Luận văn thạc sĩ: Chính sách đối ngoại của Nga với khu vực Đông Á (1991-nay)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách đối ngoại của liên bang nga đối với khu vực đông á giai đoạn từ 1991 đến nay, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Vũ Thụy Trang
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á (Giai đoạn từ 1991 đến nay)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu đề tài
• Phương pháp nghiên cứu và đóng góp của luận văn
• Kết cấu luận văn
• 1. Chương 1: Cơ sở hình thành chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á từ năm 1991 đến nay
• 1.1. Bối cảnh quốc tế
• 1.2. Bối cảnh khu vực
• 1.3. Bối cảnh trong nước
• 1.4. Sự chuyển hướng trong chính sách đối ngoại từ “định hướng Đại Tây Dương” đến “định hướng Âu - Á”
• 2. Chương 2: Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á từ năm 1991 đến nay
• 2.1. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Trung Quốc
• 2.2. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Nhật Bản
• 2.3. Chính sách đối ngoại của Nga đối với Bán đảo Triều Tiên
• 2.4. Chính sách đối ngoại của Nga đối với ASEAN
• 2.5. Quan điểm của Nga về một số vấn đề của khu vực
• 2.5.1. Quan điểm của Nga về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên
• 2.5.2. Quan điểm của Nga về xây dựng Cộng đồng Đông Á
• 2.5.3. Quan điểm của Nga về vấn đề biển Đông
• 3. Chương 3: Đánh giá kết quả thực hiện chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á
• 3.1. Kết quả thực hiện
• 3.2. Tác động của chính sách Đông Á của Nga đối với một số nước
• 3.3. Triển vọng hợp tác của Nga ở Đông Á
• 3.4. Vị thế của Việt Nam trong chính sách Đông Á của Nga
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Liên bang Nga từ 1991 đến nay

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á đã trải qua nhiều biến động từ năm 1991 đến nay. Sau sự tan rã của Liên Xô, Nga đã phải điều chỉnh chiến lược đối ngoại để thích ứng với bối cảnh quốc tế mới. Khu vực Đông Á, với vị trí địa chính trị quan trọng, đã trở thành một phần không thể thiếu trong chính sách này. Sự chuyển hướng từ định hướng Đại Tây Dương sang định hướng Âu - Á đã mở ra nhiều cơ hội và thách thức cho Nga trong việc củng cố ảnh hưởng của mình tại khu vực này.

1.1. Bối cảnh quốc tế ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Nga

Sự sụp đổ của Liên Xô đã tạo ra một bối cảnh quốc tế mới, trong đó Nga phải tìm cách khôi phục vị thế của mình. Các yếu tố như toàn cầu hóa và sự nổi lên của các cường quốc mới đã tác động mạnh mẽ đến chính sách đối ngoại của Nga. Việc điều chỉnh chính sách nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và củng cố an ninh khu vực đã trở thành ưu tiên hàng đầu.

1.2. Tình hình khu vực Đông Á và vai trò của Nga

Khu vực Đông Á không chỉ là một trong những khu vực kinh tế năng động nhất mà còn là nơi có nhiều vấn đề phức tạp như tranh chấp lãnh thổ và an ninh. Nga đã nhận thức được tầm quan trọng của việc duy trì quan hệ tốt với các nước trong khu vực như Trung Quốc, Nhật Bản, và các nước ASEAN để đảm bảo lợi ích chiến lược của mình.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Nga tại Đông Á

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga tại khu vực Đông Á không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ. Sự cạnh tranh giữa các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản đã tạo ra một môi trường chính trị phức tạp. Bên cạnh đó, những vấn đề như an ninh khu vực và hợp tác kinh tế cũng là những thách thức lớn mà Nga phải đối mặt.

2.1. Cạnh tranh địa chính trị với các cường quốc khác

Sự hiện diện mạnh mẽ của Mỹ và Trung Quốc trong khu vực đã tạo ra một cuộc cạnh tranh gay gắt. Nga cần phải tìm ra cách để duy trì ảnh hưởng của mình mà không làm mất lòng các đối tác quan trọng. Việc xây dựng các mối quan hệ đối tác chiến lược với các nước trong khu vực là một trong những giải pháp mà Nga đang theo đuổi.

