Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI BÁO CHÍ ĐỊA PHƯƠNG HIỆN NAY 1. SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ LÀ MỘT TẤT YẾU KHÁCH QUAN Trong thời kỳ đất nước đang có chiến tranh, nền kinh t ế l ạc h ậu do cơ chế quan liêu bao cấp nên việc quản lý xã hội nói chung ch ủ y ếu d ựa trên các nghị quyết, chỉ thị của Đảng chứ chưa xây dựng một nhà nước pháp quyền quản lý xã hội bằng pháp luật. Công cuộc đổi m ới do Đ ảng ta lãnh đạo đã trải qua một chặng đường đầy thử thách, cam go nhưng cũng đầy sáng tạo, mang lại những chuyển biến toàn diện về kinh t ế và xã h ội. Đảng ta đã xác định: báo chí vừa là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước, của các đoàn thể, vừa là diễn đàn của nhân dân- qua đó n ối k ết Nhà n ước v ới quần chúng, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân.
Chúng ta đã biết: Lãnh đạo là đề ra chủ trương, đường lối và tổ chức động viên thực hiện, còn quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo nh ững yêu cầu nhất định. Theo đó lãnh đạo báo chí là sự định h ướng v ề thông tin, vạch ra đường lối, chiến lược thông tin; quản lý báo chí là vi ệc s ắp x ếp, quy hoạch hệ thống báo chí và tổ chức kiểm tra giám sát các hoạt động báo chí bằng pháp luật [22]. Vai trò chỉ đạo, lãnh đạo của Đảng đối với báo chí không phải là bắt tay chỉ việc mà là định hướng. Sự định hướng đó thể hiện trong các đường lối, quan điểm, nội dung thông tin tuyên truyền.
Đó là việc đi tr ước n ắm bắt tình hình để dự báo các động thái trong nước và thế giới, giúp cơ quan báo chí có điều kiện giữ đúng định hướng thông tin nh ư Ngh ị quy ết Đ ại hội IX của Đảng đã nêu: 9 Hướng báo chí, xuất bản làm tốt chức năng tuyên truyền, thực hiện đường lối, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước; phát hiện những nhân tố mới, cái hay, cái đẹp trong xã hội; giới thiệu gương người tốt, việc tốt, những điển hình tiên tiến, phê phán các hiện t ượng tiêu c ực, u ốn n ắn những nhận thức lệch lạc, đấu tranh với những quan điểm sai trái; coi trọng, nâng cao tính chân thật, tính giáo dục và tính chi ến đ ấu c ủa thông tin; khắc phục khuynh hướng "thương mại hóa" trong hoạt động báo chí, xuất bản [31, tr. Đảng cầm quyền và sự lãnh đạo của Đảng đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội Vai trò lãnh đạo của ĐCSVN đã được Hiến pháp nước C ộng hòa XHCN Việt Nam khẳng định tại Điều 4 như sau: Đảng Cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, theo chủ nghĩa Mác- Lênin và tư t ưởng H ồ Chí Minh, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Mọi tổ chức của Đ ảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật [45]. Từ khi thành lập đến nay, ĐCSVN đã thể hiện đầy đủ vai trò là ngọn cờ tập hợp trí tuệ, sức mạnh và tinh hoa của dân tộc.
Đó là vai trò không thể thay thế bởi lẽ nó là vai trò của trí tuệ và niềm tin, vai trò của sự thống nhất và đoàn kết, vai trò của sự hướng dẫn quần chúng hành động theo đúng quy luật khách quan và phù hợp với yêu cầu thực tiễn đ ất n ước. Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thậm chí cả những thử thách t ưởng chừng khó vượt qua, Đảng vẫn luôn là người cầm lái kiên đ ịnh, sáng su ốt lãnh đạo đất nước phát triển tới ngày hôm nay. Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chỉ ra rằng, vai trò lãnh đ ạo c ủa Đảng là nhân tố có ý nghĩa quyết định mọi thắng l ợi c ủa cách m ạng Vi ệt 10 Nam. Vai trò lãnh đạo của Đảng đã trải qua biết bao gian nan thử thách, đã được nhân dân thừa nhận, nhân dân đã gọi ĐCSVN là Đ ảng ta; ĐCSVN là đội tiền phong của giai cấp công nhân, đồng thời đã trở thành đ ội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam.
Sự lãnh đạo của Đảng đã trải qua nhiều thời kỳ khác nhau, song có hai thời kỳ khác nhau cơ bản: thời kỳ chính quyền chưa về tay nhân dân và thời kỳ chính quyền đã về tay nhân dân. Do có những thuận lợi và khó khăn khác nhau giữa hai thời kỳ nên nội dung và phương th ức lãnh đ ạo c ủa Đảng cũng có những điểm khác quan trọng. Song, về bản ch ất lãnh đ ạo trong cả hai thời kỳ vẫn có một điểm chung cơ bản, đó là: Lãnh đạo là ngọn đuốc soi đường, là trí tuệ chỉ đường, là tổ chức, vận động, thuyết phục… không phải là mệnh lệnh hành chính đối với Nhà nước và xã hội. Trở lại những năm tháng đầu tiên khi Đảng ta mới được thành lập, Đảng ta phải hoạt động trong điều kiện bí mật, chính quyền th ực dân phong kiến đã đặt Đảng ta ra ngoài vòng pháp luật; chúng lùng b ắt, giam cầm, tra tấn và giết hại dã man biết bao cán bộ của Đảng.
