CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC SINH VIÊN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ 1. Tổng quan các nghiên cứu vấn đề về sinh viên 1. Các nghiên cứu nước ngoài Trên thế giới, cho đến nay đã có nhiều nghiên cứu về quản lý công tác SV một cách có hệ thống, nhất là ở một số nước như Anh, Mỹ, Trung Quốc. Trong đó, tiêu biểu nhất là các nghiên cứu và các tác giả dưới đây: - Nghiên cứu của tác giả người Mỹ William L.
- Nghiên cứu của Ashley Tull và Linda Kuk (năm 2013) trong cuốn “New Realities in the Management of Student Affairs: Emerging Specialist Roles and Structures for Changing Times”, đề cập đến những vấn đề thực tế trong quản lý công tác SV, trong đó nhấn mạnh đến cấu trúc tổ chức và vai trò của chuyên gia trong bối cảnh thay đổi [33]. Theo tác giả, vấn đề quản lý công tác SV cần phải thay đổi để đáp ứng yêu cầu hiện nay. - Nghiên cứu của Wang Zeng Guo (năm 2000) “Modern College Student Affairs Management theory and case studies” đã phân tích về quản lý hành chính trong công tác SV, bắt đầu từ tìm hiểu những nhu cầu chính đáng của SV đến giải quyết những vấn đề thực tế nảy sinh như là mục tiêu của quản lý [34]. - Nghiên cứu của Howard Wang đến từ Đại học bang California trong bài viết “An Introduction to Students Affairs in Higher Education in Selected Asian Countries”.
Thông qua việc tổng kết những bài viết của các tác giả là những chuyên gia đến từ các trường đại học và cao đẳng của một số nước Châu Á như Singapore, Malaysia, Philippine, Hong Kong, Trung Quốc…, tác giả đã giới thiệu một bức tranh toàn cảnh về thực tiễn công tác SV bậc đại học tại khu vực châu Á [35]. - Nghiên cứu của nhóm tác giả (Najam Naqvi; Muhammad Abbas; Muhammad Zeeshan Fiaz; Muhammad Fareed; Adeel) đến từ Viện Công nghệ Không gian của Pakistan “Changing Roles in Student Affairs: A New Landscape for Academia” (năm 2011) đề cập đến vai trò quản lý CTSV đang thay đổi như một phong cảnh mới của giới học thuật [31]. Bài viết đã đề cập đến toàn bộ những nội dung của quản lý SV, nhấn mạnh đến quản lý SV như là tác nhân quan trọng cho phát triển năng lực cá nhân. Các nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, đầu tiên phải kể đến các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục, người đặc biệt quan tâm đến sự phát triển của nền giáo dục nước nhà, đã có 6 những chỉ dẫn hết sức quý báu cho quá trình giáo dục và đào tạo.
Bác đã có những tư tưởng giáo dục đúng đắn và quý báu: “giáo dục phải gắn với mục tiêu, nhiệm vụ của đất nước trong từng thời kì; thực hiện nội dung giáo dục toàn diện; học phải đi đôi với hành, lý luận phải gắn liền với thực tiễn” [10]. Những tư tưởng về giáo dục của chủ tịch Hồ Chí Minh là đường soi sáng cho việc phát triển nền giáo dục nói chung và đã dẫn đường cho hoạt động quản lý người học nói riêng. Các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo góp phần quan trọng vào việc hình thành cơ sở pháp lý và cơ sở lý luận cho hoạt động quản lý công tác HSSV ở “ các cơ sở giáo dục. Vấn đề nghiên cứu về quản lý công tác HSSV đã được quan tâm và thực hiện từ sớm, từ khi nền giáo dục nước ta mới phát triển.
Cụ thể Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quy chế về công tác HSSV trong các cơ sở giáo dục ban hành kèm theo các Quyết định số 1584/GD-ĐT ngày 27 tháng 07 năm 1993 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo [3]. Quy chế này sau đó đã được sửa đổi và bổ sung theo Quyết định số 39/2000/QĐ-BGDĐT ngày 30 tháng 08 năm 2000, được sử dụng chung rộng rãi trong các cơ sở giáo dục cả nước [4]. Qua quá trình nghiên cứu thực tiễn và lý luận, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quyết định ban hành quy chế phù hợp hơn để quản lý công tác HSSV trong các trường học, cơ sở giáo dục. Quy chế công tác HSSV mới được ban hành kèm theo Quyết định số 42/2007/QĐ-BGDĐT ngày 13 tháng 07 năm 2007 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Do các cơ sở dạy nghề trong đó có trường cao đẳng nghề có những đặc trưng riêng và chịu sự quản lý của Bộ LĐTB&XH, do đó để quản lý công tác HSSV cần dựa vào quy chế công tác HSSV trong các cơ sở dạy nghề chính quy được ban hành [5]. Quy chế công tác HSSV trong các cơ sở dạy nghề chính quy được ban hành kèm theo Quyết định số 26/2007/QĐ-BLĐTB-XH ngày 24 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ LĐTB&XH [7]. Bộ cũng đã ban hành Quy chế đánh giá kết quả rèn luyện của HSSV hệ chính quy trong các cơ sở dạy nghề, kèm theo Quyết định số 54/2008/QĐ-BLĐTB-XH ngày 19 tháng 05 năm 2008 [8]. Các bộ quy chế này đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn các trường, các cơ sở dạy nghề trong đó có các trường cao đẳng nghề thực hiện công tác HSSV.