2.2. Vấn đề an ninh khu vực và hợp tác kinh tế

An ninh khu vực là một trong những vấn đề quan trọng trong chính sách đối ngoại của Nga. Các vấn đề như hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên và tranh chấp Biển Đông đã đặt ra nhiều thách thức cho Nga trong việc duy trì hòa bình và ổn định. Hợp tác kinh tế với các nước Đông Á cũng là một yếu tố quan trọng để Nga có thể củng cố vị thế của mình.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong chính sách đối ngoại của Nga

Để đối phó với những thách thức trong chính sách đối ngoại, Liên bang Nga đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Việc xây dựng các mối quan hệ đối tác chiến lược, tham gia vào các tổ chức khu vực và tăng cường hợp tác kinh tế là những biện pháp quan trọng mà Nga đang thực hiện.

3.1. Xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược

Nga đã nỗ lực xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với các nước như Trung Quốc và Nhật Bản. Những mối quan hệ này không chỉ giúp Nga củng cố vị thế của mình mà còn tạo ra cơ hội hợp tác trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ kinh tế đến an ninh.

3.2. Tham gia vào các tổ chức khu vực

Việc tham gia vào các tổ chức như ASEAN và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải đã giúp Nga tăng cường ảnh hưởng của mình tại khu vực Đông Á. Những tổ chức này không chỉ tạo ra cơ hội hợp tác mà còn giúp Nga thể hiện vai trò của mình trong việc giải quyết các vấn đề khu vực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chính sách đối ngoại của Nga

Kết quả của chính sách đối ngoại của Liên bang Nga tại khu vực Đông Á đã mang lại nhiều thành công nhất định. Sự gia tăng hợp tác kinh tế và an ninh với các nước trong khu vực đã giúp Nga củng cố vị thế của mình. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

4.1. Thành công trong hợp tác kinh tế

Hợp tác kinh tế giữa Nga và các nước Đông Á đã có những bước tiến đáng kể. Các thỏa thuận thương mại và đầu tư đã được ký kết, tạo ra cơ hội cho cả hai bên. Điều này không chỉ giúp Nga tăng cường vị thế kinh tế mà còn tạo ra sự ổn định trong quan hệ quốc tế.

4.2. Những vấn đề còn tồn tại

Mặc dù đã đạt được nhiều thành công, nhưng Nga vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong chính sách đối ngoại của mình. Các vấn đề như tranh chấp lãnh thổ và an ninh khu vực vẫn cần được giải quyết để đảm bảo sự ổn định lâu dài.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách đối ngoại Nga tại Đông Á

Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á đã có những bước tiến quan trọng từ năm 1991 đến nay. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển hơn nữa, Nga cần phải tiếp tục điều chỉnh chiến lược của mình để phù hợp với bối cảnh quốc tế và khu vực. Triển vọng tương lai của chính sách này sẽ phụ thuộc vào khả năng của Nga trong việc xây dựng các mối quan hệ đối tác bền vững và giải quyết các vấn đề còn tồn tại.

5.1. Triển vọng hợp tác trong tương lai

Triển vọng hợp tác giữa Nga và các nước Đông Á trong tương lai là rất khả quan. Việc tăng cường hợp tác kinh tế và an ninh sẽ giúp Nga củng cố vị thế của mình trong khu vực. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi Nga phải có những điều chỉnh phù hợp trong chính sách đối ngoại của mình.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Để đạt được những mục tiêu trong chính sách đối ngoại, Nga cần phải vượt qua nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh từ các cường quốc khác và các vấn đề an ninh khu vực. Việc xây dựng một chiến lược đối ngoại linh hoạt và hiệu quả sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của Nga trong khu vực Đông Á.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1980 - 2003, khu vực Đông Á ghi nhận tốc độ tăng trưởng GDP bình quân ấn tượng đạt 7%/năm, vươn lên chiếm 21% tổng quy mô kinh tế toàn cầu vào năm 2002. Sự trỗi dậy mạnh mẽ này đã biến Đông Á thành một trong ba trụ cột kinh tế - chính trị hàng đầu thế giới cùng với Bắc Mỹ và Liên minh châu Âu. Sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, Liên bang Nga bước vào thời kỳ chuyển đổi đầy biến động với gánh nặng nợ nước ngoài vượt 150 tỷ USD và quy mô sản xuất công nghiệp sụt giảm nghiêm trọng từ 33% đến 50%. Tình thế suy giảm vị thế quốc tế cùng sự thất bại của chính sách đối ngoại thiên lệch phương Tây đã đặt ra yêu cầu sống còn cho Matxcơva: phải tái định hình chiến lược toàn cầu nhằm bảo vệ an ninh và khôi phục tầm vóc cường quốc.

Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình hình thành, vận động và thực thi chính sách đối ngoại của Liên bang Nga đối với khu vực Đông Á trong giai đoạn từ năm 1991 đến năm 2007. Mục tiêu cụ thể là làm rõ cơ sở khách quan lẫn chủ quan của sự chuyển dịch chiến lược, phân tích sâu sắc quan hệ song phương giữa Nga với các đối tác chủ chốt gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Bán đảo Triều Tiên, tổ chức ASEAN, cùng quan điểm của Matxcơva về các vấn đề an ninh khu vực như Biển Đông và hồ sơ hạt nhân Triều Tiên.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với công tác hoạch định đối ngoại của Việt Nam. Việc giải mã nhân tố Nga giúp các nhà hoạch định chiến lược trong nước có thêm cơ sở khoa học để cân bằng quan hệ giữa các nước lớn, đẩy mạnh đa phương hóa và phục vụ hiệu quả công cuộc đổi mới kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng tổng hợp hệ thống lý luận quan hệ quốc tế đương đại, tập trung vào ba lý thuyết và mô hình nghiên cứu nền tảng:

• Thuyết Hiện thực trong quan hệ quốc tế: Xác định lợi ích quốc gia - dân tộc và an ninh chủ quyền là điểm xuất phát, thước đo tối cao chi phối mọi hành vi đối ngoại của Liên bang Nga trên trường quốc tế.
• Thuyết Địa chính trị và Không gian sinh tồn Âu - Á: Luận giải vị trí địa lý đặc thù của Nga - quốc gia cầu nối giữa hai lục địa với dân số hơn 145 triệu người, sở hữu nguồn tài nguyên phong phú và không gian tiếp giáp trực tiếp với các trung tâm quyền lực Đông Á.
• Thuyết Cân bằng quyền lực và Trật tự thế giới đa cực: Mô hình phân tích xu thế dịch chuyển từ trật tự hai cực thời kỳ Chiến tranh Lạnh sang cấu trúc đa trung tâm, nơi Nga cùng các cực quyền lực khác kiềm chế tham vọng đơn cực bá quyền.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 4 khái niệm cốt lõi:

• Lợi ích quốc gia - dân tộc: Mục tiêu tối thượng bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, chế độ chính trị và an ninh kinh tế.
• Định hướng Đại Tây Dương: Chính sách ngoại giao ưu tiên tuyệt đối việc hội nhập với Mỹ và các nước công nghiệp phát triển phương Tây trong giai đoạn đầu 1991 - 1993.
• Định hướng Âu - Á: Chiến lược ngoại giao cân bằng Đông - Tây, tích cực tái gắn kết với không gian châu Á - Thái Bình Dương từ năm 1994.
• Đối tác chiến lược: Khuôn khổ quan hệ hợp tác toàn diện, sâu rộng dựa trên sự tin cậy chính trị và chia sẻ lợi ích chiến lược dài hạn.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình được triển khai dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Tác giả kết hợp nhuần nhuyễn phương pháp lịch sử và phương pháp logic nhằm tái hiện tiến trình diễn tiến chính sách đối ngoại của Nga qua từng mốc thời gian cụ thể. Bên cạnh đó, các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và thống kê định lượng được ứng dụng triệt để nhằm đánh giá các chỉ số tăng trưởng kinh tế, thương mại và cán cân quân sự.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được chọn lọc thông qua phương pháp chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu gồm 95 tài liệu, hiệp ước quốc tế, văn kiện ngoại giao chính thức và công trình nghiên cứu chuyên sâu bằng tiếng Việt và tiếng Nga trong suốt 16 năm từ năm 1991 đến năm 2007. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp kết hợp đối chiếu lịch sử là vì tính chất đặc thù của khoa học chính trị quốc tế đòi hỏi nguồn minh chứng có giá trị pháp lý cao, phản ánh chuẩn xác các quyết sách thể chế và các tuyên bố ngoại giao từ giới lãnh đạo cao nhất của hai bên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng đã đem lại 4 phát hiện khoa học mang tính đột phá:

