CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VẺ CẠNH TRANH VÀ CÁC YẾU TÓ TÁC ĐỘNG DÉN NẴNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Cạnh tranh 'Iuy cạnh tranh là vân đề phổ biển và được nghiền cứu từ rất lâu, nhưng cho đến nay trên thế giới vẫn chưa có khái niệm thống nhất về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Do vậy, dễ đưa ra khải mêm này một cách có căn cử, cần điểm lại một số ly thuyét về nắng lực cạnh tranh trên thé giới và trong TƯỚU 1.1 Khải niệm Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là hiện tượng phổ biến và có Ý nghĩa quan trọng dối với phát triển kinh tế ở các quốc gia. Việc nghiên cửu hiện tượng cạnh tranh đã từ rất sớm với các các trường phái nỗi tiếng như: lý thuyết cạnh tranh cỗ điển, lý thuyết cạnh tranh tân cổ điển và lý thuyết cạnh tranh hiện đại.
Đôi với nền kinh tế thị trường, các khái niệm liên quan tới cạnh tranh. còn rất khác nhau.Mac “ Cạnh tranh là sự ganh đua gay gắt giữa các nha tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và trong tiêu thụ dé đạt được những lợi nhuận siêu ngạch”, có các quan niệm khác lạ cho rằng * cạnh tranh 14 su phan đấu về chất lượng sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp minh sao cho tốt hơn các Doanh nghiệp khác ” Theo kinh tế chính trị học: “ Cạnh tranh là sự thôn tỉnh lẫn nhau piữa các đối thử nhằm giảnh giật thị trường khách hàng cho Doanh nghiệp mình”. Đề tiểu nhất quản ta có khái niệm sau "Trong nên kinh tế thị trường cạnh tranh dược hiểu lả sự ganh dua giữa các Doanh nghiệp trên thị trường nhằm giảnh giật được ưu thể hơn về củng một loại sản phẩm hàng hoá địch vụ, về cùng một loại khách hàng so với đổi thủ cạnh tranh Từ khi nước ta thực hiện đường lối mở cửa nên kinh tế, từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tẻ thị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước theo định hướng XHƠN thi vẫn để cạnh tranh bắt đâu xuất hiện và len lỏi vào từng bước đi của Doanh nghiệp. Môi trường hoạt động kinh doanh của TOoanh nghiệp lúc này dầy biến động và vấn dễ cạnh tranh đã trở nên cấp bách, có thể nói cạnh tranh đã hình thành và bao trùm lên mọi lĩnh vực của cuộc sống, từ tầm vi mô dến vĩ mô, từ một cá nhân dơn lẻ đến tổng thể toàn xã hội.
Cạnh tranh vốn là một quy luật tự nhiên và khách quan của nền kinh tế thị trường, nó không phụ thuộc và ý muốn chủ. quan của mỗi người, bởi tự đo là nguồn gốc dẫn tới cạnh tranh, cạnh tranh là động lực thc đây sản xuất, lưu thông hảng hoá phát triển. Bởi vậy, để giành được các điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm buộc các Doanh nghiệp phải thường xuyên déi mới, tích cực nhạy bén và năng động, phải thường xuyên cải tiến kỹ thuật, ứng dụng khoa học kỹ thuật công nghê mới, bỗ xung xây dựng các cơ sở hạ tầng, mua sắm thêm trang thiết bị máy móc, loại bổ những máy múc đã cũ kỹ vả lạc hậu vả điều quan trọng là phải có phương pháp tổ chức quản lý có hiệu quả, đảo tạo và đãi ngộ trình độ chuyên môn, tay nghề cho người lao động. Canh tranh không chỉ kich thịch lăng năng suất lao động, giám chỉ + os Ât HÀ côn og ek à Am.
