Luận văn thạc sĩ: Phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại BIDV Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng BIDV chi nhánh Hà Nội giai đoạn 2007-2009.

• Tác giả: Phạm Hoàng Thanh Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Tín Nghị
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Đề tài: Phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Hoạt động cho vay tiêu dùng tại các NHTM Việt Nam
• 1.2. Mô hình cho vay tiêu dùng
• 1.3. Các thủ tục cho vay tiêu dùng
• 1.4. Đặc điểm cho vay tiêu dùng của các NHTM
• 1.5. Phát triển cho vay tiêu dùng tại các ngân hàng thương mại
• 1.5.1. Sự cần thiết mở rộng và phát triển cho vay tiêu dùng
• 1.5.2. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển cho vay tiêu dùng
• 1.6. Các nhân tố ảnh hưởng việc mở rộng cho vay tiêu dùng
• 1.6.1. Các nhân tố chủ quan
• 1.6.2. Các nhân tố khách quan
• 1.7. Kinh nghiệm cho vay tiêu dùng của ngân hàng nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ & PHÁT TRIỂN HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát về Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Nội
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của Chi nhánh BIDV Hà Nội
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức của Chi nhánh BIDV Hà Nội
• 2.1.3. Khái quát hoạt động kinh doanh Chi nhánh BIDV Hà Nội giai đoạn 2007-2009
• 2.2. Thực trạng mở rộng cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh BIDV Hà Nội
• 2.2.1. Khái quát về nhu cầu CVTD tại Việt Nam hiên nay nói chung và tại Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Việt Nam nói riêng
• 2.2.2. Các sản phẩm cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh BIDV Hà Nội
• 2.2.3. Qui trình cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh BIDV Hà Nội
• 2.2.4. Kết quả hoạt động cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh BIDV Hà Nội
• 2.3. Đánh giá chung
• 2.3.1. Kết quả thu được
• 2.3.2. Các hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP MỞ RỘNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN HÀ NỘI
• 3.1. Định hướng phát triển cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Hà Nội
• 3.1.1. Định hướng kinh doanh chung của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 3.1.2. Quan điểm chỉ đạo của Ban lãnh đạo Chi nhánh Ngân hàng BIDV Hà Nội về phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng
• 3.2. Giải pháp nhằm phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Hà Nội
• 3.2.1. Giải pháp chủ yếu
• 3.2.2. Đề xuất đối với Chính phủ, các Bộ ngành
• 3.2.3. Đề xuất đối với Ngân hàng Nhà nước
• 3.2.4. Đề xuất đối với Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan chiến lược phát triển cho vay tiêu dùng BIDV

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập WTO, sức ép cạnh tranh đối với các ngân hàng thương mại nội địa ngày càng gia tăng. Để đứng vững và phát triển, việc mở rộng các mảng kinh doanh cốt lõi là yêu cầu cấp thiết. Hoạt động phát triển cho vay tiêu dùng tại BIDV Hà Nội nổi lên như một xu hướng tất yếu, không chỉ nhằm đa dạng hóa sản phẩm, phân tán rủi ro mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân. Cho vay tiêu dùng (CVTD) được định nghĩa là hình thức cấp tín dụng cho khách hàng cá nhân và hộ gia đình để tài trợ cho các nhu cầu chi tiêu như mua sắm, nhà ở, giáo dục, y tế. Đây là một công cụ quan trọng giúp kích cầu, thúc đẩy sản xuất và lưu thông hàng hóa, góp phần ổn định và phát triển kinh tế. Việc mở rộng mảng tín dụng cá nhân giúp ngân hàng tiếp cận một phân khúc khách hàng rộng lớn, tăng thu nhập từ lãi và phí dịch vụ, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh so với các đối thủ. Tài liệu nghiên cứu của tác giả Phạm Hoàng Thanh Thùy (2011) đã chỉ rõ: “mở rộng hoạt động cho vay tiêu dùng là một tất yếu khách quan” trong bối cảnh mức sống người dân tăng lên và nhu cầu cải thiện chất lượng cuộc sống trở nên phổ biến. Hoạt động này không chỉ mang lại lợi ích cho ngân hàng và người tiêu dùng mà còn tạo động lực cho các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hàng tiêu dùng. Do đó, việc xây dựng một chiến lược bài bản để phát triển cho vay tiêu dùng tại BIDV Hà Nội là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng về thị trường, sản phẩm và quy trình.

