CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về phân tích tài chính doanh nghiệp Ở Việt Nam, theo Luật Doanh Nghiệp: “Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng kí kinh doanh theo quy định của Pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh tức là thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi” [1] Hoạt động tài chính tại doanh nghiệp là quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ hợp thành hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Trong quá trình đó đã làm phát sinh, tạo ra sự vận động của các dòng tiền (cash flows) bao gồm các dòng tiền vào, các dòng tiền ra gắn liền với hoạt động đầu tư, hoạt động tài chính và hoạt động kinh doanh mang tính thường, xuyên liên tục của doanh nghiệp.
[2] Phân tích tài chính doanh nghiệp được tiến hành vì mục tiêu cấp thông tin hữu ích cho việc ra các quyết định quản trị tài chính, cho vay, đầu tư.của các đối tượng phân tích. Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình liên tục từ kiểm tra, xem xét các dữ liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính hiện hành, dự đoán có cơ sở các rủi ro và tiềm năng tương lai của doanh nghiệp trong thời gian ngắn hạn cũng như dài hạn, trên cơ sở đó giúp các nhà phân tích đưa ra các quyết định tài chính tương ứng với các lợi ích của nhà phân tích trong chính doanh nghiệp đó. Phân tích tài chính doanh nghiệp trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp thông qua báo cáo tài chính của doanh nghiệp, kết hợp với các dữ liệu bổ sung từ các nguồn khác nhau, làm rõ tình hình tài chính doanh nghiệp trong giai đoạn phân tích, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu 7 hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong các hoạt động tại doanh nghiệp, phát hiện những quy luật của các hoạt động, làm tiền đề cho các quyết định hiện tại và những dự báo tương lai của doanh nghiệp. Vai trò của công tác phân tích tài chính doanh nghiệp Nền kinh tế càng phát triển thì tính chất cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng trở nên gay gắt, đòi hỏi mỗi quyết định tài chính đưa ra đều phải được cân nhắc và cẩn trọng.
Do đó mà phân tích tài chính doanh nghiệp ngày càng được áp dụng phổ biến hơn các giai đoạn trước. về mức độ sử dụng thông tin tài chính của doanh nghiệp thì có rất nhiều đối tượng khác nhau. Mỗi đối tượng lại quan tâm mức độ khác nhau ứng với mục tiêu tương ứng của họ, nhưng tất cả hướng đến mục tiêu chung đó là: nắm bắt rõ nhất tình hình tài chính của doanh nghiệp để có thể đưa ra quyết định phù hợp có lợi cho mình. Phân tích tài chính doanh nghiệp sẽ giúp cho các đối tượng đạt được mục đích yêu cầu của họ.
Đối với các nhà quản trị tài chỉnh: Phân tích tài chính của các nhà quản trị tài chính hướng đến việc thực hiện có hiệu quả các quyết định quản trị tài chính: quyết định góp vốn đầu tư, các quyết định tài trợ dự án, các quyết định phân chia lợi nhuận. là cơ sở quan trọng cho các dự định tài chính trong tương lai của doanh nghiệp, dự báo và có biện pháp hạn chế và phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh. Do các nguồn thông tin là không đầy đủ và rõ ràng đồng thời với lợi thế hiểu rõ về các hoạt động của doanh nghiệp nên các nhà phân tích tài chính trong doanh nghiệp có nhiều lợi thế đáng kể so với các đối tượng khác để có thể phân tích tài chính hiệu quả nhất. Nhằm đạt được các mục tiêu nói trên, vai trò phân tích tài chính doanh nghiệp đối với đối tượng là các nhà quản trị tài chính thường được nhìn nhận một cách toàn diện, thường xuyên, gắn với lần lượt từng quá trình của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, từ đánh giá cơ cấu phân bổ nguồn vốn hiện có, hiệu quả của việc thực hiện các chính sách tài chính trong quá khứ, khả năng mang lại lợi nhuận của hoạt động kinh doanh đến đánh giá khả năng thanh toán đầy đủ gốc và lãi 8 cho các chủ nợ, phát hiện những rủi ro tài chính tiềm ẩn.
trên cơ sở đó xác định rõ các điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp sẽ đáp ứng được các yêu cầu của mục tiêu sau: • Đánh giá hoạt động quản lý trong giai đoạn đã qua với tần suất đều đặn, có lịch trình cụ thể rõ ràng, việc thực hiện cân bằng tài chính, cân đối khả năng sinh lời, khả năng thanh toán ngắn hạn và dài hạn và rủi ro tài chính tiềm tàng trong doanh nghiệp. Từ đó có thể điều chỉnh, cải tiến kế hoạch kinh doanh. • Các quyết định của Ban lãnh đạo sẽ được định hướng theo xu hướng phù hợp nhất với tình hình sản xuất kinh doanh thực tế của doanh nghiệp.
