CHƯƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Quan niệm cạnh tranh và Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường 1.
Quan niệm cạnh tranh Theo kinh tế học định nghĩa: Cạnh tranh là sự giành giật thị trường để tiêu thụ hàng hoá giữa các doanh nghiệp. Ở đây, định nghĩa chỉ đề cập đến cạnh tranh trong khâu tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá. Theo diễn đàn cấp cao về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD: “Cạnh tranh là khả năng các doanh nghiệp, ngành, quốc gia và vùng tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. Định nghĩa đã cố gắng kết hợp cả hoạt động cạnh tranh của doanh nghiệp của ngành và quốc gia.
Theo nhà kinh tế học Michael Porter của Mỹ thì: Cạnh tranh, hiểu theo cấp độ doanh nghiệp, là việc đấu tranh hoặc giành giật từ một số đối thủ về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của các doanh nghiệp. Tuy nhiên bản chất của cạnh tranh ngày nay không phải tiêu diệt đối thủ mà chính là doanh nghiệp phải tạo ra và mang lại cho khách hàng những giá trị tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn đối thủ để họ có thể lựa chọn mình mà không đến với đối thủ cạnh tranh Có nhiều biện pháp cạnh tranh: Cạnh tranh giá cả (giảm giá) hoặc cạnh tranh phi giá cả (khuyến mãi hoặc quảng cáo) hay cạnh tranh của một doanh nghiệp, một ngành, một quốc gia là mức độ mà ở đó, dưới các điều kiện về thị trường tự do và công bằng có thể sản xuất ra các sản phẩm và hàng hoá và dịch vụ đáp ứng được đòi hỏi của thị trường, đồng thời tạo ra việc làm và nâng cao được thu nhập thực tế. Vì vậy, ngày nay hầu hết các nước đều thừa nhận và coi cạnh tranh không chỉ là môi trường mà nó còn là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Do vậy khái niệm cạnh tranh nói chung là: “Sự phấn đấu vươn lên, không ngừng để giành lấy vị trí hàng đầu trong một lĩnh vực hoạt động nào đó bằng cánh ứng dụng những Vương Thị Thanh Huyền MSHV: CA110559 11 Luận văn Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh Trường ĐHBK Hà Nội-Khóa 2011A tiến bộ khoa học kỹ thuật tạo ra nhiều lợi thế nhất, tạo ra sản phẩm mới, tạo ra năng suất và hiệu quả cao nhất”.
Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế trường Vai trò của cạnh tranh thể hiện ở hai mặt tích cực và hạn chế sau đây: * Mặt tích cực: - Đối với nền kinh tế: Cạnh tranh làm sống động nền kinh tế, thúc đẩy quá trình lưu thông các yếu tố sản xuất. Thông qua cạnh tranh, các nguồn tài nguyên được phân phối hợp lý hơn dẫn đến sự điều chỉnh kết cấu ngành, cơ cấu lao động được thực hiện mau chóng và tối ưu. - Đối với chủ thể kinh doanh: Do động lực tối đa hoá lợi nhuận và áp lực phá sản nếu dừng lại, cạnh tranh buộc các chủ thể kinh tế phải không ngừng nâng cao thực lực của mình bằng các biện pháp đầu tư mở rộng sản xuất, phát triển công nghệ sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, … Qua đó cạnh tranh nâng cao trình độ mọi mặt của người lao động, nhất là đội ngũ quản trị kinh doanh, đồng thời sàng lọc và đào thải những chủ thể kinh tế không thích nghi được với sự khắc nghiệt của thị trường. - Đối với người tiêu dùng: Cạnh tranh cho thấy những hàng hoá nào phù hợp với yêu cầu và khả năng thanh toán của người tiêu dùng bởi cạnh tranh làm cho giá cả ngày càng có xu hướng giảm, lượng hàng hoá trên thị trường ngày càng tăng, chất lượng tốt, hàng hoá đa dạng và phong phú.
Như vậy cạnh tranh làm lợi cho người tiêu dùng. Bên cạnh đó cạnh tranh còn đảm bảo rằng cả người sản xuất và người tiêu dùng đều không thể dùng sức mạnh áp đặt ý muốn chủ quan cho người khác. Nói cách khác, cạnh tranh có vai trò là một lực lượng điều tiết thị trường. Như vậy, cùng với tác động của các quy luật kinh tế khách quan khác, cạnh tranh đã giúp các doanh nghiệp trả lời các câu hỏi: Sản xuất cái gì? sản xuất cho ai và sản xuất như thế nào một cách thoả đáng nhất? Vận dụng quy luật cạnh tranh, Nhà nước và doanh nghiệp có điều kiện hoạch định các chiến lược phát triển một cách khoa học mà vẫn đảm bảo tính thực tiễn, chủ động hơn trong việc đối phó với mọi biến động của thị trường.
* Mặt hạn chế: Vương Thị Thanh Huyền MSHV: CA110559 12 Luận văn Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh Trường ĐHBK Hà Nội-Khóa 2011A Bên cạnh những ảnh hưởng tích cực cạnh tranh cũng có một số hạn chế. Do chạy theo lợi nhuận nên cạnh tranh có tác dụng không hoàn hảo, vừa là động lực tăng trưởng vừa bao hàm sức mạnh tàn phá mù quáng. Sự đào thải không khoan nhượng những doanh nghiệp kinh doanh không có hiệu quả của cạnh tranh mặc dù phù hợp với quy luật của nền kinh tế khách quan nhưng lại gây ra những hậu quả kinh tế như thất nghiệp gia tăng, mất ổn định xã hội. Cạnh tranh là quá trình kinh tế mà các chủ thể sử dụng mọi biện pháp trong đó có cả những thủ đoạn cạnh tranh không lành mạnh để giành chiến thắng trên thương trường như gian lận, quảng cáo lừa gạt khách hàng, tình trạng cá lớn nuốt cá bé, lũng đoạn thị trường.
