Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỘI PHẠM MANG TÍNH CHẤT BẠO LỰC GIA ĐÌNH 1. Khái niệm và đặc điểm của tội phạm mang tính chất bạo lực gia đình 1. Khái niệm bạo lực gia đình Hiện nay, trên thế giới có nhiều cách định nghĩa khác nhau về bạo lực gia đình, đứng ở những góc độ khác nhau thì sẽ có những nhận định những khái niệm riêng về bạo lực gia đình, ví dụ: bạo lực gia đình nhìn từ góc độ xã hội: “Bạo lực gia đình là bất kỳ hành vi bạo lực hay đe dọa có hành vi bạo lực xảy ra giữa các thành viên trong gia đình. Bạo lực gia đình là ngược đãi bằng tình cảm, thể xác hay tình dục một thành viên trong gia đình bằng một thành viên khác” [15, tr.
Tuy nhiên ở nước ta, thì nhận thức về bạo lực gia đình vẫn còn hạn chế do tư tưởng lối sống cũ, nhiều người vẫn coi đó là việc của mỗi gia đình, “mỗi cây mỗi hoa mỗi nhà mỗi cảnh”, nên phần lớn người dân vẫn có cái nhìn chưa đầy đủ, chính xác về bạo lực gia đình. Bạo lực gia đình nhìn từ góc độ giới được hiểu: Là một hình thức phân biệt đối xử; bạo lực nhằm vào một phụ nữ vì người đó là phụ nữ hoặc gây ra sự mất công bằng đối với phụ nữ. Bạo lực giới bao gồm các hành động gây đau đớn về thể xác. tinh thần hay tình dục.
bao gồm cả sự đe dọa thực hiện những hành động này. sự cưỡng bức hay tước đoạt tự do dưới các hình thức khác nhau [16, tr. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã đưa ra định nghĩa về bạo lực gia đình như sau: Bạo lực gia đình bao gồm bất kỳ một hành động bạo lực dựa trên cơ sở giới nào dẫn đến, hoặc có khả năng dẫn đến những tổn hại 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com về thân thể, tình dục hay tâm lý, hay những đau khổ của phụ nữ. bao gồm cả sự đe dọa có những hành động như vậy, sự cưỡng bức hay tước đoạt một cách tùy tiện sự tự do, dù nó xảy ra nơi công cộng hay cuộc sống riêng tư.
Bạo lực gia đình nếu nhìn từ góc độ pháp luật: Thuật ngữ bạo lực gia đình lần đầu tiên được sử dụng trong báo cáo của Hội nghị Phụ nữ Quốc tế 1980 tại Copenhagen. Báo cáo kêu gọi “Cần phải ban hành và thực hiện luật pháp về ngăn ngừa bạo lực gia đình và bạo lực đối với phụ nữ”. Hiện nay, mỗi quốc gia có định nghĩa riêng về bạo lực gia đình trong hệ thống pháp luật của nước mình. Luật phòng ngừa và điều chỉnh bạo lực gia đình của Thái Lan quy định:Bạo lực gia đình là bất kỳ hành vi nào được thực hiện một cách cố ý nhằm gây ra những thương tích về thân thể, sức khỏe hoặc tinh thần hoặc các hành vi có khả năng gây ra nguy hiểm cho than thể, sức khỏe hoặc tinh thần của các thành viên hộ gia đình hoặc cưỡng ép lạm dụng quyền lực để các thành viên hộ gia đình phải thực hiện hoặc không thực hiện hoặc phải chấp nhận thực hiện những hành vi sai trái, bỏ mặc [38, tr.
Luật bảo vệ chống bạo lực gia đình của Bun-ga-ri ngày 29/3/2005 quy định bạo lực gia đình là bất kỳ hành vi bạo lực về thể chất, tinh thần hay tình dục nào kể cả những hành vi trong giai đoạn chưa đạt, cũng như việc áp đặt hạn chế tự do và sự riêng tư cá nhân, nhằm vào các cá nhân đang hay đã có quan hệ gia đình hoặc họ hàng chung sống như vợ chồng hoặc chung sống trong một nhà. Ở Việt Nam, tại kì họp thứ 2 của Quốc hội khóa XII đã thông qua Luật phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007. Khoản 2, Điều 1 của Luật này đã định nghĩa: “Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với các thành viên khác trong gia đình” [31, tr. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Bạo lực gia đình là một dạng bạo lực, là “hành vi cố ý của các thành viên gia đình gây tổn hại hoặc đe dọa gây tổn hại… với các thành viên khác trong gia đình” (Điều 1) [31, tr.
