Phát Triển Công Nghiệp Của TP. Cần Thơ Đến Năm 2020

Khám phá luận văn về phát triển công nghiệp của TP Cần Thơ đến năm 2020, phân tích xu hướng, thách thức và cơ hội trong tương lai.

• Tác giả: Trần Thanh Mẫn
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Công Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế, Quản Lý Và Kế Hoạch Hóa Kinh Tế Quốc Dân
• Đề tài: Phát Triển Công Nghiệp Của TP.Cần Thơ Đến Năm 2020
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ
• 1.1. KHÁI NIỆM VỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH CN
• 1.2. Phân loại công nghiệp
• 1.3. Đặc điểm về công nghiệp
• 1.4. MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CN
• 1.4.1. Yếu tố về quản lý nhà nước
• 1.4.2. Yếu tố đầu vào cho sản xuất công nghiệp
• 1.4.3. Yếu tố đầu ra cho sản xuất công nghiệp
• 1.5. ĐƯỜNG LỐI PHÁT TRIỂN CN VIỆT NAM QUA CÁC THỜI KỲ (1986 – ĐẾN NAY)
• 1.5.1. Mười năm đầu của thời kỳ đổi mới nền kinh tế
• 1.5.2. Chặng đầu của thời kỳ Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa
• 1.5.3. Thời kỳ đẩy mạnh quá trình CNH-HĐH và hội nhập KT quốc tế (Từ 2006 - 2010)
• 1.6. BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP MỘT SỐ NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN Ở CHÂU Á
• 1.6.1. Bài học 1: Phát triển “công nghiệp chế biến” – phương tiện chủ yếu để đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa tại các nước đang phát triển
• 1.6.2. Bài học 2: Lựa chọn ngành cụ thể trong từng nhóm ngành công nghiệp chế biến theo mục tiêu xác định
• 1.6.3. Bài học 3: Phát triển nhóm ngành công nghiệp dùng nhiều lao động với trình độ công nghệ thấp và chế biến các nguồn dự trữ tài nguyên thiên nhiên trong nước
• 1.6.4. Bài học 4: Phát triển nhóm ngành công nghiệp đòi hỏi vốn đầu tư lớn và trình độ công nghệ cao
• 1.6.5. Bài học rút ra đối với phát triển công nghiệp Việt Nam và TP.
• 1.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TP.CẦN THƠ THỜI GIAN QUA
• 2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TP.CẦN THƠ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Lợi thế và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội, ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp của TP.
• 2.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CN TP.
• 2.2.1. Một số chỉ tiêu phát triển công nghiệp
• 2.2.2. Thực trạng một số chuyên ngành công nghiệp
• 2.2.3. Thực trạng phát triển các khu, cụm công nghiệp
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TP. CẦN THƠ THỜI GIAN QUA
• 2.3.1. Yếu tố quản lý nhà nước
• 2.3.2. Yếu tố đầu vào cho sản xuất công nghiệp
• 2.3.3. Yếu tố đầu ra cho sản xuất công nghiệp
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TP.CẦN THƠ ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TP.CẦN THƠ ĐẾN NĂM 2020
• 3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG GIẢI PHÁP
• 3.2.1. Quan điểm 1: Phát triển công nghiệp phù hợp với mục tiêu chung và phát triển kinh tế-xã hội của TP.
• 3.2.2. Quan điểm 2: Huy động nguồn lực trong và ngoài nước trong phát triển công nghiệp TP.
• 3.2.3. Quan điểm 3: Phát huy lợi thế so sánh đặc thù của TP.Cần Thơ trong phát triển công nghiệp
• 3.2.4. Quan điểm 4: Phát triển công nghiệp TP.Cần Thơ trong mối liên kết phát triển công nghiệp toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long
• 3.2.5. Quan điểm 5: Phát triển công nghiệp TP.Cần Thơ một cách bền vững
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
• 3.3.1. Nhóm giải pháp phát triển đầu vào cho sản xuất công nghiệp
• 3.3.2. Nhóm giải pháp phát triển đầu ra cho sản xuất công nghiệp
• 3.3.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ
• 3.3.3.1. Đối với Nhà nước
• 3.3.3.2. Đối với UBND TP.
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Công Nghiệp Cần Thơ Đến 2020 Mục Tiêu