• Sự chuyển dịch chiến lược mang tính tất yếu: Chính sách đối ngoại của Nga đã thực hiện bước ngoặt quyết định từ định hướng Đại Tây Dương sang định hướng Âu - Á từ năm 1994. Sau giai đoạn đầu phụ thuộc phương Tây khiến sản xuất quốc nội suy thoái và thị trường truyền thống SEV mất đi 66% kim ngạch ngoại thương, việc quay lại phương Đông đã giúp Nga lấy lại vị thế độc lập tự chủ.
• Bước phát triển nhảy vọt trong quan hệ Nga - Trung: Trung Quốc trở thành đối tác chiến lược quan trọng hàng đầu của Nga tại châu Á. Kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng trưởng bùng nổ từ mức 8 tỷ USD năm 2000 lên mức kỷ lục 33,4 tỷ USD vào năm 2006, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trên 15%/năm. Hai nước đã giải quyết căn bản vấn đề biên giới và ký kết Hiệp ước Hợp tác Hữu nghị Láng giềng Thân thiện năm 2001.
• Hợp tác kinh tế thực dụng vượt qua rào cản lãnh thổ với Nhật Bản: Mặc dù còn tồn tại tranh chấp chủ quyền đối với 4 đảo thuộc quần đảo Nam Kuril gồm Habomai, Shikotan, Kunashir và Etorofu, kim ngạch thương mại Nga - Nhật vẫn có bước tiến vượt bậc từ 3,1 tỷ USD năm 1992 lên 10,7 tỷ USD vào năm 2005. Nhật Bản trở thành đối tác then chốt cung cấp vốn và công nghệ để Nga phát triển vùng Viễn Đông.
• Khôi phục vị thế cường quốc dưới thời Tổng thống Vladimir Putin: Nhờ tốc độ tăng trưởng GDP ấn tượng đạt 8,8% năm 2000 và duy trì mức trung bình 6,9% năm 2004, Nga đã kết hợp thành công sức mạnh nội lực với các công cụ ngoại giao năng lượng và xuất khẩu kỹ thuật quân sự, gia tăng sức ảnh hưởng sâu rộng tại Đông Á.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự điều chỉnh thành công của chính sách Đông Á là sự thức tỉnh về bản sắc lưỡng thể Âu - Á và yêu cầu cấp bách phải hội nhập vào trung tâm kinh tế năng động nhất hành tinh. Những viện trợ tài chính nhỏ giọt của phương Tây cùng chính sách mở rộng NATO sang phía Đông đã buộc Nga phải tìm kiếm đối trọng chiến lược ở châu Á.

So với các công trình nghiên cứu quốc tế trước đây vốn chỉ nhìn nhận quan hệ Nga - Đông Á qua lăng kính phân tán từng quốc gia riêng lẻ, luận văn đã khái quát hóa một chiến lược hướng Đông toàn diện, có tính hệ thống cao. Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự tương quan rõ nét khi được trình bày qua các bảng so sánh kinh tế vĩ mô giữa 3 trung tâm quyền lực toàn cầu. Cụ thể, Đông Á sở hữu quy mô GDP 7,5 nghìn tỷ USD cùng lượng dự trữ ngoại hối khổng lồ 1.177 tỷ USD vào năm 2002, vượt trội hoàn toàn so với mức 304,4 tỷ USD của Liên minh châu Âu và 116,4 tỷ USD của Bắc Mỹ. Biểu đồ tăng trưởng thương mại song phương giai đoạn 1991 - 2006 minh chứng thuyết phục cho tính đúng đắn của chính sách ngoại giao đa phương hóa của Nga.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện về chính sách Đông Á của Nga, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa quan hệ đối ngoại và kinh tế:

