Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về chiến lược phát triển du lịch bền vững của một địa phương - Chương 2: Thực trạng quá trình xây dựng và thực thi chiến lược phát triển du lịch bền vững của tỉnh Nghệ An - Chương 3: Một số giải pháp nhằm góp phần xây dựng và thực thi chiến lược phát triển du lịch bền vững tỉnh Nghệ An đến năm 2020, tầm nhìn 2030 8 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Việc nghiên cứu và thảo luận những vấn đề liên quan đến chiến lược phát triển DL, PTDLBV đã thu hút được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, các cơ quan quản lý DL và đã được thực hiện khá nhiều. Sau đây là một số công trình nghiên cứu tiêu biểu ở nước ngoài và trong nước. Một số công trình nghiên cứu ở nước ngoài Du lịch hiện nay được xem là một trong những ngành kinh tế lớn nhất của thế giới. Các nội dung về DL đã được rất nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm nghiên cứu.
Khái niệm “Phát triển du lịch bền vững” mãi đến đầu những năm 90 của thế kỷ trước mới xuất hiện. Các nghiên cứu về DLBV cho thấy DLBV không chỉ bảo vệ môi trường, gìn giữ sinh thái mà còn quan tâm đến khả năng duy trì lợi ích kinh tế dài hạn và công bằng xã hội. DLBV không thể tách rời khỏi tranh luận rộng rãi về PTBV nói chung và là lĩnh vực tiên phong, là mối quan tâm hàng đầu của tất cả các quốc gia trên thế giới nói riêng. Có thể kể đến một số tài liệu như: Heritage Division (2004), Steps to sustainable tourism: planning a sustainable future for tourism, heritage and the environment.
Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về các bước trong việc PTDLBV, được xây dựng dựa trên sự hỗ trợ của ngành DL, các ngành công nghiệp và các viện nghiên cứu, các cơ quan quản lý di sản. Nó cung cấp một phương pháp tiếp cận từng bước để thúc đẩy quan hệ đối tác và để đạt được lợi ích cho ngành DL. Bảo vệ môi trường và di sản (bao gồm cả địa điểm tự nhiên, lịch sử và bản địa) cũng như phát triển kinh tế và nâng cao lợi ích của cộng đồng là mục tiêu PTBV quan trọng. Tài liệu cũng cung cấp các bước nỗ lực để tìm một ngôn ngữ chung giữa bảo tồn, quản lý và kinh doanh cũng như những nội dung cơ bản nhất về PTDLBV.
Wray, Meredith (2010), Best Practice for Management, Development and Marketing. Công trình này trình bày kết quả của một dự án trong ba năm để xác định các bên liên quan trong phát triển DL, các kinh nghiệm đã học được từ thực tế, và những đóng góp tích cực trong việc lập kế hoạch, quản lý, PTBV và tiếp thị các điểm DL khu vực ở Úc. Nghiên cứu được khởi xướng bởi mạng các vùng DL Úc (ARTN), được tài trợ bởi Trung tâm Nghiên cứu Hợp tác xã Du lịch Bền vững (STCRC) và điều phối bởi Trung tâm Nghiên cứu DL các vùng thuộc Úc (ARTRC) tại Đại học Southern Cross. Một nhóm các nhà nghiên cứu trong bảy STCRC từ năm trường đại học trên toàn nước Úc đóng góp cho nghiên cứu này, được hướng dẫn bởi một nhóm tham khảo ngành công nghiệp DL bao gồm đại diện từ mỗi tổ chức nhà nước và lãnh thổ của Úc.
Nghiên cứu này xác định các 9 nguyên tắc thực hành tốt nhất và các chiến lược quy hoạch, quản lý, PTBV và tiếp thị các điểm DL trong khu vực. Một lựa chọn "điểm thực hành tốt nhất” được cung cấp để hướng dẫn về cách thực hành tốt nhất đối với các nghiên cứu của 21 điểm. Một bộ các nguyên tắc thực hành tốt nhất được áp dụng để các bên liên quan tham gia vào việc lập kế hoạch và quản lý DL trong khu vực. Đây là tài liệu phân tích khá kĩ các ví dụ điển hình liên quan đến PTDLBV cần được nghiên cứu và vận dụng trong việc xây dựng CLPTDLBV ở nước ta.
VisitScotland (2010), VisitScotland Sustainable Tourism Strategy 2010 - 2015. Mục đích của VisitScotland là tối đa hóa lợi ích kinh tế của ngành DL Scotland. Điều này góp phần vào mục tiêu tổng thể của Chính phủ Scotland là tập trung các dịch vụ công của chính phủ và tạo ra một quốc gia lớn mạnh hơn. DL là một ngành chiếm tỉ trọng lớn trong nền kinh tế Scotland, tạo ra việc làm cho hơn 200.000 người trong 20.000 DN và tạo ra doanh thu hàng năm hơn 4 tỉ bảng Anh.
Ngành DL Scotland cũng có quan hệ đặc biệt với môi trường và xã hội so với các hoạt động kinh tế khác. Điều này do sự ảnh hưởng từ các yếu tố như bản sắc văn hóa, giao tiếp xã hội, an ninh và sự hài lòng của khách DL. DL có thể gây ra những tác động và tổn hại cũng như những hậu quả lớn cho nền kinh tế, xã hội và môi trường của Scotland. Tài liệu này cung cấp một bản chiến lược với các chương trình và kế hoạch PTBV ngành DL trong vòng 5 năm tới cho Scotland.
