Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THI ĐUA KHEN THƯỞNG 1. Tổng quan về thi đua, khen thưởng 1. Công tác thi đua * Khái niệm về thi đua Theo C. Mác, thi đua là “một hiện tượng xã hội; thi đua nảy sinh trong quá trình tổ chức và phân công lao động xã hội” [17, tr.
Lê nin đã kế thừa tư tưởng của C Mác về thi đua và vận dụng trong tình hình mới khi giai cấp công nhân đã giành được chính quyền. Ông đã khẳng định chỉ có chủ nghĩa xã hội mới mở đường “cho cuộc thi đua thực sự có tính chất quần chúng …” [32, tr. Ông coi đó là phong trào lao động tự nguyện, góp sức giải quyết khó khăn, xây dựng xã hội mới của quần chúng lao động được giải phóng khỏi ách áp bức bóc lột. Từ điển Bách khoa Việt Nam, tập 4 giải thích thi đua “là tác động kích thích lẫn nhau trong quá trình cùng nhau hoạt động nhằm phát huy tài năng của từng người và nhiều người để đạt được kết quả cao hơn” [24, tr.208] Luật Thi đua, khen thưởng 2022 định nghĩa: “Thi đua là hoạt động có tổ chức do người có thẩm quyền phát động với sự tham gia tự nguyện của cá nhân, tập thể, hộ gia đình.” [27] Từ các quan niệm trên, có thể hiểu, thi đua là hoạt động có tính tổ chức, trên cơ sở tự nguyện, tự giác, đoàn kết, công khai, hợp tác, cùng phát triển gắn liền với bản chất của con người, thông qua lao động mà hoàn thiện bản thân và từ đó góp phần tạo dựng xã hội tốt đẹp hơn.
* Đặc điểm của thi đua Thứ nhất, thi đua là hoạt động có tổ chức. Thi đua được tiến hành bởi các cơ quan, đơn vị, là một hoạt động có tổ chức của các cơ quan, đơn vị. 8 Hoạt động thi đua được tiến hành theo một tiến trình chặt chẽ, khoa học bao gồm các bước: lập kế hoạch, xác định mục tiêu, hình thức, đối tượng, tổ chức phát động, ký giao ước thi đua, kiểm tra, sơ kết, tổng kết phong trào thi đua, biểu dương, nhân rộng điển hình tiên tiến,… Thứ hai, thi đua là hoạt động tự nguyện: thi đua không thể là một hoạt động cưỡng bức hay nói cách khác không nên và không thể cưỡng bức thi đua. Chỉ có thi đua tự nguyện mới khơi dậy được sự sáng tạo cũng như sự hứng khởi, nhiệt huyết của con người.
Tất cả mọi người phấn đấu trên tinh thần tự nguyện thì thi đua mới có ý nghĩa. Thứ ba, thi đua là hoạt động có mục tiêu và hướng đích rõ rệt. Mục đích của thi đua là nhằm tăng hiệu quả, chất lượng và năng suất lao động, học tập và công tác từ đó thúc đẩy xã hội phát triển về mọi mặt. Mục đích cao nhất của thi đua là để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
* Vai trò của thi đua - Thứ nhất, thi đua là động lực cách mạng để thực hiện nhiệm vụ chính trị, bồi dưỡng, phát huy tinh thần yêu nước. - Thứ hai, thi đua là một trong những biện pháp giáo dục tư tưởng, xây dựng tình đoàn kết trong một cộng đồng. Bởi chính thông qua công tác tổ chức thực tiễn, thông qua các phương pháp tuyên truyền, giáo dục tích cực sẽ động viên ý chí sáng tạo, ý chí quyết tâm, năng lực hoạt động thực tiễn của cán bộ, công chức, viên chức, chiến sĩ, quần chúng nhân dân. Thứ ba, thi đua góp phần phát huy những điều tốt đẹp, tích cực, đẩy lùi tiêu cực không đáng có.
Thi đua chính là giải pháp, là phương tiện để phòng, chống tiêu cực, nhân rộng những điều tốt đẹp trong các cơ quan, tổ chức. Thi đua chính là lấy cái đẹp để dẹp cái xấu, lấy xây để chống. Chủ tịch Hồ Chí Minh định hướng: “Thi đua có nghĩa là mọi người phát triển tài năng, sáng kiến của mình, học hỏi điều hay, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm để cùng nhau tiến bộ” [25]. 9 Thứ tư, thi đua góp phần xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết dân chẽ thêm và đoàn kết chặt chẽ để thi đua mãi” [22, tr.
* Mục tiêu của thi đua Thi đua nhằm động viên, lôi cuốn, khuyến khích mọi cá nhân, tập thể phát huy mọi tiềm năng, thế mạnh, năng động, sáng tạo, phấn đấu vươn lên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. [27] * Nguyên tắc của thi đua Khoản 1 Điều 6 Luật Thi đua, khen thưởng 2022 quy định nguyên tắc thi đua gồm: “- Tự nguyện, tự giác, công khai; - Đoàn kết, hợp tác và cùng phát triển. Công tác khen thưởng * Khái niệm về khen thưởng - Khen là sự, đánh giá tốt về một ai, về cái gì, việc gì với ý hài lòng. - Thưởng là tặng cho bằng hiện vật hoặc bằng tiền.
