CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY TIÊU DÙNG CÁ NHÂN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI HIỆN NAY 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG CÁ NHÂN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI HIỆN NAY 1. Khái niệm và đặc điểm của nghiệp vụ cho vay tiêu dùng cá nhân của các Ngân hàng thương mại Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc lẫn lãi. Định nghĩa trên được các ngân hàng và tổ chức tín dụng khác áp dụng để làm tiền đề căn bản cho các hoạt động cho vay của mình.
Đặc điểm của một hoạt động cho vay: Tính pháp lý của nghiệp vụ cho vay: Cho vay của ngân hàng là một khái niệm kinh tế hơn là pháp lý. Các hành vi cho vay của ngân hàng có cùng một logic kinh tế, hứng chịu rủi ro cho một người mà ngân hàng tin tưởng ứng vốn cho vay, nhưng nó không chỉ gồm một giao dịch pháp lý mà nhiều loại (cho vay, bảo lãnh, cầm cố. Luật ngân hàng các nước định nghĩa tín dụng như sau: “Cấu thành một nghiệp vụ tín dụng bất cứ tác động nào, qua đó một người đưa hoặc hứa đưa vốn cho một người khác dùng, hoặc cam kết bằng chữ ký cho người này nhưng đảm bảo, bảo trứng hay bảo lãnh mà có thu tiền”. Định nghĩa này nêu ra 3 trường hợp xét về tính chất pháp lý, các nghiệp vụ cho vay ngân hàng về cơ bản là: + Cho vay ứng trước (cho vay trực tiếp).
+ Cho vay dựa trên việc chuyển nhượng trái quyền. + Cho vay qua chữ ký (cho vay qua việc cam kết bằng chữ ký). Các khoản vay đều phải theo một quy trình cho vay, thu nợ nhất định. Thông thường gồm 5 bước: Bước 1: Lập hồ sơ đề nghị vay.
5 Bước 2: Phân tích tín dụng. Bước 3: Quyết định cấp tín dụng cho vay. Bước 4: Giải ngân. Bước 5: Giám sát thu nợ và thanh lý hợp đồng cho vay.
Lãi suất trong hợp đồng cho vay theo thoả thuận giữa khách hàng và ngân hàng cho vay. (Ví dụ: Lãi suất cố định, lãi suất thả nôi,. Các khoản cho vay có hoặc không có tài sản đảm bảo tuỳ vào việc đánh giá và xếp hạng khách hàng của ngân hàng cho vay. Khi kết thúc hợp đồng khách hàng có nghĩa vụ trả ngốc và lãi hoặc một số thoả thuận khác nếu được ngân hàng cho vay chấp nhận.
Trường hợp khách hàng không thực hiện hợp đồng hay không có một điều khoản nào khác thì tài sản đảm bảo thuộc quyền quyết định của ngân hàng cho vay. Khái niệm cho vay tiêu dùng cá nhân Có nhiều quan điểm khác nhau về cho vay tiêu dùng. Có người cho rằng: “Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng đối với người tiêu dùng nhằm tài trợ cho chính sự tiêu dùng”, người khác lại nói: “tín dụng tiêu dùng là quan hệ kinh tế giữa một bên là ngân hàng và một bên là cá nhân người tiêu dùng trong đó ngân hàng chuyển giao tiền cho khách hàng với nguyên tắc người đi vay (khách hàng) sẽ hoàn trả cả gốc lẫn lãi tại một thời điểm xác định trong tương lai”. Nhưng nhìn chung, ta có thể hiểu “cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng trong đó ngân hàng thỏa thuận để khách hàng là cá nhân hay hộ gia đình sử dụng một khoản tiền với mục đích tiêu dùng, với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi sau một thời gian nhất định”.
Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng rất hữu ích nhằm tài trợ cho nhu cầu mua nhà, mua ô tô, chi tiêu, mua sắm, sửa chữa nhà cửa,. của các cá nhân, hộ gia đình. Các khoản vay này giúp người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hóa, dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả, tạo cho họ có được một cuộc sống có chất lượng cao hơn. 6 Trong giai đoạn đầu hầu hết các ngân hàng không tích cực cho vay đối với cá nhân và hộ gia đình bởi vì họ tin rằng các khoản cho vay tiêu dùng rủi ro vỡ nợ tuơng đối cao.
Sự gia tăng thu nhập của nguời tiêu dùng và sự cạnh tranh trong cho vay đã buộc các ngân hàng phải huớng tới nguời tiêu dùng nhu là một khách hàng tiềm năng. Tín dụng tiêu dùng đã trở thành một trong những loại hình tín dụng tăng truởng nhanh nhất ở các nuớc có nền kinh tế phát triển. Đặc điểm của nghiệp vụ cho vay tiêu dùng cá nhân của các Ngân hàng thương mại Quy mô mỗi khoản vay nhỏ nhung số luợng các khoản vay lớn: Các khách hàng khi tìm đến ngân hàng với mục đích vay tiêu dùng thuờng có nhu cầu vốn không cao vì nhu cầu của nguời tiêu dùng đối với các loại hàng hóa xa xỉ là không cao hoặc đã có tích lũy từ truớc đối với những tài sản có giá trị lớn. Mặt khác, do cho vay tiêu dùng có độ rủi ro cao hơn nên ngân hàng cũng thuờng thận trọng hơn trong việc quyết định số tiền cho vay căn cứ vào khả năng trả nợ và tài sản đảm bảo của khách hàng.