1.1. Sự cần thiết của việc mở rộng cho vay tiêu dùng

Mở rộng cho vay tiêu dùng là cần thiết để đáp ứng nhu cầu thực tế của xã hội. Khi kinh tế phát triển, thu nhập người dân tăng, nhu cầu sở hữu các tài sản có giá trị như nhà cửa, ô tô, hay chi trả cho giáo dục, du lịch cũng tăng theo. CVTD giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu tức thời và khả năng tài chính tích lũy, giúp người dân nâng cao chất lượng cuộc sống. Đối với ngân hàng thương mại, đây là một kênh tăng trưởng doanh thu hiệu quả, giúp đa dạng hóa danh mục tín dụng và giảm sự phụ thuộc vào cho vay doanh nghiệp. Hơn nữa, phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ thông qua CVTD còn giúp ngân hàng quảng bá hình ảnh, thu hút khách hàng mới và bán chéo các sản phẩm khác.

1.2. Vai trò của ngân hàng thương mại trong tín dụng cá nhân

Các ngân hàng thương mại đóng vai trò trung tâm trong hệ thống tín dụng cá nhân. Với lợi thế về nguồn vốn dồi dào, mạng lưới rộng khắp và quy trình chuyên nghiệp, ngân hàng là kênh cung cấp vốn an toàn và minh bạch nhất cho người tiêu dùng. So với các hình thức vay mượn khác, vay qua ngân hàng đảm bảo quyền lợi cho khách hàng thông qua các hợp đồng tín dụng rõ ràng, lãi suất vay tiêu dùng cạnh tranh và được pháp luật bảo vệ. Ngân hàng thực hiện chức năng thẩm định, đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó góp phần làm lành mạnh hóa thị trường tín dụng, hạn chế tín dụng đen và các rủi ro liên quan.

II. Phân tích thực trạng cho vay tiêu dùng tại BIDV Hà Nội

Để đề xuất các giải pháp phù hợp, việc phân tích thực trạng cho vay tiêu dùng tại BIDV Hà Nội là bước đi tiên quyết. Dựa trên số liệu giai đoạn 2007-2009 từ luận văn, hoạt động này đã có những bước phát triển ban đầu nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Về mặt tích cực, dư nợ cho vay tiêu dùng có xu hướng tăng trưởng qua các năm, cho thấy sự quan tâm của cả ngân hàng và khách hàng. Cụ thể, bảng 9 của tài liệu cho thấy dư nợ CVTD năm 2009 đạt 314,8 tỷ đồng, tăng đáng kể so với các năm trước. Điều này phản ánh nỗ lực của chi nhánh trong việc tiếp cận phân khúc khách hàng cá nhân. Tuy nhiên, tỷ trọng CVTD trên tổng dư nợ vẫn còn khá khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng của một thị trường lớn như Hà Nội. Một trong những thách thức lớn nhất là nguy cơ nợ xấu tín dụng tiêu dùng. Mặc dù tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu tại thời điểm nghiên cứu (Bảng 12) được kiểm soát ở mức chấp nhận được, nhưng rủi ro tiềm ẩn vẫn cao do đặc thù của các khoản vay nhỏ lẻ, thông tin khách hàng khó xác thực. Chính sách tín dụng BIDV tại thời điểm đó còn cứng nhắc, chưa thực sự linh hoạt để thu hút đa dạng đối tượng. Các sản phẩm vay tiêu dùng BIDV còn đơn điệu, chủ yếu tập trung vào các sản phẩm truyền thống, chưa có sự đột phá để gia tăng năng lực cạnh tranh.