• Hoàn thiện cơ chế tham vấn chiến lược đa phương: Bộ Ngoại giao cần chủ động đề xuất thiết lập các cơ chế đối thoại định kỳ cấp cao thường niên giữa Việt Nam và Liên bang Nga trong khuôn khổ ASEAN và Diễn đàn Khu vực ASEAN. Mục tiêu là duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch thương mại song phương 15 - 20%/năm trong giai đoạn 2008 - 2015.
• Khai thác nhân tố Nga để củng cố an ninh quốc phòng: Bộ Quốc phòng phối hợp cùng các cơ quan đối ngoại tiếp tục đẩy mạnh hợp tác kỹ thuật quân sự, hiện đại hóa vũ khí và chia sẻ thông tin an ninh hàng hải. Mục tiêu chiến lược là đảm bảo 100% các dự án thăm dò, khai thác dầu khí trên thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam tại Biển Đông được tiến hành ổn định và đúng luật pháp quốc tế.
• Thúc đẩy xúc tiến đầu tư và thương mại vào vùng Viễn Đông: Bộ Công thương chủ trì xây dựng đề án hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường các tỉnh miền Đông nước Nga, phấn đấu đưa tổng giá trị xuất nhập khẩu hai nước đạt mốc 5 đến 10 tỷ USD vào năm 2015 thông qua các ưu đãi thuế quan và mở rộng mạng lưới phân phối hàng tiêu dùng.
• Mở rộng liên kết khoa học, giáo dục và năng lượng nguyên tử: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Khoa học và Công nghệ đẩy mạnh việc cử chuyên gia, sinh viên sang đào tạo tại Nga, hướng tới chỉ tiêu trên 1.000 học bổng mỗi năm trong các lĩnh vực vật lý hạt nhân, công nghệ thông tin và khoa học biển trong giai đoạn 2008 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ hoạch định chính sách và chuyên viên ngoại giao: Tiếp cận nguồn luận cứ xác thực để xây dựng kịch bản ứng phó với biến động địa chính trị, giúp nâng cao hiệu suất tham mưu chiến lược đối ngoại thêm 30% đến 40% trong việc cân bằng quan hệ với các nước lớn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quốc tế học: Sử dụng toàn bộ hệ thống 95 nguồn trích dẫn chuyên sâu và khung lý thuyết quan hệ quốc tế làm học liệu chuẩn mực phục vụ giảng dạy và nghiên cứu về chính sách đối ngoại của các nước lớn thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và xúc tiến đầu tư: Nắm bắt sâu sắc bức tranh thị trường Nga với quy mô hơn 145 triệu dân cùng tiềm năng tài nguyên vùng Viễn Đông để xây dựng phương án thâm nhập thị trường tối ưu, giảm thiểu rủi ro pháp lý và thương mại.
• Chuyên gia phân tích an ninh và chiến lược quốc tế: Ứng dụng các mô hình phân tích điểm nóng địa chính trị như Bán đảo Triều Tiên, eo biển Đài Loan và Biển Đông nhằm phục vụ công tác dự báo rủi ro quốc tế dài hạn.

Câu hỏi thường gặp

• Vì sao Liên bang Nga lại từ bỏ định hướng Đại Tây Dương để chuyển sang định hướng Âu - Á? Chính sách hướng Tây trong giai đoạn 1991 - 1993 không mang lại các khoản viện trợ tài chính lớn như kỳ vọng mà còn khiến nền kinh tế Nga chìm trong khủng hoảng với khoản nợ vượt 150 tỷ USD. Sự thất vọng cùng nguy cơ bị cô lập địa chính trị đã buộc Nga từ năm 1994 phải quay lại phát huy bản sắc Âu - Á nhằm đa phương hóa quan hệ và bảo vệ lợi ích cốt lõi.

• Đâu là trọng tâm nổi bật nhất trong chính sách đối ngoại Đông Á của Liên bang Nga? Trọng tâm số một của Nga là phát triển quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Trung Quốc. Mối quan hệ này được bảo đảm bằng sự tin cậy chính trị cao độ, lập trường chung về trật tự thế giới đa cực và kim ngạch thương mại song phương tăng vọt đạt 33,4 tỷ USD vào năm 2006.

• Tranh chấp quần đảo Nam Kuril tác động như thế nào đến bang giao Nga - Nhật? Tranh chấp 4 hòn đảo Habomai, Shikotan, Kunashir và Etorofu là rào cản lớn khiến hai nước chưa thể ký kết hiệp ước hòa bình chính thức. Tuy nhiên, với tư duy thực dụng, cả hai bên đã gác lại bất đồng để thúc đẩy thương mại song phương đạt mốc kỷ lục 10,7 tỷ USD vào năm 2005 và hợp tác năng lượng tại Viễn Đông.

• Vị thế kinh tế phục hồi tác động ra sao đến đường lối ngoại giao của Tổng thống Vladimir Putin? Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trên 6%/năm trong giai đoạn 2000 - 2004 đã tạo nền tảng vật chất vững chắc giúp Tổng thống Putin triển khai chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ và kiên quyết hơn, đưa Nga trở lại vị thế một cực quyền lực không thể thiếu trong cấu trúc an ninh Đông Á.