Cuối cùng cạnh tranh có xu hướng dẫn đến độc quyền làm cho kinh tế phát triển theo chiều hướng không tốt. Tuy nhiên do cạnh tranh đã, đang và sẽ luôn là phương thức hoạt động của nền kinh tế thị trường nên chúng ta cần nhận thức được các vai trò tích cực và hạn chế của cạnh tranh và vận dụng quy luật này sao cho hiệu quả nhất. Phân loại cạnh tranh 1. Căn cứ vào chủ thể tham gia * Cạnh tranh giữa người bán và người mua Bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng đều muốn bán sản phẩm của của mình với giá cao nhất có thể, nhưng người mua thì ngược lại đều muốn mua được sản phẩm chất lượng với giá thấp nhất có thể.
Kết quả của cuộc cạnh tranhnày dẫn đến sự “thương lượng” cân bằng giữa cung và cầu để đạt được mức giá hợp lý mà tại đó người bán chấp nhận bán và người mua chấp nhận mua. Đây là quy luật tất yếu “mua rẻ bán đắt” của thương trường. * Cạnh tranh giữa những người bán Đây là cuộc cạnh tranh chủ đạo trên thị trường,nó diễn ra một cách quyết liệt với nhiều hình thức khác nhau.Mọi doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển được thì ngoài việc không ngừng phải tự đổi mới, phát huy thế mạnh của mình thì còn phải tìm hiểu các thông tin về đối thủ cạnh tranh cả hiện tại và tiềm ẩn. Từ đó tìm ra được điểm mạnh cũng như điểm yếu của đối thủ để có cách ứng phó kịp thời nhằm giành được thị phần cao hơn đối thủ.
Kết quả của cuộc cạnh tranh này chính Vương Thị Thanh Huyền MSHV: CA110559 13 Luận văn Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh Trường ĐHBK Hà Nội-Khóa 2011A là quy luật “cá lớn nuốt cá bé”, những doanh nghiệp kém năng lực sẽ dần bị loại khỏi thương trường hoặc bị các doanh nghiệp khác thôn tính. * Cạnh tranh giữa những người mua Trường cạnh tranh này xảy ra khi lượng cung của một loại hàng hoá nào đó trở nên khan hiếm hơn so với lượng cầu. Người tiêu dùng sẽ phải cạnh tranh nhau để có được lượng hàng hoá mình cần và thường là cạnh tranh nhau bằng giá tức là họ sẵn sàng trả mức giá cao hơn người khác để có được sản phẩm đó. Và kết quả là mức giá sẽ được đẩy lên cao, nhà sản xuất sẽ được lợi.
Đây chính là quy luật “cung, cầu” của thị trường và cao trào này sẽ chỉ xảy ra trong một thời gian ngắn sau đó thị trường sẽ tự điều tiết lại. Căn cứ vào phạm vi cạnh tranh * Cạnh tranh trong nội bộ ngành Đây là sự cạnh tranh giữa doanh nghiệp trong cùng một ngành, cùng sản xuất ra một loại, chủng loại hàng hoá, dịch vụ nhằm mục đích tiêu thụ hàng hoá có lợi hơn để thu được lợi nhuận siêu ngạch. Cuộc cạnh tranh này khó khăn hơn rất nhiều bởi các doanh nghiệp cùng trên một chiến tuyến với mục tiêu sản phẩm, thị trường, khách hàng như nhau, do vậy doanh nghiệp nào tìm được lợi thế hơn đối thủ dù chút xíu thì cũng có thể giành được thị phần cao hơn. Do vậy, để giành được phần thắng trong cuộc cạnh tranh quyết liệt này doanh nghiệp cần phải không ngừng tìm tòi sáng tạo, cải tiến chất lượng công nghệ để tăng năng suất lao động tạo ra những sản phẩm có chất lương cao.
Không ngừng thu thập thông tin về đối thủ, phân tích và so sánh với bản thân doanh nghiệp để thấy được những điểm mạnh, những bất lợi của mình so với đối thủ để xây dựng những chiến lược đúng đắn. * Cạnh tranh giữa các ngành Đây là sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp thuộc các ngành khác nhau nhằm giành nơi đầu tư có lợi nhất để thu được lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận cao hơn so với số vốn đã bỏ ra. Trong quá trình canh tranh doanh nghiệp sẽ chuyển vốn đầu tư từ ngành có lợi nhuận thấp sang ngành có lợi nhuận cao hơn. Sự điều chỉnh này sau một thời gian nhất định sẽ hình thành nên sự phân phối hợp lý giữa các ngành sản xuất và hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân giữa các ngành.
Vương Thị Thanh Huyền MSHV: CA110559 14 Luận văn Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh Trường ĐHBK Hà Nội-Khóa 2011A 1. Căn cứ vào tính chất cạnh tranh trên thị trường * Cạnh tranh hoàn hảo: Là hình thức cạnh tranh mà trên thị trường có rất nhiều người bán và người mua, mỗi người bán chỉ cung cấp một lượng hàng rất nhỏ trong tổng cung thị trường. Ở đó không có người sản xuất hay người tiêu dùng nào có quyền hay khả năng khống chế thị trường, làm ảnh hưởng đến giá cả. Trong thị trường này mọi thông tin đều đầy đủ và không có hiện tượng cung cầu giả tạo.
Khi chi phí biên của doanh nghiệp giảm xuống bằng với giá thị trường, doanh nghiệp sẽ đạt được lợi nhuận tối đa.