2.1. Đánh giá dư nợ cho vay tiêu dùng giai đoạn 2007 2009

Số liệu từ Bảng 9 và Biểu đồ 5 trong tài liệu gốc cho thấy dư nợ cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh BIDV Hà Nội đã tăng liên tục. Năm 2007, dư nợ là 175,7 tỷ đồng, đến năm 2008 tăng lên 245,6 tỷ đồng và đạt 314,8 tỷ đồng vào năm 2009. Tốc độ tăng trưởng này là một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, khi so sánh với tổng dư nợ, tỷ trọng của CVTD vẫn còn rất nhỏ, chỉ chiếm một phần không đáng kể. Điều này cho thấy hoạt động mở rộng cho vay tiêu dùng mới ở giai đoạn đầu và chưa phải là mảng kinh doanh mũi nhọn của chi nhánh.

2.2. Hạn chế trong các sản phẩm vay tiêu dùng BIDV hiện hữu

Danh mục sản phẩm vay tiêu dùng BIDV trong giai đoạn 2007-2009 còn khá hạn chế. Theo Bảng 8 của luận văn, các sản phẩm chủ yếu bao gồm cho vay mua nhà/sửa chữa nhà, cho vay mua ô tô, và một số hình thức vay tín chấp khác. Sự thiếu đa dạng này làm giảm khả năng tiếp cận các nhóm khách hàng cá nhân có nhu cầu khác nhau như du học, khám chữa bệnh, hay đầu tư kinh doanh nhỏ. Việc chưa phát triển mạnh các sản phẩm hiện đại như thẻ tín dụng hay cho vay thấu chi cũng là một điểm yếu, làm giảm năng lực cạnh tranh so với các ngân hàng khác.

2.3. Rủi ro nợ xấu tín dụng tiêu dùng và nguyên nhân chính

Rủi ro nợ xấu tín dụng tiêu dùng là một thách thức thường trực. Theo Bảng 12 của tài liệu, tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu trên tổng dư nợ CVTD của chi nhánh có sự biến động nhưng vẫn trong tầm kiểm soát. Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa đến từ việc thẩm định tín dụng đối với khách hàng cá nhân còn gặp nhiều khó khăn. Việc xác minh nguồn thu nhập, đánh giá mức độ uy tín của người vay đôi khi không chính xác. Thêm vào đó, những biến động của kinh tế vĩ mô như lạm phát, thất nghiệp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ của người vay, làm gia tăng rủi ro cho ngân hàng.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay tiêu dùng tại BIDV

Để phát triển cho vay tiêu dùng tại BIDV Hà Nội một cách bền vững, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu quả. Trọng tâm của các giải pháp này là hướng đến khách hàng, tối ưu hóa sản phẩm và đơn giản hóa quy trình. Trước hết, cần phải đa dạng hóa danh mục sản phẩm. Thay vì chỉ tập trung vào các khoản vay lớn có tài sản đảm bảo, BIDV cần phát triển các gói vay nhỏ, linh hoạt, đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng tức thời. Việc đẩy mạnh phát hành thẻ tín dụng với nhiều hạn mức và ưu đãi khác nhau là một hướng đi chiến lược. Theo kinh nghiệm từ các ngân hàng nước ngoài được đề cập trong luận văn, thẻ tín dụng là công cụ hiệu quả nhất để tiếp cận phân khúc tín dụng cá nhân. Song song với đó, việc cải tiến quy trình cho vay là yếu tố sống còn. Thủ tục rườm rà, thời gian phê duyệt kéo dài là rào cản lớn nhất khiến khách hàng tìm đến các kênh tín dụng khác. Cần ứng dụng công nghệ để số hóa hồ sơ, xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng tự động (credit scoring) để rút ngắn thời gian thẩm định tín dụng. Điều này không chỉ nâng cao trải nghiệm khách hàng mà còn giúp giảm chi phí hoạt động và kiểm soát rủi ro tốt hơn. Một chính sách tín dụng BIDV linh hoạt, với các mức lãi suất vay tiêu dùng cạnh tranh cho từng nhóm khách hàng, cũng sẽ là một lợi thế để thu hút và giữ chân người vay.

