CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng Trong nền kinh tế hàng hóa luôn có một số người có vốn dư thừa tạm thời và có nhu cầu đầu tư, cho vay. Ngược lại, luôn có người tạm thời thiếu vốn, có nhu cầu đi vay.
Từ đó phát sinh mối quan hệ kinh tế mà nội dung của nó là vốn dịch chuyển từ nơi tạm thời thừa vốn sang nơi tạm thời thiếu vốn với điều kiện hoàn trả vốn và thu được một khoản lợi nhuận do việc sử dụng vốn vay. Tiền là phương tiện thanh toán chủ yếu trong tất cả các mối quan hệ kinh tế, nền kinh tế hàng hoá càng phát triển bao nhiêu thì tốc độ quay vòng của đồng tiền càng nhanh bấy nhiêu, lúc này bản thân mỗi chủ thể kinh tế không thể tự đáp ứng được nhu cầu về vốn của mình mà họ phải dựa vào các chủ thể kinh tế khác đặc biệt là các tổ chức tín dụng thông qua quan hệ tín dụng mới có thể đáp ứng được nhu cầu vốn của mình. Chính vì thế ta có thể nói cơ sở hình thành và phát triển của quan hệ tín dụng chính là sự tin tưởng và nhu cầu về vốn trong nền kinh tế hàng hoá. Quan hệ tín dụng được hình thành và ra đời từ rất lâu.
Thuật ngữ “tín dụng” xuất phát từ chữ Latin: “creditium” có nghĩa là tin tưởng, tín nhiệm. Mác: “Tín dụng là quá trình chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu sang người sử dụng sau một thời gian nhất định thu hồi một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu”. Từ khái niệm trên ta có thể thấy tín dụng không phải là quan hệ mua bán, chỉ xảy ra trong thời gian nhất định và phải được xác định trên cơ sở tin tưởng lẫn nhau. Trong nền kinh tế thị trường, tín dụng hoạt động rất phong phú và đa dạng.
Tùy theo tiêu thức phân loại mà tín dụng được chia thành nhiều loại khác nhau. Nếu xét chủ thể trong quan hệ tín dụng, thì tín dụng được chia thành các loại như sau: Tín dụng ngân hàng, tín dụng thương mại, tín dụng nhà nước. Trong các hình thức trên thì tín 6 dụng ngân hàng là hình thức quan trọng, được sử dụng nhiều hơn cả, cung cấp phần lớn nhu cầu tín dụng cho các doanh nghiệp và cá nhân trong nền kinh tế. Như vậy, tín dụng ngân hàng có thể được định nghĩa: Hình thức cấp tín dụng của ngân hàng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.
Khái niệm tín dụng khách hàng cá nhân Trên cơ sở định nghĩa “Tín dụng ngân hàng” nêu trên và trong phạm vi của luận văn này, đối tượng khách hàng cá nhân bao gồm cá nhân và hộ gia đình có giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh cá thể. Như vậy, tín dụng cá nhân là hình thức tín dụng mà trong đó NHTM đóng vai trò là người chuyển nhượng quyền sử dụng vốn của mình cho khách hàng cá nhân hoặc hộ gia đình sử dụng trong một thời hạn nhất định phải hoàn trả cả gốc và lãi với mục đích phục vụ đời sống hoặc phục vụ sản xuất kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể. Tín dụng cá nhân đóng góp lớn đến sự lưu thông của nguồn vốn trong xã hội, điều chuyển vốn từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn, từ nơi có hiệu quả thấp đến nơi có hiệu quả cao để đáp ứng nhu cầu cho vốn kinh doanh hoặc tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình. Tín dụng cá nhân đã phát triển từ lâu trên thế giới, và tại Việt Nam tín dụng cá nhân đã nhanh chóng thu hút được nhiều khách hàng và có tiềm năng rất lớn để phát triển.
Điểm thuận lợi là quy mô thị trường lớn với dân số đông (hơn 90 triệu người), đa số trong đó có độ tuổi trẻ, có thu nhập ngày càng cao và có nhu cầu chi tiêu cho nhiều mục đích. Hiện nay xu hướng tiêu dùng trước, trả sau để đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho cuộc sống tăng nhanh, nhất là ở các thành phố lớn. Chính vì thế, các sản phẩm tín dụng cá nhân của ngân hàng được khách hàng rất quan tâm. Đây là cơ sở để các ngân hàng tự tin đẩy mạnh mảng kinh doanh tín dụng này.
Đặc điểm của tín dụng khách hàng cá nhân Tín dụng cá nhân là loại hình tín dụng khác biệt so với tín dụng doanh nghiệp. Với phạm vi nghiên cứu của luận văn này, xin đưa ra một số đặc điểm cơ bản về tín 7 dụng cá nhân như sau: 1. Quy mô mỗi khoản vay nhỏ, số lượng các khoản vay lớn Khách hàng cá nhân thường có hai mục đích vay: Thứ nhất là cá nhân, hộ gia đình vay để bổ sung vốn kinh doanh. Quyền hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân, hộ gia đình được pháp luật thừa nhận, nhưng do năng lực hạn chế nên hoạt động kinh doanh thường không có quy mô lớn.
