mở đầu mang tính quyết định trong công tác nhân sự. Đánh giá đúng sẽ là cơ sở tốt cho việc quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, đề bạt, bổ nhiệm, thực hiện chính sách nhân sự… chính xác, phù hợp, giúp phát huy được điểm mạnh, khắc phục điểm yếu của người công chức. Điều này sẽ tốt cho hoạt động của cả bộ máy 15 tổ chức, trong đó mỗi mắt xích đều phát huy tối đa năng lực của mình nhằm hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao. Ngoài ra, đánh giá đúng còn tạo ra cơ chế kích thích sự phấn đấu tiến bộ của công chức, tăng cường đoàn kết nội bộ.
Ngược lại, đánh giá sai sẽ dẫn đến hàng loạt các khâu khác của công tác nhân sự thiếu chính xác, gây nên những hệ lụy tiêu cực đối với đơn vị, tập thể; bản thân người công chức được đánh giá không đúng thực chất có thể hoặc sinh ra chủ quan, tự cao, tự đại hoặc trái lại trở nên tự ti, nhụt chí phấn đấu, làm cho tổ chức mất đi những công chức tốt. Đánh giá công chức để cơ quan, tổ chức nhìn nhận một cách khách quan đội ngũ công chức, từ đó có giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, giúp công chức tự đánh giá chính bản thân họ thông qua việc nhận xét những ưu điểm, khuyết điểm của mình, từ đó không ngừng nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, năng lực và hiệu quả công việc của mình. Theo Điều 55, Luận Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 ngày 13/11/2008 có quy định về mục đích đánh giá công chức như sau: “Đánh giá công chức để làm rõ phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao. Kết quả đánh giá là căn cứ để bố trí, sử dụng, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện chính sách đối với công chức”[19].
Cơ sở pháp lý đánh giá công chức Đánh giá công chức được xem là một quy trình quan trọng trong hoạt động quản lý công chức bởi kết quả đánh giá công chức là cơ sở giúp các cơ quan, đơn vị biết được năng lực, phẩm chất của từng công chức, từ đó mới có thể bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện chính sách đối với công chức. Vì vậy, công tác đánh giá công chức được Đảng và Nhà nước đặc biệt chú trọng thông qua ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, cũng như những văn bản pháp luật có liên quan đến công tác đánh giá cán bộ công chức, 16 cụ thể như sau: - Quyết định số 286-QĐ/TW của Bộ Chính trị (khóa X) ngày 08/02/2010 về việc ban hành quy chế đánh giá cán bộ, công chức, gồm ba chương và 17 điều với những nội dung liên quan đến công tác đánh giá cán bộ, công chức được đề cập cụ thể, như: mục đích, yêu cầu đánh giá cán bộ, công chức; thẩm quyền, trách nhiệm nhận xét, đánh giá cán bộ; căn cứ đánh giá; nội dung đánh giá; quy trình đánh giá;… - Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 tại Hội nghị lần thứ 7 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. - Quy định số 132-QĐ/TW ngày 08/3/2018 của Bộ Chính trị về kiểm điểm, đánh giá, xếp loại chất lượng hàng năm đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị. - Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 ngày 13/11/2008: Tại Mục 6, chương IV của Luật Cán bộ công chức năm 2008, đánh giá công chức được quy định gồm 4 điều từ điều 55 đến điều 58 với các nội dung về mục đích đánh giá công chức, nội dung đánh giá công chức, trách nhiệm đánh giá công chức và phân loại đánh giá công chức.
- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức số 52/2019/QH14 ngày 25/11/2019. - Nghị định 138/2020/NĐ-CP ngày 27/11/2020 của Chính phủ quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức. - Nghị định số 90/2020/NĐ-CP ngày 13/8/2020 của Chính phủ quy định về việc đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức. Nguyên tắc đánh giá công chức Bất kỳ một cơ quan, đơn vị nào muốn hoạt động tốt cần phải dựa trên 17 những quy định nhất định hay còn gọi là nguyên tắc.
Nguyên tắc đánh giá cũng có thể hiểu là tập hợp những tiêu chuẩn, chuẩn mực được đưa ra buộc các chủ thể đánh giá phải tuân theo trong suốt quá trình đánh giá. Tại Khoản 3 và Khoản 4, Điều 1 của Quy chế đánh giá cán bộ công chức ban hành kèm theo Quyết định số 286/QĐ/TW của Bộ Chính trị (khóa X) ngày 08/02/2010 đã quy định về yêu cầu đánh giá cán bộ, công chức như sau: - Phải bảo đảm tính khách quan, toàn diện, tính lịch sử - cụ thể; trên cơ sở thực hiện tự phê bình và phê bình; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ; công khai đối với cán bộ, công chức được đánh giá. - Phát huy đầy đủ trách nhiệm của tập thể và cá nhân, lấy kết quả, hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ làm thước đo chủ yếu trong đánh giá cán bộ, công chức. Tại Điều 2, Nghị định số 90/2020/NĐ-CP ngày 13/8/2020 của Chính phủ quy định về việc đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức có quy định về nguyên tắc đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức: - Bảo đảm khách quan, công bằng, chính xác; không nể nang, trù dập, thiên vị, hình thức; bảo đảm đúng thẩm quyền quản lý, đánh giá cán bộ, công chức, viên chức.