3.1. Đa dạng hóa danh mục sản phẩm vay tiêu dùng BIDV

Một trong những giải pháp nâng cao hiệu quả hàng đầu là làm phong phú danh mục sản phẩm vay tiêu dùng BIDV. Ngân hàng cần nghiên cứu và phát triển các sản phẩm chuyên biệt như: vay du học, vay chữa bệnh, vay cưới hỏi, vay tiêu dùng xanh (mua sắm thiết bị tiết kiệm năng lượng). Đặc biệt, cần đẩy mạnh các sản phẩm tín chấp dựa trên lương, hợp đồng lao động cho đối tượng cán bộ công nhân viên. Phát triển sản phẩm cho vay thấu chi qua tài khoản thanh toán và mở rộng mạng lưới chấp nhận thẻ tín dụng sẽ giúp gia tăng tiện ích, thu hút khách hàng cá nhân sử dụng dịch vụ thường xuyên.

3.2. Cải tiến quy trình cho vay và thủ tục thẩm định tín dụng

Để nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng, cần tinh gọn quy trình cho vay. Điều này bao gồm việc chuẩn hóa bộ hồ sơ, giảm thiểu các giấy tờ không cần thiết, và cho phép khách hàng nộp hồ sơ trực tuyến. Áp dụng công nghệ vào khâu thẩm định tín dụng, xây dựng mô hình chấm điểm tự động dựa trên các tiêu chí như lịch sử tín dụng, thu nhập, độ tuổi... sẽ giúp đưa ra quyết định cho vay nhanh chóng và khách quan hơn. Việc phân cấp phê duyệt tín dụng một cách hợp lý cũng giúp giảm thời gian chờ đợi của khách hàng, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng.

IV. Phương pháp quản lý rủi ro trong cho vay tiêu dùng

Hoạt động phát triển cho vay tiêu dùng luôn song hành với rủi ro, đặc biệt là rủi ro tín dụng. Do đó, xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt. Nền tảng của hệ thống này là một quy trình cho vay và thẩm định chặt chẽ. Cần phải thu thập và xác minh thông tin khách hàng một cách kỹ lưỡng, đặc biệt là thông tin về nguồn thu nhập và lịch sử tín dụng. Việc tham khảo thông tin từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) là bắt buộc đối với mọi khoản vay. Bên cạnh đó, việc xây dựng một chính sách tín dụng BIDV rõ ràng và nhất quán là rất quan trọng. Chính sách này cần quy định cụ thể về đối tượng khách hàng mục tiêu, các điều kiện cho vay, giới hạn cấp tín dụng cho mỗi cá nhân, và các quy định về tài sản đảm bảo. Việc phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro phải được thực hiện nghiêm túc theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Cần áp dụng các công cụ định lượng để đo lường rủi ro, chẳng hạn như mô hình điểm tín dụng (credit score). Như kinh nghiệm từ các ngân hàng nước ngoài, điểm tín dụng là cơ sở quan trọng để quyết định cấp tín dụng và xác định lãi suất vay tiêu dùng phù hợp. Cuối cùng, công tác kiểm tra, giám sát sau cho vay không thể xem nhẹ. Cán bộ tín dụng cần thường xuyên theo dõi tình hình sử dụng vốn và khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân để có biện pháp xử lý kịp thời khi có dấu hiệu rủi ro, tránh để phát sinh nợ xấu tín dụng tiêu dùng.

