CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Tài chính và tài chính doanh nghiệp Lịch sử xã hội loài người cho thấy, khi bắt đầu có sự phân công lao động, có sự chiếm hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động đã dẫn tới sự ra đời của nền kinh tế hàng hoá - tiền tệ và nhà nước. Từ đó, tiền tệ được sử dụng là phương tiện trao đổi và phương tiện tích luỹ để phân phối tổng sản phẩm xã hội, qua đó tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế nhằm mục đích tiêu dùng và đầu tư phát triển kinh tế xã hội.
Các quỹ tiền tệ này được tạo lập và sử dụng bởi các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội hay các cá nhân. Các quan hệ kinh tế đó đã làm nảy sinh phạm trù tài chính. Về bản chất, tài chính là các quan hệ kinh tế trong phân phối tổng sản phẩm xã hội dưới hình thức giá trị, thông qua đó tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, nhằm đáp ứng nhu cầu tích luỹ và tiêu dùng của các chủ thể trong nền kinh tế. 1 Quan niệm tài chính như trên cho chúng ta một cái nhìn toàn diện về tài chính.
Quan niệm này vừa chỉ ra mặt cụ thể - hình thức biểu hiện bên ngoài của tài chính là các nguồn tài chính, các quỹ tiền tệ, vừa vạch rõ mặt trừu tượng - bản chất bên trong của tài chính là các quan hệ kinh tế trong phân phối các nguồn tài chính, phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị. Đứng trên góc độ các chủ thể tham gia, Hệ thống tài chính có thể chia thành: Tài chính công, Tài chính quốc tế, Tài chính doanh nghiệp, Tài chính cá nhân và hộ gia đình.Trong đó, tài chính doanh nghiệp là một bộ phận quan trọng. Khi tiến hành sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp phải có vốn tiền tệ ban đầu để xây dựng, mua sắm các tư liệu sản xuất, nguyên vật liệu, trả lương, khen thưởng, cải tiến kỹ thuật.Việc tiêu dùng thường xuyên vốn tiền tệ đòi hỏi phải có các 1 Giáo trình Lý thuyết tài chính - tiền tệ - Chủ biên: TS. Nguyễn Hữu Tài - Nhà xuất bản Thống kê Hà Nội 2002 - Trang 19 4 khoản thu để bù đắp tạo nên quá trình luân chuyển vốn.
Như vậy trong quá trình luân chuyển vốn tiền tệ, doanh nghiệp phát sinh các mối quan hệ kinh tế với các chủ thể kinh tế khác trong nền kinh tế như nhà nước, các doanh nghiệp khác và trong nội bộ doanh nghiệp. Từ đó, khái niệm tài chính doanh nghiệp có thể hiểu như sau: Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Phân tích tài chính doanh nghiệp Như nội dung đã trình bày ở trên, đối với một doanh nghiệp bất kì thì tình hình tài chính doanh nghiệp luôn là vấn đề được rất nhiều đối tượng quan tâm, tìm hiểu. Chính vì vậy công tác phân tích tài chính doanh nghiệp là vô cùng cần thiết.
Vậy phân tích tài chính doanh nghiệp là gì? Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình vận dụng các phương pháp phân tích khoa học để kiểm tra, xem xét các số liệu tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của doanh nghiệp, trên cở sở đó giúp cho nhà phân tích tài chính đưa ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp trong các báo cáo tài chính của doanh nghiệp, kết hợp với các thông tin bổ sung từ các nguồn khác nhau, làm rõ tình hình tài chính doanh nghiệp trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong các hoạt động tài chính, phát hiện những quy luật của các hoạt động, làm cơ sở cho các quyết định hiện tại và những dự báo trong tương lai. Ý nghĩa phân tích tài chính doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, phân tích tài chính doanh nghiệp là mối quan tâm của nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Mỗi đối tượng quan tâm theo góc độ và mục tiêu khác nhau.
5 Do nhu cầu về thông tin tài chính doanh nghiệp rất đa dạng, đòi hỏi phân tích hoạt động tài chính cũng phải được tiến hành bằng nhiều phương pháp khác nhau để đáp ứng các nhu cầu khác nhau của từng đối tượng. Điều đó, một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho phân tích hoạt động tài chính ra đời, ngày càng hoàn thiện và phát triển; mặt khác, cũng tạo ra sự phức tạp trong nội dung và phương pháp của phân tích hoạt động tài chính. Các đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp bao gồm: • Các nhà quản trị doanh nghiệp. • Các cổ đông hiện tại và cổ đông tương lai (Người đang muốn trở thành cổ đông của doanh nghiệp).
• Các nhà phân tích chuyên nghiệp. • Nhà nước, cơ quan thuế. • Các doanh nghiệp tham gia để đa dạng hoá rủi ro. • Các nhà cho vay như: Ngân hàng, các định chế tài chính, người mua trái phiếu của doanh nghiệp, công ty mẹ, các doanh nghiệp khác.