Thành phố Cần Thơ, trung tâm của Đồng bằng sông Cửu Long, đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế khu vực. Với vị trí chiến lược bên bờ sông Hậu, Cần Thơ là cửa ngõ giao thương quan trọng. Mục tiêu đến năm 2020 là xây dựng Cần Thơ thành đô thị văn minh, hiện đại, và là trung tâm công nghiệp, thương mại, dịch vụ, giáo dục, khoa học công nghệ của vùng. Sự phát triển công nghiệp Cần Thơ đóng vai trò nền tảng vật chất, giúp thành phố hội nhập kinh tế quốc tế và đạt được tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Vị Trí Địa Lý và Tầm Quan Trọng của Cần Thơ

Cần Thơ nằm trải dài 55 km dọc bờ Tây sông Hậu, chiếm 3,45% diện tích ĐBSCL. Vị trí này biến Cần Thơ thành cửa ngõ giao lưu với Tứ giác Long Xuyên, Bắc sông Tiền và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Các tuyến giao thông thủy bộ quan trọng đi qua Cần Thơ, kết nối thành phố với các tỉnh lân cận và Campuchia. Chính vì thế, phát triển kinh tế Cần Thơ đặc biệt quan trọng đối với toàn vùng.

1.2. Mục Tiêu Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Đến Năm 2020

Mục tiêu phát triển Cần Thơ đến năm 2020 là trở thành thành phố đồng bằng cấp quốc gia, văn minh, hiện đại, xanh, sạch, đẹp. Cần Thơ hướng đến là trung tâm công nghiệp, thương mại, dịch vụ, giáo dục, khoa học công nghệ, y tế và văn hóa của vùng. Điều này đòi hỏi sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp Cần Thơ để tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

II. Thách Thức Phát Triển Công Nghiệp Cần Thơ Phân Tích Chi Tiết

Mặc dù có những thành tựu đáng khích lệ, công nghiệp Cần Thơ vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Nền đất yếu làm tăng chi phí xây dựng cơ bản. Cơ sở hạ tầng trong và ngoài khu công nghiệp còn hạn chế. Ngân sách địa phương đầu tư cho công nghiệp còn thấp. Biến động thị trường, giá nguyên liệu tăng cao và các rào cản thương mại ảnh hưởng đến sản xuất và xuất khẩu. Các Ngân hàng thương mại chưa mạnh dạn cho vay đầu tư đổi mới thiết bị, công nghệ. Hệ thống xử lý môi trường chưa hoàn chỉnh gây ảnh hưởng đến đời sống và môi trường. Để thực hiện các cam kết WTO, công nghiệp Cần Thơ cần chiến lược phát triển hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.1. Hạn Chế Về Hạ Tầng và Nguồn Vốn Đầu Tư Công Nghiệp

Nền đất yếu của Cần Thơ làm tăng đáng kể chi phí xây dựng cơ bản, gây khó khăn cho việc thu hút các dự án công nghiệp lớn. Cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông kết nối các khu công nghiệp, còn nhiều hạn chế. Bên cạnh đó, nguồn vốn đầu tư từ ngân sách địa phương cho phát triển công nghiệp còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Các ngân hàng thương mại cũng chưa thực sự mặn mà với việc cho vay dài hạn để đổi mới công nghệ.

2.2. Ảnh Hưởng Từ Biến Động Thị Trường và Rào Cản Thương Mại

Thị trường biến động, giá nguyên liệu đầu vào tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất của các doanh nghiệp công nghiệp. Các vụ kiện bán phá giá và rào cản thương mại, như hạn ngạch dệt may, gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu, đặc biệt là các ngành công nghiệp chủ lực của Cần Thơ. Do đó, Cần Thơ cần chủ động tìm kiếm thị trường mới và nâng cao khả năng cạnh tranh để vượt qua những thách thức này.

III. Giải Pháp Phát Triển Đầu Vào Sản Xuất Công Nghiệp Cần Thơ

Để thúc đẩy phát triển công nghiệp Cần Thơ, cần tập trung vào các giải pháp phát triển đầu vào cho sản xuất. Điều này bao gồm đảm bảo nguồn cung nguyên liệu ổn định, giá cả hợp lý; Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nghiệp thông qua đào tạo và thu hút lao động có tay nghề; Phát triển hệ thống logistics hiệu quả để giảm chi phí vận chuyển và tăng cường khả năng cạnh tranh. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng khu công nghiệp, bao gồm giao thông, điện, nước và xử lý chất thải.