4.1. Tối ưu hóa khâu thẩm định tín dụng khách hàng cá nhân

Để quản lý rủi ro tín dụng, khâu thẩm định tín dụng phải được đặt lên hàng đầu. Cần đào tạo đội ngũ cán bộ tín dụng có kỹ năng phân tích, phỏng vấn và xác minh thông tin chuyên sâu. Việc kết hợp nhiều nguồn thông tin (lương, sao kê ngân hàng, hợp đồng lao động, thông tin từ CIC) để đánh giá toàn diện về khách hàng cá nhân là rất cần thiết. Xây dựng một bộ tiêu chí thẩm định rõ ràng, áp dụng thống nhất trên toàn hệ thống sẽ giúp giảm thiểu rủi ro do yếu tố chủ quan của cán bộ thẩm định, đảm bảo chất lượng các khoản vay.

4.2. Xây dựng chính sách tín dụng BIDV linh hoạt và an toàn

Một chính sách tín dụng BIDV hiệu quả cần cân bằng giữa hai mục tiêu: tăng trưởng và an toàn. Chính sách cần có sự linh hoạt trong việc đưa ra các mức lãi suất vay tiêu dùng và điều kiện vay khác nhau cho từng phân khúc khách hàng dựa trên mức độ rủi ro. Ví dụ, khách hàng có lịch sử tín dụng tốt, thu nhập ổn định có thể được hưởng lãi suất ưu đãi và thủ tục đơn giản hơn. Đồng thời, chính sách cũng cần có những quy định chặt chẽ về tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo (LTV), giới hạn nợ trên thu nhập (DTI) để kiểm soát rủi ro, ngăn ngừa nợ xấu tín dụng tiêu dùng.

V. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả phát triển cho vay tiêu dùng

Để đo lường sự thành công của chiến lược phát triển cho vay tiêu dùng tại BIDV Hà Nội, cần xây dựng một hệ thống các chỉ tiêu đánh giá rõ ràng. Các chỉ tiêu này không chỉ phản ánh quy mô mà còn phải đo lường được chất lượng và hiệu quả hoạt động tín dụng. Chỉ tiêu quan trọng hàng đầu là tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay tiêu dùng. Sự gia tăng ổn định và bền vững của dư nợ qua các quý, các năm cho thấy ngân hàng đang đi đúng hướng trong việc mở rộng cho vay tiêu dùng. Bên cạnh đó, chỉ tiêu về thị phần cho vay tiêu dùng so với các ngân hàng thương mại khác trên địa bàn Hà Nội cũng là một thước đo quan trọng về năng lực cạnh tranh. Về chất lượng, chỉ tiêu tỷ lệ nợ xấu tín dụng tiêu dùng trên tổng dư nợ CVTD là quan trọng nhất. Một tỷ lệ nợ xấu thấp và được kiểm soát tốt cho thấy quy trình thẩm định và quản lý rủi ro tín dụng đang hoạt động hiệu quả. Ngoài ra, lợi nhuận thu được từ hoạt động cho vay tiêu dùng cũng là một chỉ tiêu không thể bỏ qua. Lợi nhuận được tính bằng chênh lệch giữa thu nhập lãi và các chi phí liên quan (chi phí vốn, chi phí hoạt động, chi phí dự phòng rủi ro). Số lượng khách hàng mới và số lượng hợp đồng tín dụng được ký kết cũng là những chỉ tiêu định lượng phản ánh mức độ lan tỏa của các sản phẩm vay tiêu dùng BIDV trên thị trường.