Khen thưởng nhà nước là hình thức nhà nước ghi nhận công lao, thành tích của các cá nhân, tổ chức bằng các quyết định của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật bằng những hình thức nhất định (cả về vật chất và tinh thần). Khen thưởng đã ra đời và tồn tại rất lâu gắn liền với việc thưởng phạt của Nhà nước. Trong sách Đại Việt sử ký toàn thư sử giả Ngô Sĩ Liên đã chỉ ra những hình thức khen thưởng đã được áp dụng như sau: “Khen thưởng người có công trong chiến trận; Khen thưởng người có công trong việc đi sứ; Khen thưởng người phò tá có công lao tài đức; Khen thưởng người tiến cử, người hiền tài; Khen thưởng người có lời tâu đúng; 10 Khen thưởng người cấp dưới giữ đúng phép công, không vị nể người quyền quý cấp trên; Khen thưởng người có công làm thủy lợi; Khen thưởng người có tài văn chương; Khen thưởng người cao tuổi…” [19. Khen thưởng trong thời kỳ phong kiến được các nhà nước áp dụng ghi nhận công trạng của những cá nhân có đóng góp cho đất nước.
Do đó, việc khen thưởng các công trạng chính là đề cao tinh thần yêu nước của dân tộc. Luật Thi đua khen thưởng 2022 định nghĩa: “Khen thưởng là việc ghi nhận, biểu dương, tôn vinh công trạng và khuyến khích bằng lợi ích vật chất đối với cá nhân, tập thể có thành tích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” [27] * Vai trò của khen thưởng Khen thưởng có vai trò đặc biệt trong việc thúc đẩy thi đua, tạo nên động lực khuyến khích con người làm việc. Thứ nhất, khen thưởng là biện pháp động viên, khuyến khích, tạo động lực làm việc, tạo tính sáng tạo trong lao động, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của từng cơ quan, đơn vị. Với sự tôn vinh, ghi nhận kịp thời những đóng góp, cống hiến sẽ góp phần tạo động lực làm việc, củng cố niềm tin, khơi thêm khát vọng cống hiến, sáng tạo, lao động, sản xuất của cán bộ, công chức, viên chức, quần chúng nhân dân, tiếp tục vươn lên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Thứ hai, khen thưởng góp phần tăng cường vai trò định hướng đối với cán bộ, công chức, viên chức, quần chúng lao động, góp phần xây dựng những tấm gương, những điển hình tiên tiến. Thứ ba, khen thưởng góp phần phát triển sâu rộng các phong trào thi đua, nâng cao hiệu quả thực hiện các phong trào thi đua yêu nước; là biện pháp giáo dục tư tưởng, xây dựng con người mới, đồng thời tăng cường tinh thần đoàn kết, khích lệ tinh thần sáng tạo, đổi mới. 11 * Mục tiêu của khen thưởng Khen thưởng kịp thời nhằm động viên tinh thần các cá nhân, tập thể đã có nhiều nỗ lực, cố gắng, lập được thành tích xuất sắc, đột xuất và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. [27] Khen thưởng đúng người, đúng sự việc, kịp thời sẽ tạo được sức lan tỏa sâu rộng, cổ vũ phong trào hành động hiệu quả có tác dụng giáo dục, động viên cả về vật chất và tinh thần, góp phần vào sự phát triển bền vững của đơn vị.
* Hình thức khen thưởng Có nhiều loại hình thức khen thưởng khác nhau như: huân chương, huy chương, danh hiệu vinh danh nhà nước .Vì vậy, công tác thi đua, khen thưởng phải đảm bảo vệc sơ kết, tổng kết, tặng thưởng các hình thức khen thưởng cũng như đánh giá hiệu quả công tác thi đua, khen thưởng. Mối quan hệ giữa thi đua và khen thưởng Thi đua và khen thưởng là hai nội dung có quan hệ biện chứng, bổ sung hỗ trợ cho nhau. Thi đua thúc đẩy cá nhân, tổ chức hoàn thành tốt, hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ. Kết quả của thi đua là cơ sở cho việc thực hiện việc khen thưởng.
Khen thưởng là kết quả, đồng thời là yếu tố thúc đẩy phong trào thi đua phát triển, làm gia tăng ý nghĩa của công tác thi đua. Khen thưởng là động lực của thi đua. Kết quả thi đua phải được đánh giá, phải được ghi nhận thì mới tạo ra sực thúc đẩy lớn lao về mặt tinh thần để người người thi đua, nhà nhà thi đua, ngành ngành thi đua liên tục. Khen đúng giúp định hướng đúng hướng đi của phong trào thi đua, là động lực thúc đẩy phong trào ngày càng sôi nổi, mạnh mẽ.
Khen thưởng sai sẽ làm thi đua mất đi ý nghĩa thậm chí làm thui chột các phong trào thi đua. Kết quả của phong trào thi đua yêu nước là cơ sở để lựa chọn những cá nhân, tập thể tiêu biểu nhất, xuất sắc nhất, từ đó thực hiện khen thưởng đúng người, đúng việc, đúng thực chất. 12 Khen thưởng đúng người, đúng việc, kịp thời sẽ có tác động tích cực, trở thành nguồn động viên to lớn, giáo dục, nêu gương cho mọi người và qua đó, thúc đẩy phong trào thi đua của các cá nhân, cơ quan, đơn vị, địa phương đạt hiệu quả và phát triển trong những năm tiếp theo. Nội dung công tác thi đua, khen thưởng Thi đua, khen thưởng là một hình thức hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bảo đảm sự chấp hành các chính sách, quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng , nhằm tổ chức và chỉ đạo thực hiện một cách trực tiếp thường xuyên, nhằm đạt các mục tiêu trong công tác thi đua, khen thưởng.