3.1. Đảm Bảo Nguồn Cung Nguyên Liệu và Năng Lượng Ổn Định

Nguồn cung nguyên liệu và năng lượng ổn định là yếu tố then chốt cho phát triển công nghiệp. Cần Thơ cần xây dựng các chuỗi cung ứng hiệu quả, đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào cho các ngành công nghiệp chủ lực, như chế biến nông sản, thủy sản. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, giảm sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng truyền thống, góp phần bảo vệ môi trường.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Công Nghiệp Cần Thơ

Nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực quan trọng cho phát triển công nghiệp. Cần Thơ cần tăng cường đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng cho người lao động, đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp công nghiệp. Đồng thời, cần có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài, đặc biệt là các kỹ sư, chuyên gia có trình độ chuyên môn cao. Các doanh nghiệp nên chủ động liên kết với các trường nghề để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế.

IV. Phát Triển Đầu Ra và Thị Trường Tiêu Thụ Công Nghiệp Cần Thơ

Phát triển đầu ra và thị trường tiêu thụ là yếu tố then chốt để công nghiệp Cần Thơ phát triển bền vững. Điều này bao gồm tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường trong và ngoài nước; Nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; Xây dựng thương hiệu sản phẩm công nghiệp Cần Thơ để tăng cường khả năng cạnh tranh; Phát triển hệ thống phân phối hiệu quả để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

4.1. Xúc Tiến Thương Mại và Mở Rộng Thị Trường Tiêu Thụ

Cần Thơ cần tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm công nghiệp tại các hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước. Cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường mới, đặc biệt là các thị trường tiềm năng ở khu vực ASEAN và châu Á. Các cơ quan chức năng cần hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tìm hiểu thông tin thị trường, luật pháp và tập quán kinh doanh của các nước.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng và Xây Dựng Thương Hiệu Sản Phẩm

Nâng cao chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định để công nghiệp Cần Thơ cạnh tranh trên thị trường. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, nâng cao trình độ quản lý, kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm công nghiệp chủ lực, tạo dựng uy tín và niềm tin với người tiêu dùng. Cần có sự hỗ trợ của nhà nước trong việc đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

4.3. Phát triển thương mại điện tử đáp ứng tiêu dùng hiện đại

Thương mại điện tử đã và đang trở thành kênh phân phối quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Các doanh nghiệp công nghiệp Cần Thơ cần đẩy mạnh ứng dụng thương mại điện tử để tiếp cận thị trường một cách hiệu quả. Xây dựng các website bán hàng chuyên nghiệp, tham gia các sàn thương mại điện tử lớn, kết hợp với các chiến dịch marketing online sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận khách hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

V. Chính Sách và Quản Lý Nhà Nước Với Công Nghiệp Cần Thơ

Vai trò của chính sách và quản lý nhà nước là rất quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy phát triển công nghiệp. Cần có chính sách ưu đãi đầu tư, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi; Đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí cho doanh nghiệp; Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động công nghiệp, đảm bảo tuân thủ pháp luật về môi trường và lao động; Xây dựng quy hoạch công nghiệp hợp lý, đảm bảo phát triển bền vững.

5.1. Tạo Môi Trường Đầu Tư Thuận Lợi và Ưu Đãi Hợp Lý

Chính quyền Cần Thơ cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư vào công nghiệp. Cần có chính sách ưu đãi về thuế, tiền thuê đất, hỗ trợ đào tạo lao động cho các dự án công nghiệp trọng điểm. Thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

5.2. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát và Bảo Vệ Môi Trường

Hoạt động công nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ môi trường. Chính quyền Cần Thơ cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc xả thải của các nhà máy, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch, thân thiện với môi trường. Cần có quy hoạch khu công nghiệp hợp lý, đảm bảo khoảng cách an toàn với khu dân cư.

