CHƯƠNG 1 DANH MỤC CHO VAY VÀ QUẢN LÝ DANH MỤC CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY VÀ DANH MỤC CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Ngân hàng thương mại và hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1.1 Hoạt động cho vay Hoạt động cho vay là một trong những nghiệp vụ truyền thống gắn liền với lịch sử phát triển của hệ thống các Tổ Chức Tín Dụng. Căn cứ theo Mục 16, Điều 04, Luật các Tổ Chức Tín Dụng số 47/2010/QH12: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Căn cứ theo Mục 01, Điều 03, Quy chế cho vay của Tổ Chức Tín Dụng đối với khách hàng (Ban hành theo quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Thống Đốc Ngân Hàng Nhà Nước): “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Như vậy, hoạt động cho vay có thể được hiểu là một giao dịch về tiền giữa bên cho vay là Tổ Chức Tín Dụng và bên đi vay là khách hàng cá nhân, doanh nghiệp hoặc các chủ thể khác. Theo đó, Tổ Chức Tín Dụng thực hiện chuyển giao tiền cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuân, đổi lại bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả gốc và lãi khi đến hạn thanh toán.
Số tiền thu hồi về phải lớn hơn số tiền ban đầu, phần lớn hơn được gọi là lợi tức cho vay mà vẫn thường được gọi là tiền lãi vay. Xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn (Theo điều 06, quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Thống Đốc Ngân Hàng Nhà Nước), do vậy khi người cho vay (là các TCTD) khi chuyển giao tiền cho bên vay phải có cơ sở để tin rằng người vay sẽ hoàn trả đầy đủ và đúng hạn. Đây là nguyên tắc hết sức cơ bản trong quản lý tín dung.2 Các loại hình cho vay a. Căn cứ theo Điều 16, Quyết định số 1627/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, theo phương thức chia cho vay thành những loại hình cho vay sau: - Cho vay từng lần: Mỗi lần vay vốn khách hàng và tổ chức tín dụng thực hiện thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết hợp đồng tín dụng.
- Cho vay theo hạn mức tín dụng: Tổ chức tín dụng và khách hàng xác định và thoả thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất định. - Cho vay theo dự án đầu tư: Tổ chức tín dụng cho khách hàng vay vốn để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các dự án đầu tư phụ c vụ đời sống. - Cho vay hợp vốn: Một nhóm tổ chức tín dụng cùng cho vay đối với một dự án vay vốn hoặc phương án vay vốn của khách hàng; trong đó, có một tổ chức tín dụng làm đầu mối dàn xếp, phối hợp với các tổ chức tín dụng khác. Việc cho vay hợp vốn thực hiện theo quy định của Quy chế này và Quy chế đồng tài trợ của các tổ chức tín dụng do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành.
- Cho vay trả góp: Khi vay vốn, tổ chức tín dụng và khách hàng xác định và thoả thuận số lãi vốn vay phải trả cộng với số nợ gốc được chia ra để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời hạn cho vay. - Cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng: Tổ chức tín dụng cam kết đảm bảo sẵn sàng cho khách hàng vay vốn trong phạm vi hạn mức tín dụng nhất định. Tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận thời hạn hiệu lực của hạn mức tín dụng dự phòng, mức phí trả cho hạn mức tín dụng dự phòng. - Cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng: Tổ chức tín dụng chấp thuận cho khách hàng được sử dụng số vốn vay trong phạm vi hạn mức tín dụng để thanh toán tiền mua hàng hoá, dịch vụ và rút tiền mặt tại máy rút tiền tự động hoặc điểm ứng tiền mặt là đại lý của tổ chức tín dụng.
Khi cho vay phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, tổ chức tín dụng và khách hàng phải tuân theo các quy định của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về phát hành và sử dụng thẻ tín dụng. 6 - Cho vay theo hạn mức thấu chi: Là việc cho vay mà tổ chức tín dụng thỏa thuận bằng văn bản chấp thuận cho khách hàng chi vượt số tiền có trên tài khoản thanh toán của khách hàng phù hợp với các quy định của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về hoạt động thanh toán qua các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. - Các phương thức cho vay khác mà pháp luật không cấm, phù hợp với quy định tại Quy chế này và điều kiện hoạt động kinh doanh của tổ chức tín dụng và đặc điểm của khách hàng vay. Theo đối tượng khách hàng, cho vay được chia thành 02 loại: - Cho vay khách hàng cá nhân: là hình thức cho vay mà đối tượng sử dụng vốn là cá nhân.