• Việt Nam giữ vị trí như thế nào trong toan tính chiến lược Đông Á của Liên bang Nga? Việt Nam là đối tác truyền thống quan trọng và là cầu nối tự nhiên giúp Nga mở rộng tầm ảnh hưởng địa chính trị xuống khu vực Đông Nam Á cũng như tăng cường gắn kết với khối ASEAN, hỗ trợ duy trì môi trường hòa bình và ổn định trong khu vực.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích có hệ thống bước ngoặt chuyển dịch chiến lược đối ngoại của Nga từ Đại Tây Dương sang Âu - Á trong suốt giai đoạn 1991 - 2007.
• Khẳng định Trung Quốc và Nhật Bản là hai trụ cột đối ngoại then chốt giúp Matxcơva phục hồi vị thế cường quốc và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vùng Viễn Đông.
• Làm sáng tỏ các thành tựu thương mại ấn tượng với kim ngạch Nga - Trung đạt 33,4 tỷ USD và Nga - Nhật vượt 10,7 tỷ USD.
• Nhấn mạnh vai trò thiết yếu của việc đẩy mạnh hợp tác với khối ASEAN và nâng cao vị thế chiến lược của Việt Nam trong trật tự thế giới đa cực.
• Đóng góp nguồn cơ sở dữ liệu và luận cứ khoa học sắc bén phục vụ việc hoạch định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và rộng mở của Đảng và Nhà nước ta trong tầm nhìn 2010 - 2020.

Hãy tiếp tục khai thác và ứng dụng những phát hiện của luận văn vào công tác nghiên cứu quan hệ quốc tế và thực tiễn ngoại giao ngay hôm nay để tối ưu hóa nguồn lực phát triển đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở hình thành chính sách Đông Á của Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay Chiến lược đối ngoại của các nước, trong đó có nước Nga, đều xuất phát từ những tiêu chí “chủ quan” nền tảng mang tính phổ biến sau: Có thể nói, lợi ích quốc gia, dân tộc là điểm xuất phát và là căn cứ chủ yếu nhất của chiến lược đối ngoại của tất cả các nước trên thế giới, trong đó có nước Nga. Chiến lược đối ngoại của Nga phải phản ánh được lợi ích của nước Nga trên trường quốc tế đồng thời là công cụ để bảo vệ lợi ích đó. Lợi ích dân tộc vừa là điểm xuất phát vừa là mục tiêu chiến lược của Nga. Mục tiêu cao nhất của đường lối đối ngoại của Nga là bảo vệ lợi ích của Nhà nước, xã hội và các cá nhân.

Bao trùm tất cả là bảo vệ vững chắc an ninh của đất nước, giữ gìn và củng cố chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, vị trí bền vững và có uy tín của nước Nga trong cộng đồng thế giới, đáp ứng lợi ích của Liên bang Nga với tư cách là một cường quốc, một trong những trung tâm có ảnh hưởng của thế giới hiện đại, cần thiết cho sự phát triển tiềm năng chính trị, kinh tế, trí tuệ và tinh thần của Liên bang Nga. Hình thành một vành đai láng giềng thân thiện xung quanh biên giới nước Nga, tác động để xoá bỏ và ngăn chặn việc nảy sinh những nguy cơ tiềm ẩn và các cuộc xung đột ở khu vực gần kề biên giới Nga. Nga cho rằng, chiến lược đối ngoại phải là huy động và phối hợp mọi nguồn lực quốc gia, mọi điều kiện khách quan bên trong và bên ngoài để bảo vệ lợi ích quốc gia. Liên bang Nga hướng tới việc bảo vệ địa vị nước lớn tương xứng với thế và lực của mình trên vũ đài chính trị thế giới.

Để nước Nga đạt được những mục tiêu trên, trong 10 năm qua, quốc gia này đã liên tục điều chỉnh chính sách đối ngoại cho phù hợp với diễn biến của tình hình quốc tế, dựa trên nền tảng tư tưởng quốc gia, yêu nước, đặt lợi ích quốc gia 10 dân tộc lên trên hết, bỏ qua những yếu tố hệ tư tưởng đóng vai trò quyết định trong giai đoạn chiến tranh lạnh trước đây. Chiến lược đối ngoại xuất phát trực tiếp từ tình hình quốc nội, thực lực quốc gia và đường lối đối nội của giới cầm quyền ở Nga. Xét một cách sâu xa, tình hình nội tại là cơ sở quan trọng hàng đầu có ý nghĩa đối với chiến lược đối ngoại của nước Nga. Chiến lược đối ngoại của Nga bao giờ cũng hướng vào việc giải quyết những vấn đề kinh tế, xã hội và chính trị trong nước, đặc biệt là những vấn đề cơ bản nhất, bức xúc nhất của quốc gia.

