Chương 1: Cơ sở lý luận về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính. Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại Sở Xây dựng tỉnh Cao Bằng. Chương 3: Phương hướng và giải pháp tiếp tục cải cách thủ tục hành chính tại Sở Xây dựng tỉnh Cao Bằng. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1.
Những vấn đề chung về thủ tục hành chính 1. Khái niệm về thủ tục hành chính Theo Từ điển Tiếng Việt của GS. Hoàng Phê, thủ tục “là cách thức tiến hành công việc với nội dung, trình tự nhất định” [7, tr 715]. Thủ tục là “Trình tự và phương pháp làm việc.
Trình tự là thứ tự thực hiện nhất định. Người ta thường hiểu thủ tục là trình tự thực hiện hành động cần thiết để hoàn thành một công việc nào đó hoặc để giải quyết một nhiệm vụ nhất định” [7, tr. Cũng có thể hiểu thủ tục là những quy tắc, chế độ, phép tắc hay quy Luận văn Quản lý công định chung phải tuân theo khi làm việc. Trong quản lý, để giải quyết các công việc cần phải tuân theo những thủ tục phù hợp.
Với nghĩa chung nhất, thủ tục là phương thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể chế thống nhất, gồm một loại nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt được kết quả mong muốn. Hoạt động quản lý nhà nước được thể hiện qua các chính sách quản lý nhà nước đó là những quy phạm pháp lý để hướng dẫn hoạt động QLNN, quản lý hoạt động của xã hội. Để cụ thể hoá những quy phạm pháp lý này, thủ tục là loại quy định trình tự, cách thức khi sử dụng thẩm quyền của từng cơ quan để giải quyết các loại công việc. Khoa học pháp lý gọi đó là những quy phạm thủ tục, quy phạm này gồm các bộ phận: Thủ tục lập pháp, thủ tục tố tụng tư pháp và TTHC.
8 Thủ tục lập pháp là thủ tục làm Hiến pháp và làm luật. Thủ tục tố tụng tư pháp là thủ tục giải quyết tranh chấp dân sự, định tội, được thực hiện bởi các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử,… Còn thủ tục hành chính là thủ tục thực hiện quyền trong hoạt động hành chính nhà nước. TSKH Nguyễn Văn Thâm, Thủ tục hành chính là “Trình tự về thời gian và không gian, các giai đoạn cần phải có để thực hiện mọi hình thức hoạt động của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước, bao gồm trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, điều động viên chức; trình tự lập quy, áp dụng các quy phạm để bảo đảm các quyền chủ thể và xử lý vi phạm; trình tự tổ chức tác nghiệp hành chính” [17, tr. Theo Nghị định số 63/2010/NĐ-CP, ban hành ngày 08 tháng 6 năm 2010, Thủ tục hành chính là “Trình tự, cách thức thực hiện, là các hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định cho Luận văn Quản lý công các cơ quan, tổ chức, cá nhân phải tuân theo khi giải quyết một công việc cụ thể”.
Từ những phân tích ở trên, có thể hiểu: Thủ tục hành chính (TTHC) là một loại quy phạm pháp luật quy định về trình tự thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy Nhà nước, là cách thức giải quyết công việc của các cơ quan HCNN trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân. Như vậy, TTHC được đặt ra để các cơ quan nhà nước có thể thực hiện mọi hình thức hoạt động cần thiết của mình trong đó bao gồm cả trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, bãi nhiệm, trình tự lập quy, trình tự điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính. Đó chính là các quy tắc phải tuân thủ theo trong quá trình ra các quyết định hành chính của các cơ quan quản lý nhà nước. 9 TTHC là một bộ phận chế định của luật hành chính.
Nói cách khác, TTHC là một loại hình quy phạm mang tính công cụ để giúp các cơ quan nhà nước có điều kiện thực hiện chức năng của mình. TTHC do các cơ quan nhà nước ban hành để thực thi Hiến pháp và pháp luật nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính nhà nước và hoàn thành nhiệm vụ của mình, đồng thời các cơ quan HCNN có trách nhiệm thực thi các thủ tục đó. Đặc điểm của thủ tục hành chính Tính chất đa diện và nội dung phong phú của hoạt động quản lý hành chính nhà nước nó làm cho TTHC có những đặt điểm chung như sau: Thứ nhất, thủ tục hành chính là tổng thể các hành động diễn ra theo trình tự thời gian, được thực hiện bởi những cơ quan và công chức nhà nước. Thứ hai, thủ tục hành chính là thủ tục giải quyết công việc nội bộ nhà Luận văn Quản lý công nước và công việc liên quan đến quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý của công dân.
Do vậy, đối tượng công việc cần thực hiện thường rất phức tạp. Thứ ba, quản lý hành chính nhà nước chủ yếu là hoạt động cho phép ra mệnh lệnh mang tính đơn phương và đòi hỏi thi hành kịp thời nhằm giải quyết nhanh chóng, có hiệu quả mọi công việc diễn ra hằng ngày trong đời sống xã hội. Chính điều đó dẫn đến việc quy định thủ tục hành chính phải kết hợp những khuôn mẫu ổn định tương đối và chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và đối tượng để đảm bảo kịp thời giải quyết công việc theo từng trường hợp cụ thể. Thứ tư, nền hành chính hiện nay đang chuyển từ hành chính “cai quản” sang hành chính phục vụ, từ quản lý tập trung sang cơ chế thị trường làm cho hoạt động quản lý hành chính nhà nước hiện nay phải năng động và chuyên nghiệp hơn.