• Phân tích tài chính doanh nghiệp là định hướng cho các dự đoán tài chính trong tương lai của doanh nghiệp. Các nhà quản trị có thể đưa ra được các hoạch định, các kế hoạch ngắn hạn cũng như dài hạn mang lại lợi ích cao nhất cho doanh nghiệp. • Phân tích tài chính doanh nghiệp là một dụng cụ hữu hiệu để kiểm tra, kiểm soát hoạt động quản lý của doanh nghiệp. Đối với các nhà đầu tư: Nhà đầu tư giai đoạn hiện tại và nhà đầu tư tiềm năng trong tương lai có thể là cá nhân hay các tổ chức (các cổ đông), họ quan tâm đầu tiên đến việc đánh giá những đặc điểm của các chính sách đầu tư của một doanh nghiệp trong các giai đoạn quá khứ.
Các đặc điểm đầu tư liên quan đến các yếu tố như mức độ mạo hiểm, bảo toàn và phát triển nguồn vốn đã bỏ ra trước các quyết định bỏ vốn vào doanh nghiệp hoặc rút ra khỏi doanh nghiệp đó. Do vậy, các nhà đầu tư quan tâm đến phân tích tài chính doanh nghiệp nhằm đánh giá cơ cấu vốn hiện tại và các chính sách nhằm duy trì cơ cấu vốn, đánh giá khả năng sinh lời của doanh nghiệp, các yếu tố tác động làm gia tăng giá trị các cổ phiếu trên thị trường cũng như triển vọng, khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp trong tương lai. Các nhà đầu tư cũng quan tâm đến việc điều hành các hoạt động và tính hiệu quả của công tác quản lý trong doanh nghiệp. Đối với người cho vay: Với các quyết định tài trợ hay không tài trợ, tài trợ ngắn hạn hay tài trợ dài hạn, đối tượng tài trợ đều quan tâm nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp có thực sự cần thiết trong giai đoạn này không? Khả năng thực hiện 9 các cam kết trong quá khứ, các bổn phận của người vay cũng như khả năng xử lý nợ nần và thiện ý của doanh nghiệp trong trả nợ trước các chủ nợ.
Người cho vay quan tâm đặc biệt đến đồng vốn mà họ đã bỏ ra vì vậy khả năng hoàn trả nợ vay của trong hiện tại và trong tương lai được đặc biệt lưu ý. Mặc dù, các lượi ích khác nhau sẽ dẫn đến các quyết định khác nhau, vì vậy nội dung phân tích và kỹ thuật phân tích tài chính doanh nghiệp có thể khác nhau. Phân tích tài chính với những khoản tài trợ vốn dài hạn có điểm khác với những khoản tài trợ ngắn hạn. Khả năng thanh toán các khoản vay ngắn hạn của doanh nghiệp được các nhà tài trợ ngắn hạn quan tâm, thì trước các quyết định tài trợ vay dài hạn, người cho vay quan tâm rất nhiều đến khả năng sinh lời từ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Đối với những người hưởng lương trong doanh nghiệp: Thu nhập của những người hưởng lương trong doanh nghiệp là tiền lương được trả và tiền lời được chia (nếu họ tham gia cổ phiếu của công ty). Khoản thu nhập này được điều chỉnh trực tiếp từ các kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, thông tin từ hoạt động phân tích tài chính doanh nghiệp giúp các đối tượng hưởng lương trong doanh nghiệp có định hướng trong tương lai về công việc hiện tại của mình, từ đó có niềm tin vào tương lai của doanh nghiệp, tập trung toàn bộ khả năng và tâm sức vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp theo các vị trí đã được bộ máy doanh nghiệp phân công và chỉ đạo. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước: phân tích tài chính sẽ giúp các cơ quan Nhà nước kiểm tra, kiểm soát, đánh giá được các mức độ của các hoạt động sản xuất kinh doanh, cũng như các hoạt động tài chính của nghiệp.
Sự kiểm tra, kiểm soát và đánh giá đó có thể là về mức độ tuân thủ các chính sách, chế độ và quy định của Pháp luật. Từ đó, có thể phát hiện ra những thiếu sót, nhưng hoạt động có dấu hiệu gian lận, vi phạm pháp luật của doanh nghiệp, từ đó kịp thời có biện pháp ngăn chặn và xử lý đích đáng đối với hành vi vi phạm của doanh nghiệp. TÀI LIỆU SỬ DỤNG TRONG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP Trong các bước của quá trình phân tích Tài chính doanh nghiệp (TCDN), đòi hỏi các nhà phân tích phải thu thập, sử dụng mọi nguồn dữ liệu có thể có, từ nguồn 10 dữ liệu đến nội tại công ty cho đến các dữ liệu đến từ nguồn phi nội tại của công ty, Các nguồn dữ liệu đó có thể là những dữ liệu số luợng, những dữ liệu có giá trị đến những dữ liệu đuợc luợng hóa và các dữ liệu không luợng hóa đuợc. Các tài liệu đuợc sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp thuờng đến từ hai nguồn sau: 1.
Thông tin tài chính Để có đuợc nguồn thông tin tài chính phục vụ công tác phân tích, các nhà phân tích cần phải thu thập các kế hoạch tài chính chi tiết nhất và tổng quát nhất. Đó có thể là các Báo cáo tài chính (BCTC), các Báo cáo quản trị hoặc là các dữ liệu kế toán tuơng ứng với từng khoản mục có liên quan.