VI. Kết Luận và Định Hướng Phát Triển Công Nghiệp Cần Thơ Tương Lai

Phát triển công nghiệp Cần Thơ đến năm 2020 đã đạt được những thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn nhiều thách thức phía trước. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, Cần Thơ cần tiếp tục đổi mới tư duy, có chiến lược phát triển rõ ràng, tập trung vào các ngành công nghiệp có lợi thế cạnh tranh. Tăng cường liên kết vùng, hợp tác quốc tế để mở rộng thị trường. Chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Đồng thời, cần bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển công nghiệp gắn liền với lợi ích của cộng đồng.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Liên Kết Vùng Và Hợp Tác Quốc Tế

Cần Thơ cần tăng cường liên kết với các tỉnh thành trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tạo thành chuỗi giá trị sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh. Đồng thời, cần chủ động hợp tác quốc tế, thu hút vốn đầu tư, công nghệ từ các nước phát triển. Tham gia các hiệp định thương mại tự do sẽ giúp Cần Thơ mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao khả năng cạnh tranh.

6.2. Đổi Mới Sáng Tạo Và Ứng Dụng Công Nghệ 4.0

Ứng dụng công nghệ 4.0 là xu hướng tất yếu trong phát triển công nghiệp hiện nay. Cần Thơ cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các công nghệ mới, như trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, dữ liệu lớn. Cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Phát triển công nghiệp của TP. Cần Thơ đến năm 2020" do nghiên cứu sinh Trần Thanh Mẫn thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh năm 2009, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Công Tuấn. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế, quản lý và kế hoạch hóa kinh tế quốc dân (mã số: 5.05).

Về tính cấp thiết, thành phố Cần Thơ nằm ở vị trí trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), trải dài 55 km dọc bờ Tây sông Hậu, diện tích tự nhiên 1.402 km² (chiếm 3,45% diện tích toàn vùng). Thành phố giữ vai trò cửa ngõ giao thương giữa vùng Tây Nam sông Hậu với Tứ giác Long Xuyên, vùng Bắc sông Tiền và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam thông qua các tuyến giao thông huyết mạch như trục đường bộ TP. Hồ Chí Minh - Cần Thơ đi Cà Mau, Kiên Giang, Long Xuyên, Châu Đốc sang Campuchia; trục thủy sông Hậu cùng các tuyến kênh Cái Sắn, Xà No. Theo định hướng quy hoạch của Đảng và Nhà nước, Cần Thơ được định vị trở thành thành phố đồng bằng cấp quốc gia văn minh, hiện đại, là trung tâm công nghiệp, thương mại - dịch vụ, khoa học - công nghệ của cả vùng. Đến cuối năm 2008, các khu và cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố đã thu hút được 168 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt 1,372 tỉ USD.

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển công nghiệp địa phương bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng:

• Địa chất có nền đất yếu làm tăng chi phí xây dựng cơ bản; kết cấu hạ tầng kỹ thuật trong và ngoài hàng rào các khu công nghiệp chưa đồng bộ, khó thu hút các dự án quy mô lớn.
• Nguồn ngân sách địa phương chi cho đầu tư hạ tầng công nghiệp còn hạn hẹp.
• Biến động thị trường thế giới tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng, giá nguyên nhiên liệu đầu vào tăng cao, cùng với rào cản thương mại quốc tế (các vụ kiện chống bán phá giá cá ba sa, tôm và hạn ngạch dệt may từ thị trường Hoa Kỳ).
• Hệ thống ngân hàng thương mại chủ yếu cung ứng vốn lưu động ngắn hạn, hạn chế cho vay trung và dài hạn để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, máy móc.
• Công tác xử lý ô nhiễm môi trường chưa hoàn chỉnh, tạo áp lực lên hệ sinh thái tự nhiên và đời sống dân cư.

Về khoảng trống nghiên cứu, tại thời điểm thực hiện luận án, trên địa bàn Cần Thơ mới chỉ có bản quy hoạch phát triển công nghiệp đến năm 2010 do Sở Công nghiệp địa phương lập, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện, dài hạn về chiến lược phát triển công nghiệp đến năm 2020 trong bối cảnh Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là làm rõ cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, đúc kết kinh nghiệm từ các quốc gia châu Á tương đồng, từ đó xây dựng lộ trình và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển công nghiệp Cần Thơ đến năm 2020. Mục tiêu cụ thể gồm bốn nội dung được đánh số như sau:

1. Làm rõ những cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp TP. Cần Thơ đến năm 2020 phù hợp với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.
2. Đánh giá những thích ứng và chưa thích ứng của công nghiệp TP. Cần Thơ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.
3. Đưa ra hướng phát triển công nghiệp TP. Cần Thơ đến năm 2010 và giai đoạn 2011 - 2020, phù hợp với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.
4. Đề xuất giải pháp, lộ trình để phát triển công nghiệp TP. Cần Thơ đến năm 2010 và giai đoạn 2011 - 2020.

