CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Khái niệm, nhiệm vụ và đặc điểm xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm và nhiệm vụ của xuất khẩu hàng hóa Khái niệm về xuất khẩu đã được nhiều nghiên cứu khác nhau đề cập và phân tích theo từng góc độ khác nhau.
Theo Bùi Xuân Lưu (2001) “xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho các quốc gia khác”. Trong khi đó, Feenstra và Taylor (2010) đưa ra một định nghĩa khác về xuất khẩu trong giáo trình Thương mại quốc tế đó là “Các quốc gia mua và bán hàng hóa, dịch vụ từ nhau. Xuất khẩu là sản phẩm được bán từ nước này sang nước khác”, xem xuất khẩu như việc các quốc gia trao đổi hàng hóa và dịch vụ với nhau, trong đó xuất khẩu được xác định là việc bán hàng hóa từ một quốc gia sang một quốc gia khác. Xuất khẩu hàng hóa đóng góp rất lớn vào nền kinh tế của một quốc gia.
Nó giúp tăng doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp, cải thiện thị trường lao động, tăng thu nhập cho người dân và đóng góp vào ngân sách quốc gia. Tuy nhiên hoạt động này có những nét riêng phức tạp hơn trong nước như giao dịch với những người có quốc tịch khác nhau, thị trường rộng lớn nhiều yếu tố khó kiểm soát, hoạt động mua bán có các bước cần qua trung gian nhiều. Xuất khẩu cũng dựa trên cơ sở sử dụng tiền tệ làm phương thức thanh toán. Đồng tiền thanh toán thường là ngoại tệ mạnh và hàng hóa vận chuyển qua biên giới, cửa khẩu các quốc gia nên phải tuân thủ các tập quán quốc tế cũng như các luật lệ khác nhau.
Hoạt động này diễn ra trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề của nền kinh tế cả với hàng tiêu dùng cũng như với tư liệu sản xuất. Tuy nhiên, chung quy lại tất cả những hoạt động này đều nhằm mục đích đem lại lợi ích doanh nghiệp và quốc gia xuất nhập khẩu. Theo Luật Thương mại 2005 36/2005/QH11, ban hành ngày 14 tháng 06 năm 2005 bởi Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì khái niệm xuất khẩu được nêu cụ thể tại Điều 28, khoản 1 như sau: "Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật." Để thực hiện tốt các mục tiêu và phát triển ngày càng mạnh mẽ thì xuất khẩu phải thực hiện các nhiệm vụ sau: Thứ nhất, cần phải đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là cần thiết để đảm bảo rằng các nhân viên có đủ kỹ năng và kiến thức. Những nguồn lực có sẵn về thiên nhiên hay cơ sở vật chất cần được khai thác có hiệu quả.
Đó cũng là một trong những điều kiện tốt để thúc đẩy sản xuất, tạo thế và nguyền lực. Thứ hai, cần phải phát triển các sản phẩm và dịch vụ phù hợp với nhu cầu của thị trường nhập khẩu. Điều này có thể bao gồm cải thiện chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa sản phẩm, hoặc thích nghi với yêu cầu kỹ thuật và văn hóa của thị trường nhập 4 khẩu. Quản lý rủi ro và chi phí là cần thiết để đảm bảo rằng các hoạt động xuất khẩu diễn ra một cách hiệu quả và hiệu quả.
Điều này bao gồm quản lý rủi ro thị trường, hải quan, vận chuyển và thay đổi tỷ giá. Đặc điểm của xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu hàng hóa là một phần quan trọng của nền kinh tế toàn cầu, đóng góp vào sự phát triển và mở cửa cơ hội kinh doanh cho các quốc gia trên toàn thế giới. Đặc điểm của xuất khẩu hàng hóa là một chủ đề rộng lớn, bao gồm nhiều khía cạnh từ quy trình sản xuất đến việc tiếp cận thị trường quốc tế và quản lý rủi ro. Xuất khẩu hàng hóa còn thể hiện sự kết hợp chặt chẽ và tối ưu các khoa học quản lý kinh tế với các nghệ thuật kinh doanh, giữa nghệ thuật kinh doanh với các yếu tố khác của từng quốc gia, như yếu tố luật pháp, kinh tế văn hóa.
Hoạt động xuất nhập khẩu là một phần không thể thiếu của nền kinh tế toàn cầu, đòi hỏi sự linh hoạt và kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo sự thành công. Thị trường xuất khẩu không chỉ rộng lớn mà còn phức tạp, với sự ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như chính trị, kinh tế, pháp luật và chính sách của các quốc gia liên quan. Trong các giao dịch xuất nhập khẩu, thanh toán thường được thực hiện bằng ngoại tệ và hàng hóa phải vượt qua biên giới quốc gia, tuân thủ các quy định và tập quán quốc tế về thương mại. Do sự phức tạp và đa dạng của thị trường, hoạt động xuất nhập khẩu thường được quản lý trực tiếp bởi nhà nước thông qua các công cụ chính sách như thuế, hạn ngạch và các quy định pháp lý khác.
Hoạt động xuất khẩu được tiến hành bởi doanh nghiệp tư nhân hoặc doanh nghiệp nhà nước tùy vào mục đích của họ. Các doanh nghiệp tư nhân có mục đích để tăng doanh thu, tối đa hóa lơị nhuận. Còn doanh nghiệp nhà nước thì có mục đích tăng cường phát triển kinh tế quốc gia, phần cải thiện đời sống nhân dân, gia tưng tiến bộ xã hội và góp phần thúc đẩy quốc gia tiến tới xã hội công bằng văn minh. Muốn mở rộng hoạt động kinh doanh ra thị trường nước ngoài thì phương thức cơ bản nhất là thông qua xuất khẩu.
