CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHI TIÊU CÔNG 1. Bản chất, vai trò và đặc điểm của NSNN 1. Bản chất của NSNN 1.Khái niệm NSNN > Khái niệm NSNN Ngân sách Nhà nước là khâu chủ đạo trong hệ thống tài chính, là điều kiện vật chất quan trọng để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước, đồng thời NSNN là công cụ quan trọng của Nhà nước để phân phối các nguồn lực tài chính quốc gia và điều chỉnh vĩ mô đối với đời sống kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc gia, an toàn xã hội. Như vậy, NSNN vừa có thể được coi là một phạm trù kinh tế vừa có thể coi là phạm trù lịch sử, là một phần không thể thiếu trong hệ thống tài chính.Tuy nhiên, khái niệm về NSNN lại chưa được thống nhất và người ta đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về NSNN.Qua nghiên cứu, tác giả hoàn toàn đồng ý với khái niệm về NSNN mà Luật NSNN đã quy định.
Cụ thể, Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 của Việt Nam đã được Quốc hội thông qua ngày 25/06/2015 nêu rõ: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thấm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. > Quỹ NSNN Quỹ NSNN là toàn bộ các khoản tiền của Nhà nước, kể cả tiền vay, có trên tài khoản của NSNN các cấp. Quỹ NSNN được quản lý tại KBNN. Bản chất của NSNN Là quan hệ kinh tế - tài chính giữa Nhà nước và các tác nhân của nền kinh tế trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực, phân phối và phân phối lại thu nhập mới sáng tạo ra.
Xét về mặt hình thức, NSNN là một bảng cân đối giữa thu nhập và chi tiêu của Nhà nước trong một năm tài khóa. về bản chất, NSNN là tập 6 hợp những quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối, gắn liền với việc hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước. Cấu trúc của NSNN NSNN bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. NSTW là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở Trung ương.
NSĐP bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân. Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp được thực hiện theo các nguyên tắc sau: - Ngân sách trung ương và ngân sách mỗi cấp chính quyền địa phương được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể; NSTW giữ vai trò chủ đạo, đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, quan trọng của quốc gia và hỗ trợ những địa phương chưa cân đối được thu, chi ngân sách; - Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu đảm bảo để thực hiện những nhiệm vụ được giao; tăng cường nguồn lực cho ngân sách xã. HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (cấp tỉnh) quyết định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và trình độ quản lý của mỗi cấp. - NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm.
Quốc hội quyết định dự toán NSNN, phân bổ ngân sách trung ương, phê chuấn quyết toán NSNN. - Nhiệm vụ chi của ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó đảm bảo; việc ban hành và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách sau khi dự toán đã được cấp có thấm quyền quyết định thì phải có giải pháp đảm bảo nguồn tài chính phù hợp với khả năng cân đối ngân sách của từng cấp. Trường hợp cơ quan quản lý Nhà nước cấp trên ủy quyền cho cơ quan quản lý Nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới thực hiện nhiệm vụ đó; ngoài việc ủy quyền thực hiện nhiệm vụ 7 chi và bổ sung nguồn thu quy định trên, không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ. Vai trò của NSNN Vai trò của NSNN được xác định trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ cụ thể trong từng giai đoạn, đảm bảo cho Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ và duy trì quyền lực Nhà nước.
Gồm: -Huy động các nguồn tài chính của NSNN để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Mức động viên các nguồn tài chính từ các chủ thể trong nền kinh tế đòi hỏi phải hợp lý nếu mức động viên quá cao hoặc quá thấp thì sẽ ảnh hưởngđến sự phát triển của nền kinh tế. Vì vậy cần xác định mức huy động vào NSNN một cách phù hợp với khả năng đóng góp tài chính của các chủ thể trong nền kinh tế. -NSNN đóng vai trò là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế.
Trong quan hệ giữa Nhà nước và Ngân sách thì Nhà nước là chủ thể thường xuyên và quyền lực; Nhà nước tập trung Ngân sách, coi Ngân sách là công cụ kinh tế quan trọng để giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội và thị trường. Ngân sách giúp kích thích sản xuất kinh doanh, cạnh tranh hợp pháp, chống độc quyền thông qua các công cụ về thuế và cho ra đời các doanh nghiệp Nhà nước. NSNN cung cấp nguồn kinh phí để đầu tư xây dựng cở sở hạ tầng, các ngành kinh tế then chốt, tạo môi trường cho các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế phát triển; tài trợ cho các hoạt động xã hội,. Như vậy, NSNN rất quan trọng, dù trực tiếp hay gián tiếp thì NSNN vẫn giữ vị trí chủ đạo trong điều hành vĩ mô nền kinh tế, khắc phục những khuyết tật của cơ chế thị trường.
