CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM Tài trợ thương mại quốc tế có thể giải thích ở góc độ này hay góc độ khác, ví dụ như ở giác độ tín dụng người ta gọi tài trợ thương mại quốc tế là cho vay xuất nhập khẩu, tín dụng trong ngoại thương., nhưng ở giác độ rộng hơn tín dụng như là sự hỗ trợ tài chính người ta gọi là tài trợ thương mại, tài trợ ngoại thương, tài trợ xuất nhập khẩu. Tài trợ thương mại quốc tế (TTTM) là một khái niệm rất rộng, nó không chỉ đề cập đến việc sử dụng các hình thức tài trợ hữu hình như cấp vốn, tín dụng hoặc cho vay để bổ sung trực tiếp nguồn lực tài chính, mà còn thông qua việc sử dụng các chính sách, biện pháp kinh tế hoặc các hình thức tài trợ vô hình khác nhằm tạo ra các điều kiện tài chính và cơ hội kinh doanh có lợi cho các doanh nghiệp hoạt động thương mại quốc tế nhằm mục đích sinh lợi. Theo Investopedia, “Tài trợ thương mại ám chỉ các hoạt động tiền tệ liên quan đến thương mại và thương mại quốc tế.
Tài trợ thương mại bao gồm cho vay, phát hành thư tín dụng, bao thanh toán, tín dụng xuất khẩu và bảo hiểm. Các công ty liên quan đến tài trợ thương mại bao gồm các nhà nhập khẩu và xuất khẩu, ngân hàng và nhà tài chính, công ty bảo hiểm và cơ quan tín dụng xuất khẩu và các nhà cung cấp dịch vụ. ” Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, Tài trợ thương mại được xem là việc ngân hàng cung cấp vốn (hữu hình hay vô hình) dưới các hình thức khác nhau nhằm giúp các doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ của mình khi tham gia vào hoạt động xuất khẩu. Tài trợ thương mại thể hiện mối quan hệ kinh tế giữa một bên là ngân hàng (bên đưa ra sự trợ giúp) và một bên là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (bên cần sự trợ giúp).
Các hình thức tài trợ thương mại quốc tế của các ngân hàng thương mại chủ yếu là tín dụng (Credit), bảo lãnh (Guarantee), chiết khấu chứng từ (Documentary Discount), bao thanh toán (FactoringZFortaiting), thuê mua (Leasing), tín dụng chứng từ (Documentary Credit), tín dụng dự phòng (Standby Credit), nhờ thu (Collection), 8 biên lai tín thác (Trust Receipt), chấp nhận hoặc tái chấp nhận hối phiếu (Bill’s Acceptence/Re-Acceptence). - Mục đích của tài trợ thuơng mại quốc tế của NHTM là: + Hỗ trợ nhà nhập khẩu thanh toán tiền cho nhà xuất khẩu. + Hỗ trợ nhà xuất khẩu bổ sung vốn luu động để quá trình sản xuất không bị gián đoạn do thiếu vốn tạm thời hoặc chờ thanh toán tiền hàng xuất khẩu. - Đặc điểm: + Trách nhiệm của bên nhận tài trợ cao hơn bên đi vay, do ngoài nguồn vốn tài trợ ngân hàng, nhất thiết họ phải có một tỷ lệ vốn nhất định cùng tham gia.
+ Đối tuợng tài trợ là các dự án hoặc thuơng vụ nên chủ thể tham gia tài trợ chỉ có thể là các pháp nhân có đăng ký sản xuất kinh doanh. + Thời gian tài trợ chủ yếu là ngắn hạn và trung hạn. Tài trợ dài hạn chiếm tỷ trọng rất thấp. - Tài trợ thuơng mại tại NHTM dựa vào 3 nguyên tắc cơ bản: + Tiền vay phải đuợc hoàn trả đúng hạn cả vốn lẫn lãi.
+ Vốn vay phải đuợc sử dụng đúng mục đích. + Vốn vay phải có tài sản tuơng đuơng làm đảm bảo. VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI 1. Đối với nền kinh tế Tạo điều kiện cho hàng hóa xuất nhập khẩu đuợc luu thông trôi chảy.