5.1. Đo lường tăng trưởng dư nợ và thị phần cho vay tiêu dùng

Tăng trưởng dư nợ cho vay tiêu dùng là chỉ tiêu cơ bản nhất. Cần theo dõi chỉ số này theo tháng, quý, năm và so sánh với mục tiêu đã đề ra. Đồng thời, việc phân tích cơ cấu dư nợ theo sản phẩm (vay mua nhà, mua xe, tín chấp...) và theo kỳ hạn sẽ giúp ban lãnh đạo có cái nhìn sâu sắc hơn. Bên cạnh đó, việc khảo sát và ước tính thị phần cho vay tiêu dùng của BIDV so với các đối thủ cạnh tranh chính như Vietcombank, Agribank, Techcombank sẽ giúp đánh giá chính xác vị thế và năng lực cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường.

5.2. Phân tích tỷ lệ nợ xấu và lợi nhuận từ hoạt động

Tỷ lệ nợ xấu tín dụng tiêu dùng phải được theo dõi chặt chẽ. Mục tiêu là duy trì tỷ lệ này ở mức thấp hơn so với trung bình ngành và giới hạn an toàn do Ngân hàng Nhà nước quy định. Bất kỳ sự gia tăng đột biến nào của nợ xấu đều cần được phân tích để tìm ra nguyên nhân và có biện pháp khắc phục. Về lợi nhuận, cần tính toán biên lãi ròng (NIM) của mảng CVTD để đánh giá hiệu quả hoạt động tín dụng. Một NIM cao và ổn định cho thấy ngân hàng đang quản lý tốt chi phí vốn và định giá sản phẩm hợp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẦN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động cho vay tiêu dùng tại các NHTM Việt Nam 1. Khái niệm Hoạt động cho vay thường được coi là hoạt động kinh doanh cơ bản nhất của ngân hàng thương mại. Cho vay là một quan hệ kinh tế trong đó ngân hàng chuyển cho chủ thể khác quyền sử dụng một lượng giá trị để sau một thời gian thu hồi về một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu với những điều kiện mà hai bên thỏa thuận với nhau.

Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại tại Việt Nam là quan hệ vay mượn dưới hình thức tiền tệ giữa một bên là Ngân hàng tổ chức chuyên kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ với một bên là các tổ chức hay cá nhân trong nền kinh tế. Xuất phát từ những quan niệm trên về hoạt động cho vay của NHTM chúng ta có thể hiểu hoạt động cho vay của các Ngân hàng thương mại Việt Nam như sau: “Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại là một quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng cho khách hàng trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định do các bên thỏa thuận”. Như vậy, các NHTM thực hiện cho vay vốn bằng tiền đối với các tổ chức kinh tế, cá nhân có nhu cầu vay để sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh, tiêu dùng hoặc vào các mục đích hợp pháp khác. Tùy theo mục đích nghiên cứu, quản lý khác nhau mà người ta thường phân loại hoạt động cho vay ngân hàng thành nhiều loại, theo những tiêu thức khác nhau.

Các tiêu thức được sử dụng để phân loại này thường chỉ mang tính chất tương đối, đan xen với nhau. Ngày nay, hoạt động ngân hàng phát triển mạnh, nhiều hình thức cho vay mới của ngân hàng ra đời để áp ứng nhu cầu 5 ngày càng cao và đa dạng của nền kinh tế. Sau đây là một số tiêu thức phân loại hình thức cho vay của ngân hàng: - Căn cứ vào đối tượng khách hàng; - Căn cứ vào thời hạn cho vay; - Căn cứ vào tài sản bảo đảm; - Căn cứ vào hình thái giá trị trong quan hệ cho vay; - Căn cứ vào độ rủi ro; - Căn cứ vào phương thức vay vốn; - Căn cứ vào phương thức hoàn trả vốn; - Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn; Tuy nhiên, trong phạm vi luận văn của tôi để phục vụ mục đích nghiên cứu, chúng ta chỉ quan tâm đến việc phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Hà Nội. Cho vay tiêu dùng (CVTD) là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm cá nhân và hộ gia đình.

Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ. Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch. cũng có thể được tài trợ bởi cho vay tiêu dùng. Các NHTM Việt Nam hiện nay rất coi trọng phát triển loại hình cho vay này, bởi nó đóng vai trò quan trọng trong việc kích cầu tiêu dùng trong nền kinh tế, đẩy nhanh quá trình tái sản xuất đồng thời gián tiếp trở thành một công cụ điều tiết nền kinh tế của Nhà nước.

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về hoạt động cho vay tiêu dùng , tuy nhiên trong khuôn khổ luận văn có thể hiểu một cách đơn giản như sau: “Hoạt động cho vay tiêu dùng là hoạt động mà trong đó ngân hàng chuyển quyền sử dụng vốn tạm thời cho khách hàng là cá nhân và hộ gia đình với những điều kiện mà các bên thỏa thuận nhằm tài trợ cho một số mục đích tiêu 6 dùng hợp pháp của khách hàng dựa trên nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi vào một thời điểm nhất định ”. Trong đó, ngân hàng là người cho vay còn khách hàng là người đi vay, thỏa thuận giữa hai bên được xác định dựa trên cơ sở hợp đồng tín dụng, trên hợp đồng tín dụng sẽ quy định cụ thể thời hạn cho vay, số tiền cho vay, lãi suất cho vay, phương thức trả gốc, lãi và tài sản đảm bảo. Mô hình cho vay tiêu dùng Thông qua hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng mà các khách hàng là các cá nhân và hộ gia đình có điều kiện sử dụng các hàng hóa dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả. Mô hình cho vay tiêu dùng được thể hiện thông qua rất nhiều phương thức khác nhau, cụ thể: 1.

Căn cứ vào phương thức hoàn trả Dựa vào phương thức hoàn trả của khoản vay người ta chia ra thành các hình thức cho vay cụ thể như: - Cho vay trả góp: là hình thức cho vay, theo đó ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn cho vay đã thỏa thuận (thường theo tháng hoặc theo quý). Cho vay trả góp thường áp dụng đối với các khoản cho vay trung và dài hạn. Những khoản vay này được dùng để mua sắm những tài sản có giá trị như nhà cửa, ô tô, máy móc thiết bị, các đồ dùng có giá trị trong sinh hoạt gia đình. Số tiền mỗi lần trả được tính toán sao cho phù hợp với nguồn thu nhập của khách hàng.

Nhìn chung cách cho vay trả góp hiện nay đang được áp dụng một cách phổ biến. - Cho vay thấu chi: Là nghiệp vụ cho vay qua đó ngân hàng cho phép khách hàng vay được chi trội (vượt) trên số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định. Giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi. Thấu chi là hình thức cho vay ngắn hạn, linh hoạt, thủ tục đơn giản, phần lớn là không đảm bảo và thường áp dụng cho các khách hàng có độ tín nhiệm cao, thu nhập đều đặn và kỳ thu nhập ngắn.

7 - Cho vay từng lần: Là các khoản vay ngắn hạn của cá nhân và hộ gia đình để đáp ứng nhu cầu tiền mặt tức thời và được thanh toán một lần khi khoản vay đáo hạn. Qui mô của các khoản vay này tương đối nhỏ, phần lớn các khoản vay này được dùng để chi trả cho các mục đích thiếu vốn tạm thời của các cá nhân và hộ gia đình trong trường hợp họ có nhu cầu đổi nhà, mua đồ gia dụng, xây sửa nhà.trong khi nhà cũ chưa bán được hoặc có giấy tờ có giá chưa đến hạn nhưng lại cần tiền để chi trả gấp. Căn cứ vào đối tượng vay Việc thẩm định và xét duyệt cho vay đối với khách hàng chủ yếu dựa vào nguồn trả nợ của họ. Vì vậy, việc phân loại khách hàng theo công việc và thu nhập sẽ thuận lợi cho ngân hàng trong việc thiết kế sản phẩm để phù hợp với mọi đối tượng vay và đảm bảo trả nợ ngân hàng đầy đủ và đúng hạn.