5 4 phi sin xuât mà còn cải tiến mẫu mã, chủng loại hàng hóa, nâng cáo chat lượng sẵn phẩm và chất lượng dich vụ làm cho sẵn xuất ngày càng gắn hển với tiêu dùng, phục vụ nhu cầu xã hội được tốt hơn. Bên cạnh những mặt tích cực cạnh tranh còn để lại nhiêu hạn chế vả tiêu cực, đó là sự phân hoá sản xuất hàng hoá, làm phá sản những Doanh nghiệp kinh doanh gặp nhiều khó khăn do thiếu vốn, cơ sé ha ting hạn hẹp, trình dộ công nghệ thân và có thể làm cho Doanh nghiệp phá sản khi Doanh nghiệp gặp phải những rủi ro khách quan mang lại như thién tai, hoa hoạn,. hoặc bị rơi vào những hoàn cảnh, điều kiên không thuận lợi Như vậy, cạnh tranh được hiểu và được khái quát một cách chung nhất đó là cuộc ganh dua gay gắt giữa các chủ thể đang hoạt động trên thị trường, với nhau, kinh doanh cùng một loại sản phẩm hoặc những sản phẩm tương tự thay thế lẫn nhau nhằm chiếm lĩnh thị phần, Lĩng doanh số và lợi nhuận ~ Cạnh tranh là hiện tượng phổ biến mang tỉnh tắt yếu, lả một quy luật cơ bản trong nền kinh tế thị trường. - Cạnh tranh có tính chất hai mặt: tác động tích cực và tác động tiêu cực Canh tranh là động lực mạnh mẽ thúc dây các chủ thể kinh doanh hoạt động hiệu quả hơn trên cơ sở nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả vì sự sống côn va phát triển của mình.
Tuy nhiên, cạnh tranh cũng có nguy cơ dẫn dến cạnh tranh, giảnh giật, khống chế lẫn nhau. tạo nguy cơ gây rối loạn và thậm chí để vỡ lớn. - Trong diễu kiện hiện nay, cạnh tranh chuyển từ quan diểm đổi kháng sang cạnh tranh trền cơ sở hợp tác, canh tranh không phải là khi nào cũng déng nghĩa với việc tiêu diệt lẫn nhau, triệt hạ nhau. Trên thực tế, các thủ pháp cạnh tranh hiện đại dựa trên cơ sở cạnh tranh bằng chất lượng, mẫu mã, giá cả và các dịch vụ hỗ trợ.
Bởi lš, khi mà các đối thủ cạnh tranh quá nhiễu. thì việc tiêu diệt các dối thủ khác là vấn đề không đơn giản. ~ 'Tập hợp những quan điểm trên xin đưa ra một khái niệm về cạnh tranh trong kinh tế, đặc biệt là cạnh tranh giữa doanh nghiệp “Trang hoạt dộng kinh tế, cạnh tranh luôn liên quan dén quyên sở hữu. Nồi cách khác, sô hữu là điều kiện để cạnh tranh linh lễ điễn ra.
“Cạnh tranh” là sự ganh dua giữa các chủ thể kinh lỄ (giữa các quốc gia, doanh nghiệp) tên cơ sở sử dụng hiệu quả các nguôn lực kinh tễ kết hợp áp đụng khoa học công nghé trong san xuất cũng như dịch vụ đễ thỏa mãn nhu cầu khách hàng bằng sân phẩm chất lượng và giá câ bựp lý và “cạnh tranh” cũng tạo ra sự sai biệt giữa các sản phẩm cùng laại thông qua các giá trị vô hình mà doanh nghiệp tao ra. Qua đó, doanh nghiệp sẽ giành lấy những vị thế tương đổi trong sẵn xuấi, liêu thụ hàng hóa để tôi ấu hóa lợi nhuận” 1. Vai trò và tâm quan trọng của cạnh tranh Trong cơ chế kế hoạch hoá lập trung trước đây phạm trủ cạnh Iranh hầu như không tồn tại piữa các Doanh nghiệp, tại thời điểm nay các Doanh nghiệp hầu như đã được Nhà nước bao cấp hoàn toàn về vốn, chỉ phí cho mọi hoạt động, kÊ cả khi các Doanh nghiệp làm ăn thua lỗ thì trách nhiệm này thuộc về Nhà nước. Vì vậy, vô hình dung Nhà nước đã tạo ra một lỗi mỏn trong kinh đoanh, một thói quen tri trệ và ï lại, Doanh nghiệp không phải tự tìm kiếm khách hàng mả chỉ có khách hàng tự tìm tới đến Doanh nghiệp.