Thông qua tài trợ của ngân hàng, hàng hóa xuất nhập khẩu theo yêu cẩu của thị truờng đuợc thực hiện thuờng xuyên, góp phần tăng tính năng động của nền kinh tế, ổn định thị truờng. TTTM tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng tính cạnh tranh trên truờng quốc tế. Su phát triển của doanh nghiệp nói riêng tạo động lực thúc đẩy, tác động đến sự phát triển của nền kinh tế nói chung. Đối với doanh nghiệp Giúp doanh nghiệp thực hiện các thuơng vụ lớn, bổ sung nguồn vốn luu động để chuẩn bị hàng xuất hoặc thanh toán tiền hàng.
9 Tạo được lợi thế trong quá trình đàm phán, thương lượng, ký kết hợp đồng ngoại thương, vì hoạt động ngoại thương được thực hiện thông qua ngân hàng phục vụ người mua và người bán, đã thỏa thuận trước với ngân hàng nghĩa là doanh nghiệp đã xác định được năng lực thực hiện hợp đồng. Giúp doanh nghiệp đạt hiệu quả cao khi thực hiện thương vụ vì vốn tài trợ giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu thu mua hàng hóa đúng thời vụ, gia công, chế biến, từ đó giao hàng đúng thời điểm. Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, giúp thu mua được những lô hàng lớn, giá hạ. Giúp doanh nghiệp phát triển quy mô sản xuất, tăng năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm.
Giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín trên trường quốc tế. Đối với ngân hàng thương mại Hoạt động TTTM của NHTM là hình thức tài trợ có kỳ hạn gắn liền với thời gian thực hiện thương vụ, đối tượng tài trợ là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trực tiếp hoặc ủy thác. Đây là hình thức có hiệu quả cao, an toàn và có vài trò quan trọng: - Kỳ hạn tài trợ ngắn hạn phù hợp với kỳ hạn huy động vốn của các NHTM thường dưới một năm. Giúp ngân hàng tránh rủi ro về thanh khoản.
- Đồng vốn tài trợ gắn liền với thương vụ nên đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích. - Nâng cáo tính an toàn cho ngân hàng thông qua việc quản lý thu các nguồn thanh toán. Vì đối với người xuất khẩu, khi ngân hàng chuyển bộ chứng từ giao hàng để đòi tiền người nhập khẩu nước ngoài đã chỉ định việc thanh toán tiền hàng phải thông qua tài khoản của người xuất khẩu mởi tại ngân hàng. Đối với người nhập khẩu, trong trường hợp có tài trợ ngân hàng buộc người nhập khẩu phải tập trung tiền bán hàng mở tài khoản tại ngân hàng.
Do vậy nguồn thu để trả nợ được ngân hàng kiểm soát hết sức chặt chẽ, tránh được tình trạng xoay vốn của doanh nghiệp trong thời gian vốn nhàn rỗi dễ xảy ra rủi ro. - Thu được lợi nhuận thông qua lãi suất cho vay, lãi suất cho vay thanh toán, lãi chiết khấu chứng từ, lãi vay bắt buộc. Tiền lãi cao vì giá trị tài trợ thường ở mức vừa và lớn. 10 - Mở rộng quan hệ với các doanh nghiệp, ngân hàng nước ngoài, nâng cao uy tín trên trường quốc tế.
PHÂN LOẠI HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI 1. Căn cứ vào thời hạn tài trợ a) Tài trợ ngắn hạn: Tài trợ ngắn hạn là loại tín dụng có thời hạn dưới 1 năm, thường được sử dụng cho vay bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh của các đơn vị, chiếm try trọng lớn tại các ngân hàng, cho vay để nhập khẩu nguyên liệu, vật tư máy móc thiết bị, để thu mua chế biến hàng xuất khẩu. b) Tài trợ trung và dài hạn: Thời hạn tài trợ trung và dài hạn tùy thuộc theo quy định của mỗi nước. Ở Việt Nam, tài trợ trung hạn có thời hạ từ 1 đến 5 năm, tài trợ dài hạn từ 5 năm trở lên.