Bất chấp s ự khủng bố tàn khốc của địch, nhân dân ta được giác ngộ đã đi theo tiếng gọi của Đảng để hoạt động và phục vụ cách mạng, nuôi và b ảo v ệ cán b ộ c ủa Đảng trong hầm bí mật, nhiều khi ở ngay trong nhà mình. Trong hoàn cảnh đối kháng sống còn đó càng thấy rõ các chủ trương của Đảng để lãnh đạo nhân dân không thể là mệnh lệnh hành chính đối với chính quyền thực dân phong kiến. Song ngay trong những ngày đó, Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân ta làm cách mạng bằng cương lĩnh chính trị và các chủ trương, chính sách đúng đắn, hợp lòng dân; bằng tuyên truyền, vận động thuy ết ph ục; b ằng tổ chức; bằng bạo lực cách mạng… và đã dẫn dắt nhân dân ta đi t ừ th ắng lợi này đến thắng lợi khác, mà đỉnh cao là cuộc T ổng kh ởi nghĩa Tháng 8 năm 1945, lật đổ chế độ thực dân phong kiến, giành chính quyền v ề tay nhân dân. Chủ trương lãnh đạo của Đảng trong trường hợp này là đ ối 11 kháng sống còn với quyền lực của chính quyền thực dân phong kiến, song lại hợp với lòng dân nên được dân ủng hộ, đã tạo thành s ức m ạnh t ổng hợp của toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh của th ời đ ại, l ớn m ạnh h ơn quyền lực của chính quyền thực dân phong kiến và đã đánh đổ quyền lực của chính quyền thực dân phong kiến.
Từ ngày chính quyền đã về tay nhân dân, Đảng ta lãnh đạo Nhà nước và xã hội trong điều kiện mới với những thuận lợi mới chưa từng có, đ ặc biệt là đường lối của Đảng đã được thể chế hóa trong hệ thống Pháp luật. Nhiều cán bộ của Đảng đã nắm giữ các vị trí trọng yếu trong h ệ th ống chính trị của cả nước. Trong điều kiện đó, quyền lực chính trị của Đảng là thống nhất với quyền lực nhà nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp, phát huy được sức mạnh của toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh của thời đại, nhân dân ta đã lần lượt đánh đuổi bọn thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, gi ải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, đưa cả nước tiến lên CNXH, và ngày nay đang tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, chủ động mở rộng hợp tác và hội nhập khu vực và quốc tế. Song cương lĩnh chính trị của Đảng, những chủ trương lãnh đạo của Đảng trong đi ều ki ện chính quyền đã về tay nhân dân cũng vẫn là ngọn đuốc soi đ ường, là trí tu ệ ch ỉ đường; cũng vẫn không phải là mệnh lệnh hành chính đối với Nhà nước và xã hội.
Đảng ta vẫn phải làm tốt công tác tổ chức, vận động, thuyết phục,… tuy Đảng ta đã trở thành Đảng lãnh đạo hợp Hi ến đ ối v ới Nhà n ước và xã hội như Hiến pháp đã khẳng định. Phương thức lãnh đạo của Đảng đã được quy định trong Cương lĩnh năm 1991 như sau: Đảng lãnh đạo xã hội bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương công tác, bằng công tác tuyên truy ền thuy ết phục, vận động, tổ chức kiểm tra và bằng hành động gương mẫu của đảng viên. Đảng giới thiệu những đảng viên ưu tú có đủ năng lực và phẩm chất 12 vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo chính quyền và các đoàn th ể. Đảng không làm thay công việc của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị.
Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị, đồng thời là một bộ phận của h ệ thống ấy. Đảng liên hệ mật thiết với nhân dân, chịu sự giám sát c ủa nhân dân, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật [26]. Như vậy, Đảng ta hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Đảng không làm thay công việc của Nhà nước và xã hội.
Đảng lãnh đạo bằng cách đưa ra những sáng kiến về đường lối, chủ trương, chính sách, bằng tổ chức, vận động, thuyết phục. Đảng giới thiệu những cán bộ tiêu biểu với Nhà nước và các tổ chức xã hội. Đảng không quyết định thay cho các tổ chức đó. Nhà nước pháp quyền XHCN quản lý đất nước bằng pháp luật.
Pháp luật là tối thượng, không quản lý trực tiếp bằng chỉ thị, nghị quy ết c ủa Đảng. Pháp luật chính là chủ trương, chính sách của Đảng đã được luật hóa. Thực hiện pháp luật chính là thực hiện chủ trương, chính sách c ủa Đảng, chính là chấp hành nghiêm chỉnh sự lãnh đạo của Đảng. Đó là những nội dung cực kỳ quan trọng trong phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội.
Như vậy, trong điều kiện chính quyền đã về tay nhân dân thì chủ trương lãnh đạo của Đảng là sáng ki ến, ki ến ngh ị c ủa Đ ảng, không phải là mệnh lệnh hành chính đối với Nhà nước và xã hội; cán bộ và đảng viên của Đảng phải vận động thuyết phục để thực hiện chủ trương lãnh đạo của Đảng, vừa chấp hành nghiêm chỉnh nguyên t ắc c ủa Đ ảng, vừa chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật của Nhà nước, tuyệt đối không chủ quan áp đặt.