Các đối tượng sử dụng thông tin tài chính khác nhau sẽ đưa ra các quyết định với mục đích khác nhau. Vì vậy, phân tích hoạt động tài chính đối với mỗi đối tượng sẽ đáp ứng các mục tiêu khác nhau và có vai trò khác nhau. Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp Là người trực tiếp quản lý và điều hành doanh nghiệp, nhà quản trị doanh nghiệp hiểu rõ nhất tài chính doanh nghiệp, do đó họ có thông tin đầy đủ phục vụ cho việc phân tích một cách tốt nhất. Phân tích hoạt động tài chính doanh nghiệp đối với nhà quản trị doanh nghiệp nhằm đáp ứng những mục tiêu sau: • Tạo ra những chu kỳ đều đặn để đánh giá hoạt động quản lý trong giai đoạn đã qua, việc thực hiện cân bằng tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và rủi ro tài chính trong hoạt động của doanh nghiệp.
• Xác định rõ điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. 6 • Đảm bảo cho các quyết định của Ban giám đốc phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp như quyết định về đầu tư, tài trợ, phân phối lợi nhuận. • Cung cấp thông tin cơ sở cho những dự đoán tài chính. • Căn cứ để kiểm tra, kiểm soát hoạt động, quản lý trong doanh nghiệp.
Đối với nhà đầu tư Các nhà đầu tư là những người giao vốn của mình cho doanh nghiệp quản lý sử dụng, được hưởng lợi cũng chịu rủi ro. Các đối tượng này quan tâm trực tiếp đến những tính toán về giá trị của doanh nghiệp. Thu nhập của các nhà đầu tư là tiền lãi được chia và thặng dư giá trị của vốn, hai yếu tố này phần lớn chịu ảnh hưởng của lợi nhuận thu được của doanh nghiệp. Phân tích hoạt động tài chính đối với nhà đầu tư là để đánh giá cơ cấu vốn của doanh nghiệp, đánh giá khả năng sinh lời của doanh nghiệp, các yếu tố tác động làm gia tăng giá trị cổ phiếu trên thị trường cũng như triển vọng, khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp trong tương lai.
Các nhà đầu tư cũng quan tâm đến việc điều hành các hoạt động và tính hiệu quả của công tác quản lý trong doanh nghiệp. Đối với người cho vay Người cho vay là những người cho doanh nghiệp vay vốn để đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất - kinh doanh. Thu nhập của họ là từ lãi suất của các khoản cho vay, do đó, mục tiêu của việc phân tích hoạt động tài chính đối với người cho vay là xác định khả năng hoàn trả nợ của khách hàng. Tuỳ theo thời hạn vay mà người cho vay có các mục tiêu cụ thể khác nhau.
Đối với những khoản cho vay ngắn hạn, người cho vay đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngay của doanh nghiệp (Khả năng ứng phó của doanh nghiệp khi nợ vay đến hạn trả). Đối với các khoản cho vay dài hạn, người cho vay phải tin chắc khả năng hoàn trả và khả năng sinh lời của doanh nghiệp vì việc hoàn trả vốn và lãi phụ thuộc vào khả năng sinh lời nên mục tiêu khi phân tích tài chính của họ sẽ là phân tích tính hiệu quả, khả thi về khả năng sinh lời trong tương lai của doanh nghiệp. Từ những mục tiêu nêu trên, cho thấy: Phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ hữu ích để xác định giá trị kinh tế; đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của doanh 7 nghiệp; tìm ra những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến sự thay đổi tình hình tài chính của doanh nghiệp nói riêng và toàn bộ hoạt động của sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp nói chung; giúp cho từng đối tượng đưa ra những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm. Thông tin sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp 1.
Hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp Báo cáo tài chính là những báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, vốn chủ sở hữu, công nợ cũng như tình hình tài chính, kết quả kinh doanh, tình hình lưu chuyển tiền tệ và khả năng sinh lời trong kỳ của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính cung cấp các thông tin kinh tế - tài chính chủ yếu cho người sử dụng thông tin kế toán trong việc đánh giá, phân tích và dự đoán tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính được sử dụng như nguồn dữ liệu chính khi phân tích tài chính doanh nghiệp và có ý nghĩa quan trọng khi thực hiện phân tích tài chính của doanh nghiệp. Để thực hiện hoạt động phân tích tài chính doanh nghiệp, Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam, báo cáo tài chính gồm 4 báo cáo sau: Sơ đồ 1.
Báo cáo tài chính 8 Mỗi báo cáo sẽ cung cấp những thông tin cụ thể phục vụ cho các mục đích phân tích số liệu khác nhau.