Thứ năm, hoạt động hành chính nhà nước chủ yếu thực hiện tại văn phòng 10 của công sở nhà nước và phương tiện truyền đạt quyết định cũng như các thông tin quản lý phần lớn là văn bản (công văn, giấy tờ). Vì thế nó gắn chặt với công tác văn thư, với việc tổ chức ban hành, sử dụng và quản lý văn bản trong các cơ quan Nhà nước. Vai trò của thủ tục hành chính Thứ nhất, thủ tục hành chính đảm bảo cho các quy phạm quy định trong các quyết định hành chính được thi hành thuận lợi. Thủ tục càng có tính cơ bản thì ý nghĩa càng lớn bởi vì các thủ tục cơ bản thường tác động đến giai đoạn cuối cùng của quyết định hành chính, đến hiệu quả của việc thực hiện chúng.
Thứ hai, thủ tục hành chính đảm bảo cho việc thi hành các quyết định được thống nhất và có thể kiểm tra được tính hợp pháp, hợp lý cũng như các hệ quả do việc thực hiện các quy định hành chính tạo ra. Thứ ba, thủ tục hành chính khi được xây dựng và vận dụng một cách hợp Luận văn Quản lý công lý sẽ tạo khả năng sáng tạo trong việc thực hiện các quyết định quản lý đã được thông qua, đem lại hiệu quả thiết thực cho quản lý Nhà nước. TTHC liên quan đến quyền lợi của công dân do vậy khi được xây dựng và vận dụng tốt vào đời sống sẽ có ý nghĩa rất thiết thực, giảm sự phiền hà, củng cố được mối quan hệ giữa nhà nước và người dân. Thứ tư, thủ tục hành chính cũng là một bộ phận của pháp luật về hành chính nên việc xây dựng và thực hiện tốt các thủ tục hành chính sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình xây dựng và triển khai pháp luật.
Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi nước ta đang tiếp tục công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì thủ tục hành chính lại càng có vai trò quan trọng. Nhìn một cách tổng quát, TTHC có ý nghĩa như một chiếc cầu nối quan trọng giữa các cơ quan nhà nước với nhau và giữa các cơ quan nhà nước với các tổ chức và công dân. Chiếc cầu nối này có khả năng làm bền chặt các mối quan 11 hệ, làm cho nhà nước ta thực sự là nhà nước của dân, do dân và vì dân. Nhưng nếu xây dựng thiếu tính khoa học, áp dụng tùy tiện vào đời sống xã hội thì chính TTHC sẽ làm xa cách giữa nhân dân với nhà nước và hậu quả của nó là làm niềm tin của người dân với chính quyền bị giảm sút.
Phân loại thủ tục hành chính Kinh nghiệm thực tế cho thấy muốn xây dựng và áp dụng TTHC một cách có hiệu quả thì cần phải phân loại chúng một cách khoa học. - Phân loại theo đối tượng quản lý hành chính nhà nước Theo cách phân loại này các TTHC được xác định cho từng lĩnh vực quản lý nhà nước và được phân chia theo cơ cấu chức năng của bộ máy quản lý hiện hành như: thủ tục trong xây dựng cơ bản, thủ tục tước bạ, thủ tục hoạt động đăng ký kinh doanh. Lợi ích của việc phân chia này là giúp cho người quản lý xác định được Luận văn Quản lý công tính đặc thù của lĩnh vực mà mình phụ trách. Từ đó đề ra các yêu cầu xây dựng cho lĩnh vực này những TTHC cần thiết, thích hợp nhằm quản lý tốt các nhiệm vụ đặc ra theo mục tiêu của nhà nước quy định.
- Phân loại theo chức năng hoạt động của các cơ quan Cách này thường được áp dụng trong các cơ quan có chức năng quản lý chuyên môn. Chẳng hạn, thủ tục cung cấp các dịch vụ thông tin; thủ tục cho phép xuất khẩu các nguyên liệu hiếm; thủ tục kiểm tra mức độ an toàn lao động. Cách phân loại này có ý nghĩa thực tiễn, nó giúp các nhà quản lý khi giải quyết công việc chung có liên quan đến các tổ chức hoặc công dân, tìm được các hình thức giải quyết thích hợp theo đúng chức năng QLNN của cơ quan mình. - Phân loại theo các loại hình công việc cụ thể mà các cơ quan nhà nước được giao thực hiện trong quá trình hoạt động của mình Cách phân loại này đơn giản, có khả năng áp dụng rộng rãi.
Chẳng hạn, Thủ tục ban hành văn bản QPPL; thủ tục tuyển dụng cán bộ, công chức; thủ tục 12 xét phong đơn vị và cá nhân anh hùng, chiến sĩ thi đua,… Trong mỗi loại hình vừa nêu có thể phân chia thành các loại thủ tục liên quan đến những hoạt động cụ thể hơn.