Căn cứ vào tính chất, đặc điểm hành vi bạo lực gia đình được chia làm 4 nhóm gồm: bạo lực tinh thần, bạo lực thể chất, bạo lực kinh tế và bạo lực tình dục, cụ thể như sau: Nhóm 1, Nhóm hành vi bạo lực về tinh thần: bao gồm các hành vi lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm hay cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng hoặc ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu, giữa cha, mẹ và con, giữa vợ và chồng, giữa anh, chị, em với nhau, hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở, cưỡng ép tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ Nhóm 2, Hành vi bạo lực về thể chất hay thể xác: bao gồm hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng. Nhóm 3, Nhóm hành vi bạo lực về kinh tế: bao gồm chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình hay cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ hoặc là kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính. Nhóm 4, Nhóm hành vi bạo lực về tình dục: gồm có hành vi cưỡng ép quan hệ tình dục. Mỗi hình thức bạo lực có thể được biểu hiện dưới nhiều hành vi khác nhau như: 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khoẻ, tính mạng; - Lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm; - Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng; - Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau; - Cưỡng ép quan hệ tình dục; - Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; - Chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình; - Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính; - Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở.
Như vậy, có thể hiểu “bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình, cựu thành viên gia đình, gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại, về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình”. Các hành vi có thể được thể hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động. Có thể đưa ra một số đặc điểm chung nhất, điển hình nhất của bạo lực gia đình như sau: Một là, đặc điểm về chủ thể và đối tượng của bạo lực gia đình: bạo lực gia đình xảy ra giữa các thành viên gia đình hoặc những người đã từng có 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quan hệ gia đình. Vì vậy, phạm vi của bạo lực gia đình khá rộng và có tính bao quát.
Có thể là bạo lực gia đình giữa vợ - chồng, cha mẹ - các con, ông bà - các cháu, anh, chị, em trong gia đình với nhau. Hai là, đặc điểm về hình thức của bạo lực gia đình: bạo lực gia đình tồn tại dưới nhiều kiểu loại và dạng thức khác nhau, hành động hoặc không hành động. Ba là, đặc điểm về không gian của bạo lực gia đình: bạo lực gia đình khó bị phát hiện, khó can thiệp bởi nó thường xảy ra trong phạm vi gia đình; mà đã là chuyện gia đình thì người ngoài rất ít khi can thiệp. Bốn là, đặc điểm về hậu quả của bạo lực gia đình: bạo lực gia đình để lại hậu quả hết sức to lớn đối với nạn nhân và xã hội, cụ thể: Về thể chất: Sức khỏe nạn nhân bị tổn hoại, có thể gây ra thương tích đau đớn, để lại thương tật suốt đời, thậm chí dẫn đến tử vong.
Về tinh thần: luôn ám ảnh bị bạo lực; chán nản, buồn rầu, lo lắng, sợ hãi, mất tự tin, hoang mang, trầm cảm; cảm thấy cuộc sống nặng nề, căng thẳng và tuyệt vọng. Xét theo nhóm đối tượng, hậu quả của bạo lực gia đình đối với nạn nhân là phụ nữ, bạo lực gia đình có thể gây tổn hại về sức khỏe sinh sản: mang thai ngoài ý muốn, thai nhi suy dinh dưỡng, sẩy thai, đẻ non, lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhiễm HIV. Đối với trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ, trẻ có thể suy dinh dưỡng, chậm lớn, chậm phát triển trí tuệ, e ngại khi tiếp xúc với người lạ; với trẻ trong độ tuổi trước vị thành niên: thiếu tập trung và không có khả năng chơi tích cực, vụng về, lóng ngóng và hay gây rối, tránh va chạm và dễ chiều theo ý người khác, mất hứng thú với các hoạt động xã hội và giảm năng lực xã hội, lẩn tránh các mối quan hệ với các bạn cùng lứa tuổi. Với trẻ vị thành niên: trẻ có thể học kém, bỏ học, phạm tội, uống rượu, hút thuốc lá và nghiện ma túy, thiếu tin tưởng vào người lớn, bỏ đi 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khỏi nhà, có thể có các hành vi bạo lực như người lớn, chán nản và có ý nghĩ tự tử, thậm chí tự tử.