tự nhiên - Chính phủ - Tư nhân - Giảm tổn thương - An ninh lương thực  Quy trình - Luật Vật chất Tài chính - Chính sách - Văn hóa - Các tổ chức Các chiến lược sinh kế Bối cảnh dễ bị tổn thương - Cú sốc - Mùa vụ - Xu hướng Hình 2.