Quy chế về công tác HSSV của Bộ LĐTB&XH ban hành được xem như hình mẫu cho các trường triển khai thực hiện, tuy nhiên tùy vào các điều kiện thực tế và thực trạng của mỗi nhà trường, mỗi cơ sở dạy nghề lại khác nhau vì vậy hoạt động quản lý công tác HSSV ở mỗi trường có điểm khác biệt và cần được nghiên cứu phát triển. Các đề tài nghiên cứu về quản lý công tác HSSV ở Việt Nam không còn mới, đã có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề này với nhiều lĩnh vực và góc nhìn khác nhau. Có thể kể đến một số đề tài nghiên cứu cấp cơ sở về quản lý công tác HSSV như sau: ” - Tác giả Nguyễn Thanh Bình (2012) nghiên cứu đề tài: “Biện pháp quản lý sinh viên nội trú ở Trường CĐSP Hòa Bình”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục [2]. Trong công trình nghiên cứu, tác giả cũng đã khái quát nhiều vấn đề lý luận về công 7 tác quản lý SV nói chung và quản lý SV nội trú nói riêng, trên cơ sở đó đã phân tích và đánh giá thực trạng quản lý SV nội trú tại Trường CĐSP Hòa Bình, chỉ rõ những mặt tích cực và hạn chế trong công tác quản lý SV nội trú, những khó khăn và nguyên nhân ảnh hưởng đến quản lý SV nội trú.
Tác giả cũng đã đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý SV nội trú tại nhà trường nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý SV nội trú, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Trường CĐSP Hòa Bình. - Tác giả Phạm Huyền Trang (2012) nghiên cứu đề tài “Biện pháp quản lý sinh viên của Phòng Công tác học sinh sinh viên tại Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội”, luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục [22]. Nghiên cứu đã đưa ra được một cơ sở lý luận về QLSV một cách có hệ thống. Tuy nhiên, do vấn đề nghiên cứu chỉ giới hạn ở biện pháp QLSV của đội ngũ CB Phòng Công tác quản lý HSSV nên việc đề xuất mới chỉ dừng ở mức độ đưa ra những biện pháp có tính tác nghiệp mà chưa định hướng được giải pháp lâu dài, chiến lược cho toàn Trường.
- Tác giả Nguyễn Thị Thu Thủy (2013) đã nghiên cứu đề tài: “Biện pháp quản lý sinh viên nội trú tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục [18]. Tác giả cũng đã nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý công tác SV, đánh giá thực trạng công tác quản lý SV nội trú tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam. Trên cơ sở đó đã đề xuất được một số biện pháp thích hợp nâng cao hiệu quả quản lý công tác SV nội trú. - Tác giả Dương Minh Thu (2014) đã nghiên cứu đề tài: “Quản lý sinh viên nội trú ở Trường Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục [17].
Tuy đề tài chỉ giới hạn khách thể nghiên cứu là SV nội trú, nhưng tác giả cũng đã tập trung nghiên cứu về vấn đề đạo đức lối sống của một bộ phận SV bị ảnh hưởng từ những mặt trái của cơ chế thị trường hiện nay, từ đó đề xuất giải pháp cho những vấn đề tồn tại trong QLSV nội trú ở Trường Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn. - Tác giả Cao Xuân Tịnh (2014) đã nghiên cứu đề tài: “Biện pháp quản lý công tác sinh viên tại Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục [21]. Đề tài đã tổng thuật được một số khái niệm liên quan, xác định những nội dung cơ bản và những yếu tố ảnh hưởng đến công tác QLSV ở trường đại học, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả QLSV phù hợp với tình hình thực tế ở Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng. - Tác giả Nguyễn Thị Thư (2015) đã nghiên cứu đề tài: “Các biện pháp tăng cường quản lý sinh viên nội ngoại trú Trường Cao đẳng Vĩnh Phúc”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục [19].
Tác giả đã đánh giá được thực trạng công tác quản lý SV nội ngoại trú của trường Cao đẳng Vĩnh Phúc, chỉ rõ những nguyên nhân ảnh hưởng đến công tác quản lý SV nội ngoại trú và đề xuất một số biện pháp tăng cường công tác quản lý SV nội ngoại trú phù hợp với thực tiễn và điều kiện của nhà trường. - Tác giả Lê Quang Đôn (2017) nghiên cứu đề tài: “Quản lý công tác sinh viên nội trú tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - Cơ sở Hà Nam trong bối cảnh hiện 8 nay”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục [11]. Tác giả cũng đã nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý công tác SV, đánh giá thực trạng công tác quản lý SV nội trú tại trường Đại học sư phạm Hà Nội - Cơ sở Hà Nam trong bối cảnh hiện nay. Trên cơ sở đó đã đề xuất được một số biện pháp thích hợp nâng cao hiệu quả quản lý công tác SV nội trú tại cơ sở đào tạo.
- Tác giả Bùi Xuân Thức (2017) nghiên cứu đề tài: “Biện pháp quản lý công tác sinh viên tại Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục [20].