Hoạt động xuất khẩu vẫn tiếp tục được diễn ra ngay cả khi danh nghiệp đã đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh của mình và có vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Xuất khẩu có 2 ưu điểm rõ đối với hoạt động của doanh nghiệp là: - Tránh được đầu tư cho các hoạt động sản xuất ở nước sở tại, mà các chi phí này thường là đánh kể - Có thể thực hiện được lợi thế chi phí và lợi thế vị trí. Mục tiêu của chiến lược xuất khẩu là đảm bảo rằng sản phẩm hoặc hàng hóa phù hợp và đáp ứng đầy đủ nhu cầu của khách hàng cũng như sở thích của thị trường đích. Đồng thời, chiến lược này cũng cần phải tích hợp chặt chẽ chính sách về giá cả, 5 phân phối và truyền thông vào một kế hoạch marketing toàn diện.
Tuy nhiên, cùng với những ưu điểm, việc xuất khẩu hàng hóa cũng đối diện với một số nhược điểm sau: - Sản phẩm sản xuất tại quốc tế có thể không hợp với nhu cầu tại địa phương. - Chi phí vận chuyển cao với những hàng cồng kềnh thu lại ít lợi nhuận kinh tế. - Những rủi ro khi có ít kinh nghiệm xuất khẩu, am hiểu thị trường của những công ty mới. Để vượt qua các vấn đề này, công ty có thể quyết định chuyển giao hoạt động marketing tại các quốc gia mà họ hoạt động cho các đại diện địa phương.
Tuy nhiên, không có đảm bảo rằng những đại diện này sẽ thực hiện công việc một cách tối ưu nhất cho lợi ích của công ty. Trong nhiều trường hợp, các đại diện cũng có thể bán sản phẩm của các đối thủ cạnh tranh, dẫn đến sự chia rẽ trong lòng trung thành. Vì vậy, đại diện nước ngoài có thể không thực hiện hoạt động marketing một cách hiệu quả như công ty tự thực hiện. Các hình thức xuất khẩu hàng hóa Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều hình thức xuất khẩu khác nhau với nhiều đặc điểm riêng, theo Đoàn Thị Hồng Vân (2010) có đề cập ở trang 27 trong sách Quản trị Xuất nhập khẩu thì xuất khẩu gồm các hình thức sau: 1.
Xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp là một phương thức tham gia thương mại quốc tế khá phổ biến trên thế giới, trong đó bên mua và bên bán ở hai quốc gia khác nhau trực tiếp ký hợp đồng với nhau không thông qua trung gian (bên thứ 3). Trong hình thức xuất khẩu trực tiếp, bên mua và bên bán không nhất thiết phải gặp mặt nhau trực tiếp mà hai bên còn có thể thông qua thư từ, điện tín,… để bàn bạc và thỏa thuận với nhau về hàng hóa, giá cả, điều kiện giao dịch, phương thức thanh toán,… Thêm vào đó, bên mua và bên bán là những người có trụ sở ở các quốc gia khác nhau, chính vì vậy đồng tiền thanh toán có thể là ngoại tệ đối với một trong hai bên hoặc một đồng tiên trung gian mà phổ biến nhất là USD. Ưu điểm: - Tiếp cận trực tiếp với thị trường nước ngoài giúp công ty có cơ hội nắm bắt được biến động của thị trường và nhu cầu của khách hàng, từ đó đề xuất các phương án kinh doanh phù hợp cho từng thị trường cụ thể, tăng cường hiệu quả kinh doanh. - Có khả năng ứng phó linh hoạt với các biến động mới trên thị trường.
- Giảm được các khoản phí trung gian, tăng lợi nhuận cho doan nghiệp và chủ động trong việc vận chuyển, làm các thủ tục liên quan đến xuất khẩu… Từ đó chọn được những đơn vị hợp tác phù hợp với doanh nghiệp của mình. Nhược điểm: 6 - Khoảng cách giữa người mua và người bán rất lớn, dẫn đến rủi ro không lường trước được khi thực hiện giao dịch. Ví dụ, có thể gặp phải rủi ro do công ty chưa có sự hiểu biết sâu rộng về sản phẩm, đối tác, và thị trường. - Trong hoạt động xuất nhập khẩu trực tiếp, có nguy cơ cao nếu công ty thiếu kiến thức về sản phẩm, đối tác, và thị trường.
Mặc dù các yếu tố này có thể đem lại thành công trên thị trường nội địa, nhưng không chắc chắn rằng chúng sẽ thành công ở thị trường nước ngoài. - Chi phí thực hiện hoạt động này tốn kém, do đó chỉ thực hiện khi có đủ lượng hàng lớn. Xuất khẩu ủy thác Xuất khẩu ủy thác hay còn được xuất khẩu gián tiếp. Đây là hình thức xuất khẩu trái ngược lại so với xuất khẩu trực tiếp.
Nếu xuất khẩu trực tiếp bên bán và bên mua tự tìm đến nhau và tự thực hiện giao dịch, thỏa thuận thì xuất khẩu gián tiếp sẽ có sự tham gia của bên thứ ba. Hay nói cách khác xuất khẩu gián tiếp là một hình thức giao dịch qua trung gian, theo đó, mọi việc xác lập mối quan hệ giữa bên mua và bên bán và việc quy định các điều kiện mua bán đều phải thông qua bên thứ ba. Bên thứ ba này được gọi là trung gian buôn bán, bên thứ ba có thể là nhiều tổ chức khác như nhưng phổ biến nhất trên thị trường thế giới là đại lý và môi giới.