Hình thức tài trợ này được cung cấp để đầu tư, mua sắm tài sản cố định, xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, khôi phục, cải tiến kỹ thuật, hiện đại hóa công nghệ. Căn cứ vào tiến trình thực hiện thương vụ a) Tài trợ trước khi thực hiện hợp đồng Phần lớn các hoạt động tài trợ của ngân hàng đối với doanh nghiệp đều diện ra trong khi thực hiện hợp đồng. Tuy nhiên, nhằm đáp ứng nhu cầu thiếu hụt vốn hay nhằm tăng tỷ suất đòn bẩy, khách hàng có thể tìm kiếm nguồn tài trợ từ phía ngân hàng để thực hiện hợp đồng. Điển hình của hình thức này là việc khách hàng vay vốn để thu gom hay sản xuất hàng xuất khẩu.
b) Tài trợ khi thực hiện hợp đồng Đây là mảng tài trợ chủ yếu của ngân hàng, nó gồm tất cả các hoạt động tài trợ kể từ lúc khách hàng giao hàng cho đến khi khách hàng nhận tiền (đối với nhà xuất khẩu) hay kể từ lúc ký kết hợp đồng cho đến khi bán hàng thu được tiền về (đối với nhà nhập khẩu). Căn cứ vào mục đích tài trợ a) Tài trợ xuất khẩu: 11 Hiện nay để tài trợ xuất khẩu các ngân hàng thuơng mại thuờng cho vay bằng đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ để thu mua hàng xuất khẩu. Tài trợ xuất khẩu hiện nay đuợc áp dụng cụ thể duới các hình thức sau: - Tài trợ truớc giao hàng: Đây là hình thức tài trợ để thu mua, chế biến, sản xuất hàng xuất khẩu theo đúng L/C quy định, hợp đồng ngoại thuơng đã ký kết, đơn đặt hàng. Hình thức này thuờng đuợc áp dụng trong truờng hợp Ngân hàng tài trợ vừa là Ngân hàng thanh toán cho L/C xuất, nhà xuất khẩu xuất trình bộ chứng từ và đuợc thanh toán tại ngân hàng.
- Tài trợ sau giao hàng: Từ lúc giao hàng, nộp bộ chứng từ vào ngân hàng thông báo L/C cho đến khi đuợc ghi Có trên tài khoản phải trải qua một khoảng thời gian nhất định để xử lý và luân chuyển chứng từ. Nhà xuất khẩu cần tiền có thể thuơng luợng bộ chứng từ để chiết khấu hoặc ứng truớc tiền tại ngân hàng đã đuợc chỉ định rõ trong L/C hoặc ở bất kỳ ngân hàng nào. Hình thức tài trợ này đuợc tiến hành sau khi giao hàng. Để đảm bảo cho khoản tín dụng thu hồi nợ dễ dàng nhanh chóng, ngân hàng thuơng mại thuờng yêu cầu các L/C xuất của khách hàng phải đuợc thông báo qua ngân hàng, ngân hàng tài trợ vừa là ngân hàng thông báo hoặc vừa là ngân hàng thanh toán L/C.
b) Tài trợ nhập khẩu: Thông thuờng ngân hàng cho vay bằng ngoại tệ để nhập nguyên vật liệu, vật tu, hàng hoá máy móc thiết bị, công nghệ. hoặc cho vay bằng VND, truờng hợp này rất hiếm vì khi vay VND đổi sang ngoại tệ để thanh toán hàng nhập khẩu, khách hàng phải mất một khoản tiền do chênh lệch tỷ giá mua, bán của ngân hàng. Ngân hàng thực hiện với những hình thức sau: - Phát hành LC: Đây là hình thức thể hiện sự tài trợ của ngân hàng dành cho các nhà nhập khẩu. Trên cơ sở thẩm định, ngân hàng quyết định mức ký quỹ L/C.
Ký quỹ L/C đuợc coi là một hình thức bắt buộc tại ngân hàng thuơng mại nhằm bảo đảm khách hàng nhận hàng và thanh toán L/C.