Song nếu xét về quy mô thì nhu cầu vay tiêu dùng là khá lớn do đối tuợng của loại hình cho vay này là mọi cá nhân trong xã hội, từ những nguời có thu nhập cao đến những nguời có thu nhập trung bình và thấp với nhiều nhu cầu phong phú và đa dạng. Khi chất luợng cuộc sống và trình độ dân trí đuợc nâng cao, nguời dân càng có nhu cầu vay ngân hàng để cải thiện và nâng cao mức sống. Do đó, nền kinh tế càng phát triển, số luợng các khoản vay tiêu dùng sẽ càng nhiều. Các khoản vay tiêu dùng có lãi suất “cứng nhắc”: Không nhu hầu hết các khoản vay kinh doanh, lãi suất có thể thay đổi tùy theo điều kiện thị truờng, các khoản vay tiêu dùng thuờng có lãi suất cố định, đặc biệt là trong cho vay tiêu dùng trả góp.
Ngay khi quan hệ tín dụng đuợc xác lập thì mức lãi suất đã đuợc ấn định và duy trì trong suốt thời hạn vay. Mặt khác, khi vay tiền, nguời tiêu dùng thuờng không quan tâm nhiều tới lãi suất mà họ chỉ quan tâm tới khoản tiền phải trả hàng kỳ, thời gian đuợc giải ngân và khả năng trả nợ của mình bởi vì nguời tiêu dùng thuờng coi vay muợn là công cụ để đạt đuợc một cuộc sống thoải mái 7 hơn chứ không phải là một lựa chọn dùng trong tình trạng khẩn cấp hoặc để tạo ra lợi nhuận. Các khoản cho vay tiêu dùng thường có độ rủi ro cao: Vì đối tượng của hoạt động cho vay tiêu dùng là các cá nhân, hộ gia đình nên hoạt động này không chỉ chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố chủ quan của người tiêu dùng mà còn chịu tác động từ các yếu tố khách quan từ bên ngoài. Ta có thể thấy một số nguyên nhân chủ yếu dẫn tới tình trạng này là: Thông tin tài chính của cá nhân và hộ gia đình thường khó đầy đủ và rõ ràng như thông tin về doanh nghiệp (công khai thông qua báo cáo tài chính), dẫn đến rủi ro đạo đức và rủi ro thông tin không cân xứng.
Các cá nhân có thể tìm cách trốn tránh không trả các khoản vay cho dù có khả năng thanh toán; Nguồn trả nợ chủ yếu là từ thu nhập ổn định tại thời điểm hiện tại của người vay. Do vậy, nếu người vay gặp vấn đề về sức khoẻ, mất việc làm hay gặp các biến cố bất ngờ ảnh hưởng đến thu nhập hàng tháng, ngân hàng sẽ gặp khó khăn trong thu hồi nợ. Đây là rủi ro khó lường trước, khác với món vay kinh doanh ta có thể hạn chế được thông qua nâng cao chất lượng thẩm định dự án; Cho vay tiêu dùng có tính nhạy cảm theo chu kì kinh tế. Khi nền kinh tế mở rộng, người dân lạc quan về tương lai thì họ sẽ vay ngân hàng nhiều hơn, và khi nền kinh tế suy thoái, tình trạng thất nghiệp tăng thì họ sẽ hạn chế vay mượn ngân hàng.
Các sản phẩm cho vay tiêu dùng cá nhân của Ngân hàng thương mại 1. Căn cứ vào mục đích vay Có thể phân loại tín dụng tiêu dùng cá nhân thành 2 loại: - Cho vay tiêu dùng cư trú là các khoản cho vay nhằm phục vụ nhu cầu xây dựng, mua sắm hoặc cải tạo nhà ở của cá nhân. - Cho vay tiêu dùng không cư trú là các khoản cho vay phục vụ nhu cầu cải thiện đời sống như mua sắm phương tiện, đồ dùng, du lịch, học hành hoặc giải trí cá nhân,. Căn cứ vào hình thức vay Có thể chia cho vay tiêu dùng cá nhân thành 2 loại: 8 - Cho vay gián tiếp là hình thức cho vay trong đó ngân hàng cho vay thông qua các đơn vị làm dịch vụ mà không trực tiếp tiếp xúc với khách hàng.
ưu điểm: Các NHTM dễ dàng mở rộng và tăng doanh số cho vay, tiết kiệm và giảm đuợc các chi phí khi cho vay, thuận lợi trong việc mở rộng quan hệ với khách hàng và tạo điều kiện cho các hoạt động khác của ngân hàng. Tuy nhiên, hình thức cho vay này có những hạn chế nhu: Khi cho vay, các ngân hàng thuơng mại không tiếp xúc trực tiếp với khách hàng dẫn đến việc thiếu sự kiểm soát của ngân hàng (cả truớc, trong và sau khi vay vốn) khi các đơn vị dịch vụ thực hiện nhất là trong việc lựa chọn khách hàng. - Cho vay tiêu dùng trực tiếp là ngân hàng và khách hàng trực tiếp gặp nhau để tiến hành cho vay hoặc thu nợ. Hình thức này có những uu điểm sau: Ngân hàng có thể sử dụng triệt để trình độ, kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng của cán bộ tín dụng, do đó các khoản cho vay này thuờng có chất luợng cao hơn so với hình thức cho vay gián tiếp.
Hình thức cho vay tiêu dùng trực tiếp linh hoạt hơn vì khi quan hệ trực tiếp giữa ngân hàng với khách hàng sẽ xử lý tốt các phát sinh và có nhiều khả năng làm thoả mãn quyền lợi cho cả ngân hàng và khách hàng. Mậc dù vậy nhung với đối tuợng khách hàng rộng khắp ngân hàng cũng không thể tránh khỏi những rủi ro. Vai trò của cho vay tiêu dùng cá nhân tại các Ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế Trong nền kinh tế hiện nay cho vay tiêu dùng cá nhân đóng một vai trò hết sức quan trọng.