- Cho vay khách hàng doanh nghiệp: là hình thức cho vay mà đối tượng sử dụng vốn là pháp nhân doanh nghiệp. Theo thời hạn cho vay, cho vay được chia thành 03 loại: - Cho vay ngắn hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay đến 12 tháng; - Cho vay trung hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng; - Cho vay dài hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở lên.3 Đặc điêm về hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại Theo cách hiểu chung nhất thì cho vay là hành vi cho người khác sử dụng một khoản tiền nhất định, trong một thời hạn xác định với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi khi đáo hạn. Hoạt động cho vay được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau trong nền kinh tế, trong xã hội, như Chính phủ, doanh nghiệp, các tổ chức tài chính, cá nhân. Trong đó ngân hàng thương mại được biết như là một tổ chức chuyên thực hiện cho vay với lực lượng khách hàng đông đảo nhất.
Một cách khái quát, hoạt động cho vay của ngân hàng có thể hiểu là hoạt động kinh doanh thông qua sự chuyển giao có thời hạn một lượng giá trị từ phía ngân hàng cho người đi vay, với sự cam kết hoàn trả cả gốc và lãi từ phía người đi vay khi đáo hạn. Trên bảng cân đối tài chính của ngân hàng thương mại, khoản mục cho vay được tồn tại song song cùng với các khoản mục sử dụng vốn khác của ngân hàng như: 7 khoản mục tiền/ ngân quỹ; khoản mục đầu tư chứng khoán; khoản mục bất động sản .Trong đó, toàn bộ các khoản tiền ngân hàng cung ứng cho các chủ thể trong nền kinh tế, trong xã hội dưới nhiều hình thức khác nhau đều bao hàm trong khoản mục cho vay. Đối với nhiều ngân hàng thương mại, khoản mục cho vay có thể chiếm trên 1/2 giá trị tài sản và tạo ra trên 2/3 tổng số thu nhập của ngân hàng. Theo thời gian, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, xu hướng hoạt động của các ngân hàng có những thay đổi rất đáng kể: từ những ngân hàng với chức năng đơn giản “đi vay để cho vay lại”, vào cuối thập niên 90 của thế kỷ 20, các ngân hàng từng bước chuyển sang mô hình hoạt động kinh doanh tổng hợp, hình thành các tập đoàn tài chính đa năng thay thế cho mô hình ngân hàng truyền thống.
Ngân hàng thương mại hiện đại được xem như một siêu thị /tập đoàn tài chính, với sản phẩm là các dịch vụ đa dạng liên quan đến tiền tệ. Ngoài việc thu nhận tiền gửi và cho vay, các ngân hàng còn thực hiện kinh doanh ngoại hối, tư vấn tài chính, đầu tư chứng khoán, cho thuê két sắt, bảo quản vật có giá, kinh doanh vàng, thanh toán trong nước và quốc tế, mua bán nợ, cung ứng các dịch vụ phái sinh. Lợi nhuận của ngân hàng vì thế gia tăng nhanh chóng, vị trí của các ngân hàng trở nên quan trọng thiết yếu trong nền kinh tế và trong xã hội. Hoạt động cho vay của các ngân hàng cũng ngày càng mở rộng và phong phú hơn.4 Vai trò hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại a.
Vai trò đối với nền kinh tế Cho vay góp phần thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế: Do đặc điểm cho vay là quy mô rộng, khách hàng đa dạng mặt khác nó là hình thức kinh doanh chủ yếu của ngân hàng. Do đó, với vai trò là trung gian tài chính ngân hàng đóng vai trò là cầu nối vốn cho nền kinh tế, giữa người thừa vốn và người cần vốn để đầu tư. Hoạt động cho vay góp phần mở rộng sản xuất, thúc đẩy đổi mới công nghệ, thiết bị, cải tiến khoa học kỹ thuật. : Viêc vay vốn không những giải quyết được nhu cầu vốn kinh doanh mà còn làm thay đổi cách nghĩ, cách làm thế nào để sử dụng vốn có hiệu quả kinh tế và vấn đề phần mỡ rộng sản xuất, thúc đẩy đổi mới công nghệ, 8 thiết bị, cải tiến khoa học kỹ thuật sẽ làm tiền đề cho sự phát triển có hiệu quả đó.
Trong đó vốn quyết định mọi vấn đề trong kinh doanh. Vai trò đối với người đi vay Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mai có các kỳ hạn khác nhau như ngắn hạn, trung hạn và dài hạn bên cạnh đó lãi suất linh hoạt cố định hay thả nổi. vì thế khách hàng tuỳ ý lựa chọn kỳ hạn vay và thoã thuận hình thức lãi suất vay phù hợp với mục tiêu kinh doanh của mình. Mặt khác việc vay vốn ngân hàng giúp khách hàng tập chung được vốn kinh doanh đồng bộ, giảm chi phí huy động và chủ động trong việc hoàn trả gốc và lãi theo hợp đồng.
Bên cạnh đó việc thỏa thuận giữa ngân hàng và khách hàng khi hết hợp đồng cho vay tạo điều kiện cho khách hàng kinh doanh tiếp. như trợ giúp vốn, gia hạn hợp đồng. Lợi ích của ngân hàng Hoạt động cho vay là hoạt động chứa nhiều rủi ro tiềm ẩn nhưng nó lại là hoạt động chính của ngân hàng cho vay.