Bao gồm cả các hướng dẫn hành động cho hoạt động PTDLBV. Cotswolds Conservation Board (2010), A Strategy and Action Plan for Sustainable Tourism in the Cotswolds Area of Outstanding Natural Beauty 2011 - 2016. The Cotswolds Area of Outstanding Natural Beauty (AONB) - Các khu vực cảnh quan tự nhiên nổi bật, lớn nhất trong 46 AONB tại Vương quốc Anh, là một trong những điểm thu hút rất nhiều khách DL và đóng góp khá lớn cho KT - XH của Cotswolds. Bản chiến lược và kế hoạch hành động PTBV cho Cotswolds cung cấp một khuôn khổ cho việc phát triển và quản lý DL trong khu vực Cotswolds dựa trên các nguyên tắc PTBV.
Trong đó có tính đến các nhu cầu bảo vệ môi trường và duy trì cuộc sống của cộng đồng địa phương. Tài liệu cũng đánh giá về tiềm năng DL, cũng như nhu cầu khách DL, lợi ích của cộng đồng địa phương xung quanh và trong AONB. Tài liệu cũng phản ánh các chính sách của địa phương và quốc gia về DL, được xây dựng dựa trên những ưu tiên có liên quan trong kế hoạch quản lý AONB Cotswolds, và trên 12 nguyên tắc của Hiến chương châu Âu. 10 World Tourism Organization (UNWTO) (2013), Sustainable Tourism for Development Guidebook.
Tài liệu này được UNWTO và Tổng cục Ủy ban châu Âu về Phát triển và Hợp tác - EuropeAid cùng xây dựng, nhằm tăng cường sự hiểu biết chung và cam kết của EU về tất cả các cơ quan hỗ trợ phát triển trên toàn thế giới để tập trung cho PTDLBV. Mục đích của nghiên cứu này là tăng cường sự hiểu biết chung và cam kết về PTDLBV cũng như phải vận dụng cách thức như thế nào để DL thực sự là một phương tiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và xã hội, thông qua việc đạt được các mục tiêu phát triển, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực về xã hội, văn hóa và môi trường. Tài liệu này hướng tới hai nhóm đối tượng chính là Liên minh châu Âu và các cơ quan hỗ trợ phát triển khác - để giúp họ hiểu và xác định các cơ hội hỗ trợ ngành DL trong PTBV. Các chính phủ và các bên liên quan khác trong nước sẽ giúp họ xác định những nội dung cụ thể cần tăng cường để PTDLBV, và khi cần thiết có thể tìm sự giúp đỡ trong các chính sách ưu tiên của quốc tế cho PTBV.
Đặc biệt, tài liệu cung cấp cơ sở cho cuộc thảo luận giữa hai nhóm trên trong thỏa thuận về các ưu tiên và hành động để hỗ trợ PTDLBV. Các công trình trên đều nghiên cứu các vấn đề liên quan đến cơ sở lý luận về CLPTDL, đặc biệt là tầm vĩ mô đối với các quốc gia trên thế giới. Đây là những công trình cung cấp cơ sở lý luận về CLPTDLBV để giúp tác giả nghiên cứu và kế thừa. Các công trình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, PTDLBV đã được các tổ chức trong và ngoài nước, các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu trên cơ sở tiếp thu những kết quả nghiên cứu về lý luận và kinh nghiệm của quốc tế về PTBV, đối chiếu với những hoàn cảnh cụ thể của đất nước, có thể kể đến một số công trình sau: Nguyễn Duy Mậu (2011), Phát triển DL Tây Nguyên đến năm 2020 đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, Luận án tiến sỹ.
Luận án đã đưa ra hệ thống các lý luận chung về DL, đề tài đi sâu phân tích, đánh giá tiềm năng và thực trạng về DL trên địa bàn Tây Nguyên. Từ đó đề xuất quan điểm, mục tiêu, giải pháp các kiến nghị phát triển DL Tây Nguyên đến năm 2020, góp phần đưa ngành DL trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Tây Nguyên. Tuy nhiên, luận án không nghiên cứu sâu về xây dựng CLPTDL Tây Nguyên theo hướng bền vững. Nguyễn Thu Hạnh (2012), Hiện trạng và giải pháp phát triển các khu DL biển quốc gia tại vùng DL Bắc Trung Bộ, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ.
Đề tài đã phân tích các nội dung: Xây dựng cơ sở lý luận về phát triển khu DL biển; 11 Tổng kết kinh nghiệm phát triển của một số khu DL quốc gia biển trên thế giới; Đánh giá đặc điểm các khu DL biển tại vùng DL Bắc Trung Bộ và các nhân tố tác động đến nó trong quá trình phát triển; Đánh giá thực trạng phát triển các khu DL biển tại vùng DL Bắc Trung Bộ. Xác định những tồn tại thách thức trong quá trình phát triển; Đề xuất các định hướng và giải pháp phát triển các khu DL biển tại vùng DL Bắc Trung Bộ đến năm 2020. Đề tài mới chỉ dừng lại ở việc tập trung nghiên cứu thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm phát triển các khu DL biển vùng Bắc Trung Bộ, đối với hoạt động PTDLBV và xây dựng CLPTDLBV cho tỉnh Nghệ An trong đó bao gồm nhiều vấn đề khác như việc xây dựng các mục tiêu chiến lược, các kế hoạch PTDLBV… thì đề tài chưa đáp ứng được. Nguyễn Quyết Thắng (2012), Nghiên cứu tiềm năng và các giải pháp phát triển DL sinh thái tại một số trọng điểm vùng DL Bắc Trung Bộ, Luận án tiến sỹ.
Luận án đã góp phần hệ thống hoá và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về nghiên cứu tiềm năng và phát triển du lịch sinh thái (DLST); Nghiên cứu đánh giá tiềm năng DLST tại các trong điểm DL của vùng DL Bắc Trung Bộ; Đánh giá tổng quát thực trạng phát triển DLST và phân tích các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển DLST tại các trọng điểm vùng DL Bắc Trung Bộ.