Thứ hai là cá nhân vay đáp ứng nhu cầu vốn để tiêu dùng. Khoản vay cá nhân cho mục đích này trực tiếp phục vụ cho nhu cầu chi tiêu cho cuộc sống như mua nhàđất, mua sắm vật dụng gia đình, xây dựng, sửa chữa nhà, du học•" Số tiền cho vay hai mục đích này đều bị giới hạn bởi những điều kiện từ ngân hàng đó là: tính hợp lý của nhu cầu vốn, khả năng trả nợ và tài sản đảm bảo. Tuy nhiên, số lượng các khoản tín dụng cá nhân là rất lớn do hai nguyên nhân: - Số lượng khách hàng cá nhân đông do đối tượng của loại hình cho vay này là mọi cá nhân trong xã hội, từ những người có thu nhập cao đến những người có thu nhập trung bình và thấp. - Nhu cầu tín dụng phong phú vàđa dạng của khách hàng cá nhân, vì khi chất lượng cuộc sống và trình độ dân tríđược nâng cao, người dân càng có nhu cầu vay ngân hàng để cải thiện và nâng cao mức sống.
Tín dụng cá nhân thường dẫn đến các rủi ro - Rủi ro do thông tin bất cân xứng Khi thẩm định cho vay thì thông tin về bản thân khách hàng là một trong những yếu tố quan trọng để ngân hàng đưa đến quyết định cho vay, bên cạnh tính hợp lý và hợp pháp của nhu cầu vốn, khả năng trả nợ và tài sản đảm bảo. Đối với khách hàng là tổ chức, việc nắm bắt thông tin khách hàng là tương đối thuận lợi do có rất nhiều nguồn thông tin được công khai như: báo cáo tài chính, thông tin xếp hạng tín dụng, tình hình nộp thuế, uy tín quan hệ với các đối tác—Ngược lại, đối với khách hàng cá nhân, việc đánh giá nhân thân, nguồn trả nợ, mục đích sử dụng vốn vay thường khóđầy đủ và rõ ràng dẫn đến rủi ro thông tin bất cân xứng, khiến cho việc thẩm định khách hàng thiếu chính xác. Nguồn trả nợ chủ yếu của khách 8 hàng cá nhân là từ thu nhập ổn định ở thời điểm hiện tại. Do vậy, nếu nguời vay gặp vấn đề về sức khoẻ, mất việc làm hay gặp các biến cố bất ngờ ảnh huởng đến thu nhập thì sẽ không trả đuợc nợ vay cho ngân hàng.
- Rủi ro tác nghiệp Do đặc điểm của tín dụng cá nhân là quy mô mỗi khoản vay nhỏ nhung số luợng khoản vay lớn, vì vậy để có thể đáp ứng tối đa nhu cầu khách hàng nhằm nâng cao kết quả công việc đòi hỏi sự phục vụ nhanh chóng của cán bộ tín dụng. Do đó, trong quá trình thẩm định hồ sơ tín dụng các cán bộ thuờng hay chủ quan, thậm chí lợi dụng sự lỏng lẻo của công tác quản lý và sơ hở của các quy định để lừa đảo chiếm đoạt tài sản của khách hàng, hoặc thông đồng với khách hàng gây ra những tổn thất cho ngân hàng. Rủi ro này còn tăng lên đối với cho vay tín chấp, do ngân hàng cấp tín dụng trên cơ sở thẩm định uy tín của khách hàng tốt hay xấu mà không có biện pháp đảm bảo bằng tài sản. Trong truờng hợp đó, nếu khách hàng thực sự không có khả năng trả nợ vay hoặc có khả năng, nhung không cóý chí trả nợ vay trong khi việc quản lý thông tin về sự thay đổi nơi cu trú, công việc của khách hàng là một điều không dễ dàng thì sẽ rất khó khăn cho ngân hàng khi xử lý khoản vay để thu hồi nợ.
Vai trò của tín dụng khách hàng cá nhân 1. Đối với khách hàng - Tín dụng cá nhân bổ sung sự thiếu hụt về tài chính cho các cá nhân, hộ gia đình đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nâng cao chất lượng cuộc sống Thông qua cho vay tiêu dùng, khách hàng đuợc huởng các tiện ích truớc khi tích lũy đủ tiền, nâng cao chất luợng cuộc sống, cho phép họ chi tiêu ở hiện tại và thanh toán trong tuơng lai, nó đặc biệt quan trọng với giới trẻ. Nhờ cho vay tiêu dùng mà cá nhân hay hộ gia đình có thể đua ra những quyết định lớn nhu xây dựng nhà cửa, mua phuơng tiện đi lại, mua vật dụng đắt tiền, nhu cầu cho con cái hay bản thân đi du học nuớc ngoài, đi du lịch, chữa bệnh. điều này đã giải quyết đuợc vấn đề giữa việc thỏa mãn yêu cầu với yếu tố thời gian vì nếu đợi đến khi có đủ tiền mới thực hiện thì lợi ích cảm nhận từ sự thụ huởng có xu huớng giảm xuống.
Tuy nhiên, 9 nếu quá lạm dụng đi vay để tiêu dùng thì sẽ ảnh huởng đến khả năng tiết kiệm và gặp khó khăn trong tuơng lai. - Tín dụng cá nhân bổ sung sự thiếu hụt về vốn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của các cá nhân, hộ gia đình Đối với các cá nhân, hộ kinh doanh cá thể có nhu cầu sản xuất, kinh doanh dịch vụ đã có phuơng án sản xuất kinh doanh tốt nhung thiếu vốn để thực hiện thì khoản tín dụng ngân hàng sẽ giúp khách hàng có đuợc khoản vốn kịp thời bù đắp phần thiếu hụt để thực hiện phuơng án, mang lại lợi nhuận cho bản thân, gia đình và xã hội.