- Việc đánh giá, xếp loại chất lượng phải căn cứ vào chức trách, nhiệm vụ được giao và kết quả thực hiện nhiệm vụ, thể hiện thông qua công việc, sản phẩm cụ thể; đối với cán bộ, công chức, viên chức lãnh đạo, quản lý phải gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, đơn vị được giao quản lý, phụ trách. - Cán bộ, công chức, viên chức có thời gian công tác trong năm chưa đủ 06 tháng thì không thực hiện việc đánh giá, xếp loại chất lượng nhưng vẫn phải kiểm điểm thời gian công tác trong năm, trừ trường hợp nghỉ chế độ thai sản. + Cán bộ, công chức, viên chức nghỉ không tham gia công tác theo quy định của pháp luật trong năm từ 03 tháng đến dưới 06 tháng thì vẫn thực hiện đánh 18 giá nhưng không xếp loại chất lượng ở mức hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên. + Cán bộ, công chức, viên chức nghỉ chế độ thai sản theo quy định của pháp luật thì kết quả xếp loại chất lượng trong năm là kết quả xếp loại chất lượng của thời gian làm việc thực tế của năm đó.
- Kết quả đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức theo quy định tại Nghị định này được sử dụng làm cơ sở để liên thông trong đánh giá, xếp loại chất lượng đảng viên. Như vậy, đánh giá công chức cần tuân thủ những nguyên tắc cơ bản sau đây: - Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng: Đây là nguyên tắc cơ bản, cốt lõi xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của nước ta. Điều này cũng được quy định tại Điều 4 Hiến pháp năm 2013 của nước ta. - Nguyên tắc tập trung dân chủ: tránh sự độc đoán, chuyên quyền và sự lỏng lẻo trong đánh giá; - Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, tính vận động, tính khách quan, tính toàn diện và tính có thiện chí: Nguyên tắc trên đòi hỏi việc đánh giá cán bộ không được phiến diện, hời hợt, chủ quan cảm tính; không được định kiến, nhìn sự phát triển của người cán bộ theo quan điểm “tĩnh”, bất biến.
Trái lại, phải đặt người cán bộ trong những quan hệ công tác và môi trường hoạt động đa diện, nhiều chiều của họ; - Nguyên tắc đánh giá phải bình đẳng, công bằng, công khai và công minh: công chức làm việc trong cơ quan nhà nước không kể ở vị trí nào, lãnh đạo hay thực hiện công tác chuyên môn đều phải phục vụ nhân dân, làm tốt chức năng, nhiệm vụ được giao; - Nguyên tắc đánh giá dựa vào chức trách, nhiệm vụ và kết quả thực hiện nhiệm vụ: Mỗi công chức trong cơ quan, đơn vị đều nắm giữ những vị trí công việc khác nhau. Vì vậy cần phải căn cứ vào chức trách, nhiệm vụ và kết quả thực hiện nhiệm vụ của mỗi người để đánh giá, như vậy sẽ có kết quả đánh giá 19 chính xác nhất không nên cào bằng, ai cũng như ai. Phương pháp giá công chức Phương pháp đánh giá công chức là cách thức, biện pháp nhằm tiến hành đánh giá công chức. Trong thực tế, có nhiều phương pháp khác để đánh giá công chức, tùy vào khả năng, điều kiện của mỗi tổ chức, cơ quan, đơn vị sẽ lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp nhưng phương pháp được lựa chọn phải đảm bảo tính khả thi.
Hiện nay có những phương pháp thường được sử dụng đó là: ❖ Phương pháp tự nhận xét Phương pháp này thường được áp dụng phổ biến trong các cơ quan hành chính. Là một trong những phương pháp phát huy tính tích cực của công chức trong việc tự nhìn nhận những ưu và nhược điểm của bản thân, nâng cao tinh thần phê bình và tự phê bình nhằm phát huy những mặt tích cực và khắc phục mặt tiêu cực còn tồn tại. Tuy nhiên, muốn thực hiện được phương pháp này thì ngoài khả năng tự nhận thức của công chức cũng cần phải xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá nhằm tạo ra sự khách quan, công bằng trong đánh giá. ❖ Phương pháp đánh giá cho điểm theo tiêu chí Theo phương pháp này, thủ trưởng đơn vị xem xét từng tiêu chí đánh giá và cho điểm hoặc xếp hạng dựa trên một thang đánh giá được xây dựng từ trước.
Thông thường thang đánh giá theo điểm hoặc theo bậc từ thấp tới cao. Mỗi đặc điểm cần đánh giá có một thang điểm phù hợp. Thông thường các đặc điểm cần đánh giá về công chức bao gồm mức độ hợp tác trong công việc, khả năng trao đổi, diễn đạt thông tin, tính sáng tạo, chấp hành kỷ luật về giờ giấc, nội quy làm việc, kỹ năng làm việc và một số đặc điểm khác tuỳ thuộc vào yêu cầu và điều kiện cụ thể của từng đối tượng công chức. Ưu điểm lớn nhất của phương pháp đánh giá cho điểm là có kết cấu rõ 20 ràng.
Việc tiêu chuẩn hoá cho phép việc xếp hạng công chức trở nên dễ dàng trong toàn đơn vị.