Chính điều đó đã không tạo được đông lực cho I3oanh nghiệp phát triển. Sau khi kết thúc Đại hội đáng toản quốc lần thứ VI ( 1986) nước ta đã chuyển sang một giai đoạn mới, một bước ngoặt lớn, nền kinh tế thị trường dược hình thành thì vấn để cạnh tranh xuất hiện và có vai trỏ đặc biệt quan trọng không chí đối với Doanh nghiệp mà còn đối với người tiêu dùng cũng như nên kinh tế quốc đân nói chung. Đối với nên kinh tê quác dân. Đối với nền kinh tế, cạnh tranh không chỉ lá môi trưởng và động lực thúc đẩy sự phát triển nói chung, thúc đây sân xuất kinh doanh, tăng năng suất lao động mả còn là yếu tổ quan trọng làm lành mạnh hoá quan hệ xã hội, cạnh tranh cỏn là diều kiện giáo duc tinh nang dang ciia cdc Doanh nghiệp.
Bên cạnh đó cạnh tranh góp phần gợi mở những nhu cầu mới của xã hội thông qua sự xuẤt hiện của nhữnh sản phẩm mới. Điều dó chứng tỏ đời sống của con người ngày cảng được nâng cao về chính trị, về kinh tế và văn hoá. Cạnh tranh bảo đâm thúc đây sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự phân công lao động xạ hội ngày càng phát triển sâu và rộng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn mà cạnh tranh đem lại thì nó vẫn còn mang lại những mặt hạn chế như cạnh tranh không lành mạnh tạo sự phân hoá giàu nghẻo, cạnh tranh không lánh mạnh sẽ dẫn tới só những mắt lắm ăn vi phạm pháp luật như trồn thuế, lậu thuế, làm hàng giả, buôn bán trái phép những mặt hàng mả Nhà nước và nháp luật nghiềm cắm Đối với Doanh nghiệp.
Bắt kỳ một Doanh nghiệp nảo cũng vậy, khi tham gia vào các hoạt động kinh doanh trên trên thị trường thì dều muốn Doanh nghiệp mình tần tại và đứng vững. Để tổn tại và đứng vững các I2oanh nghiệp phải có những chiến lược cạnh tranh cụ thể và lâu đài mang tính chiến lược ở cả tầm vi mô và vĩ mô. Họ cạnh tranh để giảnh những lợi thế về phía mình, cạnh tranh dé gianh giật khách hàng, lâm cho khách hàng tự tin rằng sẵn phẩm của I3oanh nghiệp minh là tốt nhất, phủ hợp với thỉ hiếu, như cầu người tiêu đừng nhất. Doanh nghiệp nào đáp ứng tốt nhu cầu của khác hàng kịp thời, nhanh chóng và dầy đủ các sản phẩm cũng như địch vụ kèm theo với mức giá phủ hợp thị Doanh nghiệp đó mới có khả năng tần lại và phát triển.
Do vậy cạnh tranh là rất quan trọng và cần thiết Cạnh tranh đôi hỏi Doanh nghiệp phải phát triển công tác marketing bắt đầu từ việc nghiên cứu thị trường để quyết định sản xuất cái gì? sán xuất như thé nao? sản xuất cho ai ” Nghiên cứu thì trưởng đề Doanh nghiệp xác định được nhu cầu thị trường và chỉ sẵn xuất ra những gì mà thị trường vẫn chứ không sản xuất những gì mả Doanh nghiệp có. Cạnh tranh buộc các Doanh nghiệp phải đưa ra các sản phẩm có chât lượng cao hơn, tiện dụng với người tiêu dùng hơn. Muốn vậy các Doanh nghiệp phải áp dụng những thành Lựư khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất kinh doanh, tăng cường công tác quản lý, nâng cao trình độ tay nghề cho công nhân, cử cán bộ đi học để nâng cao trình độ chuyên môn. Cạnh tranh thắng lợi sẽ tạo cho Doanh nghiệp một vị trí xửng đáng trên thị trường tăng thêm uy tín cho I3oanh nghiệp.