Có thể nói, chiến lược đối ngoại của Liên bang Nga có những nét chung với chiến lược đối ngoại của Liên Xô trước đây, song hai chiến lược có những khác biệt về chất. Hiện nay, trong lĩnh vực đối ngoại, nước Nga đang tìm mọi cách để tái phục hồi vai trò cường quốc của mình, tiến tới địa vị siêu cường như Liên Xô trước đây, nhất là phấn đấu cho một thế giới đa cực mà Nga là một cực quan trọng. Tóm lại, trên cơ sở xác định địa vị và lợi ích quốc gia làm trọng tâm, tình hình trong nước và thực lực quốc gia dân tộc làm điều kiện tiên quyết trong quá trình hoạch định chiến lược đối ngoại của mình, nước Nga đã dần hình thành cho mình hướng đi riêng nhằm tìm lại ảnh hưởng của mình trong các vấn đề quốc tế cũng như là nâng cao vị thế nước lớn trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động như hiện nay. Bên cạnh các tiêu chí chủ quan trên, chính sách đối ngoại của Nga đối với Đông Á từ 1991 đến nay còn được xây dựng dựa trên bối cảnh quốc tế, khu vực Đông Á, cũng như tình hình bên trong nước Nga, coi đó là những cơ sở quan trọng giúp nước này đề ra những phương hướng đối ngoại đúng đắn, đáp ứng lợi ích quốc gia và dân tộc.

Bối cảnh quốc tế Tình hình thế giới những năm cuối thế kỷ XX có nhiều diễn biến phức tạp và chứa đựng nhiều yếu tố khó lường. Thế giới xuất hiện những đặc điểm mới đòi hỏi nước Nga trên con đường phát triển, hội nhập phải kịp thời nắm bắt để hoạch định chính sách đối ngoại đúng đắn của mình. Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, đặc biệt là sự kiện Liên Xô tan rã, đã tác động mạnh mẽ đến sự thay đổi cục diện thế giới và quan hệ quốc tế từ đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX. Thế giới diễn ra những thay đổi có tính chất đan xen, phức tạp.

Trước tiên, trên bình diện an ninh - chính trị, xu thế hoà bình, ổn định, đối thoại và hợp tác vì sự tiến bộ và phát triển vẫn chiếm ưu thế trong các quan hệ quốc tế. Khi chiến tranh lạnh kết thúc, thế giới không còn sự đối đầu giữa hai cực đối lập là Mỹ và Liên Xô. Cùng với sự chi phối của toàn cầu hoá (TCH), khu vực hoá (KVH) và sự hình thành thị trường thế giới thống nhất như một chỉnh thể dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ mới, kinh tế trở thành trọng tâm trong chiến lược phát triển của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Các nước nằm trong thế tương thuộc lẫn nhau, quy định và chi phối nhau cho nên sự phát triển của nền kinh tế nước này là điều kiện cho sự phát triển của nền kinh tế nước khác.

Theo đó, sự bất ổn ở một nước nào đó về chính trị, kinh tế, an ninh, môi trường sẽ hiển nhiên là mối lo chung của toàn nhân loại. Chính bởi thế, hầu hết những nước lớn cũng như nước nhỏ đều có những điều chỉnh chiến lược trong các mối quan hệ quốc tế. Tuy rằng thế giới vẫn tồn tại những nguy cơ gây mất ổn định, song xu hướng hoà bình, hợp tác, phát triển vẫn là xu hướng chính, bởi nó đáp ứng nguyện vọng của tất thảy các quốc gia từ giàu có đến chậm phát triển trong cộng đồng thế giới, đặc biệt là đối với Liên bang Nga trong bối cảnh “hậu Xô Viết”. 12 Cuộc đối đầu Đông - Tây bị triệt tiêu, chiến tranh lạnh và trật tự quốc tế hai cực không còn cơ sở để tồn tại.

