CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tài chính doanh nghiệp và quản trị tài chính doanh nghiệp. TCDN và các quyết định TCDN. Khái niệm TCDN.
Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế thực hiện các hoạt động sản xuất và cung ứng hàng hóa cho người tiêu dùng qua thị trường nhằm mục đích sinh lời. Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào như nhà xưởng, thiết bị, nguyên vật liệu… và sức lao động để tạo ra yếu tố đầu ra là hàng hóa và tiêu thụ hàng hóa đó để thu lợi nhuận. Trong nền kinh tế thị trường để có các yếu tố đầu vào đòi hỏi doanh nghiệp phải có lượng vốn tiền tệ nhất định. Với từng loại hình pháp lý tổ chức, doanh nghiệp có phương thức thích hợp tạo lập số vốn tiền tệ ban đầu, từ số vốn tiền tệ đó doanh nghiệp sẽ mua những thứ cần thiết để phục vụ sản xuất kinh doanh.
Sau khi sản xuất xong, doanh nghiệp sẽ thực hiện bán hàng hóa và thu tiền bán hàng. Số tiền thu từ bán hàng sẽ bù đắp các khoản chi phí vật chất đã tiêu hao, trả tiền công cho người lao động, các khoản chi phí khác, nộp thuế cho nhà nước, phần còn lại là phần lợi nhuận sau thuế. Từ phần lợi nhuận sau thuế, doanh nghiệp tiếp tục phân phối cho các mục đích có tính chất tích lũy và tiêu dùng. Cho thấy quá trình hoạt động của doanh nghiệp cũng chính là quá trình tạo lập phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ hợp thành hoạt động tài chính của doanh nghiệp.
Trong quá trình đó đã làm phát sinh, tạo ra sự vận động của các dòng tiền bao hàm dòng tiền vào, dòng tiền ra gắn liền với hoạt động đầu tư và hoạt động kinh doanh thường xuyên hàng ngày của doanh nghiệp. Bên trong quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp là SV: Nguyễn Thị Hồng Ngọc 1 Lớp CQ55/11.12 Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị hợp thành các quan hệ tài chính doanh nghiệp. - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với Nhà nước. Quan hệ này được thể hiện trong việc doanh nghiệp thực hiện các nghĩa vụ tài chính với nhà nước, như nộp các khoản thuế, lệ phí vào ngân sách… - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với các chủ thể kinh tế và các tổ chức xã hội khác.
Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với các chủ thể khác rất đa dạng và phong phú được thể hiện trong việc thanh toán thưởng phạt vật chất khi doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế khác cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho nhau (bao hàm cả các dịch vụ tài chính) Ngoài quan hệ tài chính với các chủ thể kinh tế khác, doanh nghiệp có thể có quan hệ tài chính với các tổ chức xã hội khác, như doanh nghiệp thực hiện tài trợ cho các tổ chức xã hội… - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp và người lao động trong doanh nghiệp. Quan hệ này được thể hiện trong việc doanh nghiệp thanh toán trả tiền công, thực hiện thưởng phạt vật chất với người lao động trong quá trình tham gia vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Quan hệ giữa doanh nghiệp với các chủ sở hữu của doanh nghiệp. Mối quan hệ này thể hiện trong việc các chủ sở hữu thực hiện việc đầu tư góp vốn vào hay rút vốn ra khỏi doanh nghiệp và trong việc phân chia lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp.
- Quan hệ tài chính trong nội bộ doanh nghiệp. Đây là mối quan hệ thanh toán giữa các bộ phận nội bộ doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh, trong việc hình thành và sử dụng các quỹ của doanh nghiệp, cũng như khi phân phối kết quả kinh doanh và thực hiện hạch SV: Nguyễn Thị Hồng Ngọc 2 Lớp CQ55/11.12 Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính toán nội bộ doanh nghiệp. Từ những điều trên, có thể đưa ra nhận xét sau: - Xét về mặt bản chất, tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị nảy sinh gắn liền với việc tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp. - Xét về hình thức, tài chính doanh nghiệp là quỹ tiền tệ trong quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng và vận động gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp.
Các quyết định TCDN. Mặc dù chưa hoàn toàn thống nhất trong khái niệm tài chính doanh nghiệp về mặt ngôn từ; tuy nhiên, có sự đồng thuận khi các quan niệm khác nhau về tài chính doanh nghiệp đều cho rằng: Tài chính doanh nghiệp thực chất là quan tâm nghiên cứu ba quyết định chủ yếu đó là quyết định đầu tư, quyết định nguồn vốn và quyết định phân phối lợi nhuận. Quyết định đầu tư: là các quyết định liên quan đến tổng giá trị tài sản và giá trị từng bộ phận tài sản (Tài sản cố định và tài sản lưu động). Quyết định đầu tư ảnh hưởng tới bên trái (phần tài sản) của bảng cân đối kế toán.