- Phân loại khách hàng theo mức thu nhập + Những khách hàng có mức thu nhập thấp Thông thường nhu cầu vay vốn của những cá nhân này rất ít, thu nhập của họ không đủ trang trải cho các hàng hóa dịch vụ nhằm thỏa mãn những nhu cầu tiêu dùng đa dạng của mỗi cá nhân hoặc nuôi sống chính bản thân. Nếu những người này có cơ hội vay vốn để mua sắm các hàng hóa dịch vụ mang tính thiết yếu nhưng nằm ngoài khả năng chi trả của họ hoặc giúp tạo công ăn việc làm cho họ và gia đình là rất tốt. Tuy nhiên, ngân hàng cần có những biện pháp quản lý các món vay một cách phù hợp để tránh hiện tượng khách hàng không trả được nợ. + Những khách hàng có thu nhập trung bình Nhu cầu vay đối với nhóm người này có xu hướng tăng cao trong tương lai, chủ yếu sử dụng vào mục đích tiêu dùng trong sinh hoạt hoặc mua sắm những tài sản có giá trị như: nhà, căn hộ chung cư, sửa chữa nhà, họ muốn chi tiêu trước khi họ có được một nguồn thu nhập trong tương lai nhằm nâng cao đời sống.

8 + Những khách hàng có thu nhập cao Nhóm người này thường vay để chi trả cho các khoản sinh hoạt mang tính xa xỉ như: mua biệt thự, mua ô tô, các đồ dùng cao cấp. Đây chính là các đối tượng mà các ngân hàng đang quan tâm nhất trong việc mở rộng hoạt động cho vay tiêu dùng của mình. Nói chung nhu cầu vay của nhóm thu nhập trung bình và nhóm thu nhập cao chiếm tỷ trọng lớn trong tổng mức cho vay của các ngân hàng. Vì vậy, hai nhóm đối tượng này là mục tiêu chính của các NHTM đang hướng tới.

- Phân loại khách hàng theo tình trạng công việc hay lao động Thông thường nhu cầu vay của các cá nhân khác nhau phụ thuộc vào tình trạng tài chính của họ, hơn nữa tình trạng tài chính lại phụ thuộc vào vị trí công tác của họ hay công việc của các lao động cá nhân. Từ đó ta có thể xếp loại khách hàng theo tình trạng công việc hay lao động.: Những người làm công ăn lương: là những công nhân làm việc trong các doanh nghiệp và được hưởng lương theo tháng. Những người có công việc kinh doanh: Là chủ doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh cá thể, thu nhập của họ phụ thuộc vào công việc kinh doanh của họ. Những người hành nghề chuyên nghiệp: các chuyên gia tư vấn, kiến trúc sư, ca sĩ, bác sĩ.

Những người làm nghề lao động tự do: những người buôn bán nhỏ, làm nghề thủ công, lao động thời vụ. Đối với những nhóm khác nhau có mức thu nhập cũng như sự ổn định về thu nhập khác nhau. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định cho vay của ngân hàng, nguồn trả nợ cả gốc và lãi của khách hàng. Căn cứ vào mục đích vay Căn cứ vào mục đích vay có thể chia ra các hình thức cho vay như: cho 9 vay mua nhà/ căn hộ chung cư, xây dựng nhà và sửa chữa nhà ở cho vay mua biệt thự, cho vay đầu tư nhà/văn phòng cho thuê, cho vay hoán đổi nhả, cho vay mua đồ gia dụng, cho vay đầu tư, kinh doanh chứng khoán, cho vay phát triển kinh tế tư nhân, cho vay tiêu dùng hợp pháp khác.

Căn cứ vào nguồn gốc của khoản nợ - Cho vay gián tiếp: Phần lớn cho vay của ngân hàng là cho vay trực tiếp.