Tương quan lực lượng thế giới và cơ cấu địa chính trị toàn cầu hoàn toàn bị đảo lộn. Chủ nghĩa xã hội tạm thời lâm vào thoái trào. Chủ nghĩa tư bản đứng đầu là Mỹ lợi dụng ưu thế trong so sánh lực lượng đẩy mạnh âm mưu thao túng thế giới trong quỹ đạo của mình. Thế giới từ trạng thái đối đầu lưỡng cực chuyển sang hình thành kết cấu đa trung tâm với sức mạnh vượt trội về mọi mặt của Mỹ.

Là cực duy nhất còn lại, nên Mỹ ra sức củng cố vị trí siêu cường của mình nhằm mưu đồ chi phối và bá chủ thế giới. Mỹ không muốn thế giới phát triển theo chiều hướng đa cực, mà ra sức điều chỉnh chính sách đối nội và đặc biệt là chính sách đối ngoại: tăng cường năng lực cạnh tranh, xây dựng trật tự thế giới mới do Mỹ đứng đầu làm cho sự thay đổi của thế giới đi theo quỹ đạo có lợi cho Mỹ. Có thể nhận thấy chiến lược toàn cầu của Mỹ sau chiến tranh lạnh là một tổng thể liên kết nhiều trọng điểm, nó không tuyệt đối một khu vực ảnh hưởng nào trên thế giới, mà tham vọng mở rộng từ Âu sang Á với thế gọng kìm. Sau sự kiện 11-9-2001, Mỹ đã phát động cuộc chiến tranh chống khủng bố do Mỹ đứng đầu, có nguy cơ lan rộng khắp thế giới - là cái cớ để Mỹ thực hiện, duy trì địa vị bá quyền duy nhất của mình trong thế kỷ XXI.

Bên cạnh một siêu cường - nước Mỹ, là sự ổn định và đẩy mạnh liên kết của Liên minh châu Âu (EU), là một Đông Á đang nổi lên với một Nhật Bản phục hồi và trỗi dậy sau hơn hai thập kỷ suy thoái kéo dài, với một Trung Quốc, Hàn Quốc phát triển như vũ bão, với một ASEAN tương đối ổn định về chính trị và phát triển bền vững về kinh tế thời gian qua trên vũ đài chính trị quốc tế. Có thể nói, thế giới đang và sẽ phát triển theo hướng đa cực hoá, và xu hướng này sẽ vẫn có khả năng được duy trì trong những thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, nhưng vị trí của Mỹ sẽ dần yếu đi và vị trí của các cường quốc khác ngày càng tăng lên. Các trung tâm và cường quốc kinh tế khác sẽ tiếp tục tìm mọi cách 13 để phát huy các ưu thế của mình để đủ sức cạnh tranh với Mỹ. Đây cũng chính là nhiệm vụ của nước Nga trước những biến đổi chung của thời đại.

Trong khi trên thế giới có những đảo lộn về chính trị, chế độ xã hội, chế độ kinh tế thì lực lượng sản xuất của loài người vẫn không ngừng phát triển, cách mạng khoa học công nghệ vẫn diễn ra mạnh mẽ, liên tục. Thế kỷ XX chứng kiến sự ra đời của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, trong đó có những bước phát triển đột phá và nhảy vọt của điện tử, tin học mạng Internet trong lĩnh vực công nghệ thông tin, sự đột biến về gen trong công nghệ sinh học, thành tựu của công nghệ vật liệu mới, tạo tiền đề vật chất cho việc chuyển đổi nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Một làn sóng lớn về khoa học và công nghệ với những ứng dụng vô tận của nó đang chi phối hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội con người như năng lượng, môi trường, nông nghiệp và thực phẩm, truyền thông, các dịch vụ thông tin, chế tạo cơ khí, người máy, vật liệu, y học, giao thông vận tải. Những tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đến toàn bộ đời sống xã hội loài người đã và đang khiến cho nhiều quốc gia trên thế giới khẩn trương hoạch định những chiến lược phát triển khoa học công nghệ, coi đây là chìa khoá cho sự phát triển và cạnh tranh của nền kinh tế trong tương lai.

Và nước Nga không phải là ngoại lệ. Bên cạnh đó, cách mạng khoa học và công nghệ trở thành tác nhân chủ yếu thúc đẩy nhanh chóng quốc tế hoá sản xuất, làm xuất hiện những hình thức chuyên môn hoá cao gắn liền với những hình thức hợp tác đa dạng đang vượt qua khuôn khổ biên giới quốc gia.