Các quyết định đầu tư của doanh nghiệp chủ yếu bao gồm: Quyết định đầu tư tài sản lưu động: Quyết định tồn quỹ, quyết định tồn kho, quyết định chính sách bán hàng, quyết định đầu tư tài sản chính ngắn hạn… Quyết định đầu tư tài sản cố định: Quyết định mua sắm tài sản cố định, quyết định đầu tư dự án, quyết định đầu tư tài chính dài hạn… Quyết định quan hệ cơ cấu giữa đầu tư tài sản lưu động và đầu tư tài sản cố định: Quyết định sử dụng đòn bẩy kinh doanh, quyết định điểm hòa vốn. Có thể nói, Quyết định đầu tư được xem là quyết định quan trọng nhất SV: Nguyễn Thị Hồng Ngọc 3 Lớp CQ55/11.12 Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính trong các quyết định của tài chính doanh nghiệp bởi nó tạo ra giá trị cho doanh nghiệp. Một quyết định đầu tư đúng đắn sẽ góp phần làm tăng giá trị doanh nghiệp, qua đó làm gia tăng giá trị tài sản cho chủ sở hữu, ngược lại một quyết định đầu tư sai sẽ làm tổn thất giá trị doanh nghiệp dẫn đến thiệt hại tài sản cho chủ sở hữu doanh nghiệp. Quyết định huy động vốn (Quyết định nguồn vốn): bao gồm các quyết định liên quan đến việc nên lựa chọn nguồn vốn nào để cung cấp cho các quyết định đầu tư.
Quyết định nguồn vốn tác động đến bên phải bảng cân đối kế toán (phần Nguồn vốn). Các quyết định huy động vốn chủ yếu của doanh nghiệp bao gồm: Quyết định huy động vốn ngắn hạn: Quyết định vay ngắn hạn hay sử dụng tín dụng thương mại. Quyết định huy động vốn dài hạn: Quyết định sử dụng nợ dài hạn thông qua vay dài hạn ngân hàng hay phát hành trái phiếu công ty; quyết định phát hành vốn cổ phần (cổ phần phổ thông hay cổ phần ưu đãi); quyết định quan hệ cơ cấu giữa nợ và vốn chủ sở hữu (đòn bẩy tài chính); quyết định vay để mua, hay thuê tài sản,… Quyết định phân chia lợi nhuận: gắn liền với quyết định về phân chia cổ tức hay chính sách cổ tức của doanh nghiệp. Các nhà quản trị tài chính sẽ phải lựa chọn giữa việc sử dụng phần lớn lợi nhuận sau thuế để chia cổ tức, hay là giữ lại để tái đầu tư.
Những quyết định này liên quan đến việc doanh nghiệp nên theo đuổi một chính sách cổ tức như thế nào và liệu chính sách cổ tức có tác động như thế nào đến giá trị doanh nghiệp hay giá cổ phiếu của công ty trên thị trường hay không. Căn cứ vào thời gian thực hiện có thể chia các quyết định tài chính của doanh nghiệp ra làm 2 nhóm là quyết định tài chính dài hạn và quyết định tài chính ngắn hạn. SV: Nguyễn Thị Hồng Ngọc 4 Lớp CQ55/11.12 Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính Quyết định tài chính dài hạn: Đây là những quyết định có tính chất chiến lược, có tầm ảnh hưởng lâu dài đến sự tồn tại và phát triển doanh nghiệp. Mỗi quyết định này đòi hỏi nhà quản trị phải cân nhắc kỹ lưỡng, phân tích một cách bài bản và khoa học để đảm bảo hạn chế thấp nhất các rủi ro có thể xảy ra.
Thuộc quyết định tài chính dài hạn bao gồm: Quyết định đầu tư dài hạn, quyết định huy động vốn dài hạn (quyết định nguồn vốn dài hạn) và quyết định về chính sách phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp. Quyết định đầu tư dài hạn: Là quyết định lựa chọn doanh nghiệp nên đầu tư vào những cơ hội, hay những dự án đầu tư nào trong điều kiện nguồn lực tài chính có giới hạn để tối đa hóa giá trị cho chủ sở hữu. Quyết định huy động vốn dài hạn: Là quyết định lựa chọn nên huy động vốn dài hạn từ những nguồn nào, với quy mô bao nhiêu để tối đa hóa giá trị cho chủ sở hữu. Nguồn vốn trong doanh nghiệp được chia thành 2 nguồn: + Nợ phải trả.
+ Vốn chủ sở hữu. Việc nhà quản trị đưa ra quyết định sử dụng nguồn vốn nào, quy mô ra sao cho từng dự án là đặc biệt quan trọng và phải được xem xét kỹ lưỡng. Vì trong nhiều trường hợp, tỷ suất sinh lời kinh tế của vốn cao hơn lãi suất vay vốn thì việc gia tăng sử dụng vốn vay sẽ làm chủ sở hữu có thể thu được nhiều lợi nhuận hơn, tuy nhiên nó sẽ làm tăng nguy cơ rủi ro, áp lực về khả năng thanh toán cho chủ sỡ hữu. Quyết định về chính sách phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp.
Là quyết định lựa chọn nên dành bao nhiêu lợi nhuận để chia cho chủ sở hữu, dành bao nhiêu lợi nhuận để tái đầu tư trở lại doanh nghiệp nhằm tối đa SV: Nguyễn Thị Hồng Ngọc 5 Lớp CQ55/11.12 Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính hóa giá trị cho chủ sở hữu. Việc quyết định này tuy không làm thay đổi số lợi nhuận của doanh nghiệp nhưng sẽ tác động đến mức thu nhập và rủi ro của chủ sỡ hữu doanh nghiệp trong tương lai. Quyết định tài chính ngắn hạn. Đây là những quyết định có tính chất tác nghiệp, ảnh hưởng không lớn tới sự tồn tại và phát triển doanh nghiệp; vì vậy người ta còn gọi các quyết định tài chính chiến thuật.