Đặc điểm của NSNN NSNN là bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia vì vậy nó có các đặc điểm cơ bản sau: - Hoạt động thu chi của NSNN luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước và việc thực hiện các chức năng của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định; 8 - Hoạt động NSNN là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lĩnh vực thu và chi của Nhà nước; - NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước, luôn chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích công cộng; - NSNN cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác. Nét khác biệt của NSNN với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, được chia thành nhiều quỹ nhỏ có tác dụng riêng, sau đó mới được chi dùng cho những mục đích đã định; - Hoạt động thu chi của NSNN được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu. Chi tiêu công và quản lý chi tiêu công 1. Chi tiêu công 1.
Nội dung của chi NSNN Theo Khoản 2 Điều 5 Luật NSNN số 83/2015/QH13đượcQuốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 25/06/2015, chi NSNN (chi tiêu công) bao gồm: - Chi đầu tư phát triển; - Chi dự trữ quốc gia; - Chi thường xuyên; - Chi trả nợ lãi; - Chi viện trợ; - Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Đặc điểm của chi tiêu công Xét theo nội dung của chi NSNN như trên ta có thể thấy về bản chất, chi tiêu công chính là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào NSNN theo các mục đích sử dụng thực tế đã được luật định. Do đó, chi tiêu công là công việc định vị khoản chi cụ thể cho từng mục tiêu, từng hoạt động, từng công việc thuộc chức năng của Nhà nước. Như vậy, có thể nêu khái niệm về chi tiêu công như sau: chi tiêu công là việc phân phối và sử dụng quỹNSNN theo dự toán ngân sách đã được cơ quan có thấm 9 quyền quyết định nhằmduy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước và đảm bảo thực hiện các chức năng củaNhà nước theo những nguyên tắc luật định.
Chi tiêu công có các đặc điểm sau: - Chi tiêu công là các khoản cấp phát, thanh toán từ quỹ NSNN cho các cơ quan, đơn vị, cá nhân có tính không hoàn lại. Quy mô của chi tiêu công phụ thuộc vào quy mô các khoản thu của NSNN và những nhiệm vụ chi mà Nhà nước cần phải thực hiện. - Chi tiêu công gắn chặt với bộ máy quản lý Nhà nước và việc triển khai thực hiện những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước phải đảm nhận trong từng thời kỳ. Chi tiêu công là một quá trình liên tục, gắn bó mật thiết với sự tồn tại và phát triển của nền kinh tế - xã hội.
Việc xây dựng dự toán và quyết toán chi tiêu công được thực hiện theo đúng niên độ. Cuối năm ngân sách có số kết dư để chuyển sang năm sau, nếu có thâm hụt phải xác định rõ nguồn bù đắp và sẽ được xử lý vào năm ngân sách tiếp theo. - Chi tiêu công gắn với quyền lực Nhà nước, mang tính chất pháp lý cao. Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước, là chủ thể duy nhất có quyền quyết định quy mô, nội dung, cơ cấu chi NSNN; quyết định tổng dự toán và tổng quyết toán NSNN; quyết định bổ sung, điều chỉnh chi tiêu công giữa các nhiệm kì, kể cả tổng mức chi đối với những công trình lớn, đặc biệt quan trọng của quốc gia.Chi tiêu công được phân cấp cho chính quyền địa phương quản lý và điều hành.
Ớ Trung ương do Chính phủ trực tiếp quản lý, ở các cấp chính quyền địa phương do UBND quản lý dưới sự giám sát của HĐND.Việc bố trí các khoản chi NSNN thường được xem xét đến tính hiệu quả ở tầm vĩ mô, có tính đến lợi ích quốc gia, các vùng lãnh thổ, các khu vực, các địa phương trên cơ sở thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống nhân dân đã được Quốc Hội và HĐND các cấp thông qua. -Các khoản chi tiêu công nói chung thường không mang tính bồi hoàn trực tiếp; ngoại trừ một số khoản chi NSNN cho vay hỗ trợ, ưu đãi thông qua TCTD đặc biệt của Nhà nước mang tính đặc thù của mỗi quốc gia trong từng thời kì nhất định.