Nghiên cứu được triển khai đồng thời cho hai nhóm: nhóm ngành công nghiệp chịu tác động trực tiếp khi Việt Nam gia nhập WTO (dệt may, chế biến, cơ khí) và nhóm ngành công nghiệp giữ vai trò nền tảng cho sự tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Quá trình phát triển công nghiệp trong các doanh nghiệp tại TP. Cần Thơ theo thành phần kinh tế (kinh tế nhà nước, kinh tế ngoài nhà nước); theo phân ngành sản xuất (chế biến nông - lâm - thủy sản; sản xuất vật liệu xây dựng; dệt may và da giày; khai thác khoáng sản; cơ khí, điện tử và gia công kim loại; hóa chất - phân bón); gắn với không gian các khu, cụm công nghiệp, làng nghề truyền thống và các yếu tố tác động (cơ chế, chính sách, vốn, nhân lực, hạ tầng).
• Phạm vi không gian: Các cơ sở sản xuất công nghiệp thuộc quyền quản lý của địa phương trên địa bàn TP. Cần Thơ, không bao gồm khối công nghiệp do Trung ương quản lý đóng tại địa phương.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và xử lý số liệu thực tế giai đoạn 2000 - 2008; đề xuất giải pháp và lộ trình định hướng đến năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan, tác giả phân loại và hệ thống hóa các tài liệu liên quan theo hai nhóm lớn:

Nhóm nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế: Tác giả điểm lại các công trình nghiên cứu mô hình công nghiệp hóa ở các nền kinh tế châu Á (Trung Quốc, Đài Loan, Singapore, Malaysia, Thái Lan, Nhật Bản) thông qua các công bố:

• Đào Duy Huân với "CNH, HĐH các nước Đông Nam Á và tầm nhìn thế kỷ XXI";
• Trần Quốc Hùng với "Trung Quốc & ASEAN trong hội nhập thử thách mới, cơ hội mới";
• Võ Đại Lược với "Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới - Thời cơ và thách thức";
• Kasachi Ohkawa và Hirohisa Kohawa với "Kinh nghiệm công nghiệp hóa ở Nhật Bản và sự thích ứng của nó đối với các nền kinh tế đang phát triển";
• Lê Hữu Tầng và Lưu Hàm Nhạc với "Nghiên cứu so sánh đổi mới kinh tế ở Việt Nam và cải cách kinh tế ở Trung Quốc";
• Nguyễn Minh Tú và Vũ Xuân Nguyệt Hồng với "Chính sách công nghiệp và công cụ chính sách công nghiệp, kinh nghiệm Nhật Bản và bài học rút ra trong công nghiệp hóa ở Việt Nam".

Nhóm nghiên cứu trong nước: Tác giả phân chia theo năm nhóm chủ đề chính:

• Lý luận chung và chính sách vĩ mô: Các công trình của Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa, Đặng Hữu Toàn; Lê Đăng Doanh; Nguyễn Xuân Dũng; Đỗ Đức Định; Lê Cao Đoàn (2001); Hoàng Ngọc Hòa; Phan Thanh Khôi và Lương Xuân Hiền; Vũ Đình Nam, Trần Đình Đạo và Nguyễn Văn Phúc; Đỗ Hoài Nam; Lê Huy Ngọ; Lê Quang Phi; Trần Đình Thiên; Trần Văn Thọ; Nguyễn Minh Tú và Vũ Xuân Nguyệt Hồng; Nguyễn Văn Thường và Kenichi Ohao.
• Yếu tố văn hóa - xã hội trong công nghiệp hóa: Các nghiên cứu của Trần Văn Bính; Hoàng Hữu Bình; Lê Cao Đoàn; Nguyễn Đình Gấm.
• Công nghiệp hóa nông nghiệp và nông thôn: Nghiên cứu của Nguyễn Văn Phúc; Chu Hữu Quý và Nguyễn Kế Tuấn; Lưu Văn Sáng; Đặng Kim Sơn; Nguyễn Thành Xương.
• Phát triển nguồn nhân lực công nghiệp: Công trình của Vũ Huy Chương; Trần Văn Chử; Bùi Thị Thanh Hà; Đề tài của Học viện Chính trị Quốc gia; Đoàn Văn Khái; Đỗ Văn Phúc; Trương Thị Minh Sâm; Nguyễn Thanh; Trần Thị Thu; Phạm Thế Tri.
• Phát triển khu công nghiệp và doanh nghiệp: Các nghiên cứu của Nguyễn Minh Dũng; Nguyễn Chơn Trung và Trương Gia Long; Nguyễn Công Tuyến; Nguyễn Văn Hiến, Đặng Huỳnh Khai và Nguyễn Vĩnh Thanh; Vũ Huy Từ.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra: Dù đã có nhiều công trình vĩ mô về công nghiệp hóa toàn quốc hoặc nghiên cứu khu công nghiệp tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (như Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh), song chưa có một công trình khoa học độc lập nào đi sâu đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp của địa bàn trung tâm ĐBSCL là Cần Thơ trong giai đoạn biến động 2000 - 2008, đồng thời xây dựng một hệ thống giải pháp gắn với mục tiêu công nghiệp hóa đến năm 2020 trong điều kiện hội nhập WTO và cam kết Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý luận kinh tế học phát triển và quản lý kinh tế:

• Khái niệm về công nghiệp: Tác giả điểm lại định nghĩa công nghiệp trong Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam (chia thành nhóm A sản xuất tư liệu sản xuất và nhóm B sản xuất tư liệu tiêu dùng); định nghĩa của G. Cô-Dơ-Lốp (phân loại thành công nghiệp khai thác và công nghiệp chế biến); định nghĩa của Hiệp hội Kỹ sư Pháp (hoạt động biến đổi nguyên vật liệu tạo ra của cải vật chất liên kết với thương mại và dịch vụ).
• Khái niệm về phát triển kinh tế: Vận dụng mô hình "Bốn bánh xe" của Paul Samuelson và William D. Nordhaus, xác định bốn nguồn lực cấu thành sự tăng trưởng gồm nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên, tư bản (vốn) và kỹ thuật - công nghệ.
• Khái niệm công nghệ: Tiếp cận định nghĩa của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hiệp Quốc (UNIDO) về bốn thành phần công nghệ: trang thiết bị (phương tiện vật chất); kỹ năng con người; thông tin (bí quyết, quy trình, dữ liệu); tổ chức (quản lý, điều phối, tiếp thị).

Định nghĩa phát triển công nghiệp do tác giả đề xuất:

"Phát triển công nghiệp là sự phát triển đồng bộ các yếu tố tác động đến sự phát triển công nghiệp, bao gồm các yếu tố về quản lý nhà nước như: đường lối, chủ trương; chiến lược, quy hoạch, chính sách, cơ sở hạ tầng, tác động của các khu vực KT khác cũng như sự phát triển của các yếu tố đầu vào trong sản xuất như: vốn đầu tư, nguồn nhân lực, trình độ công nghệ, máy móc thiết bị, khả năng cung ứng nguyên vật liệu, trình độ quản lý và sự phát triển của các yếu tố đầu ra như: nhu cầu thị trường, cơ cấu sản phẩm, cơ cấu chuyên ngành công nghiệp, phân bổ công nghiệp và bảo vệ môi trường. Phát triển công nghiệp nhằm tăng tỷ trọng giá trị sản lượng công nghiệp trong tổng sản phẩm trong nước (GDP), góp phần hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước."

Khung phân tích các yếu tố ảnh hưởng gồm ba nhóm:

Nhóm yếu tố	Các thành phần cấu thành cụ thể
Quản lý nhà nước	Đường lối, chủ trương; chiến lược, quy hoạch phát triển; chính sách kinh tế (thuế, tín dụng, thương mại); hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội; sự tương tác với khu vực nông nghiệp và dịch vụ.
Yếu tố đầu vào	Vốn đầu tư (vốn cố định, vốn lưu động; vốn ngân sách, vốn tín dụng nhà nước, vốn tự có của doanh nghiệp, vốn FDI, vốn ODA); nguồn nhân lực (lao động quản lý, lao động kỹ thuật trực tiếp); trình độ công nghệ và chuyển giao công nghệ; máy móc, thiết bị sản xuất; khả năng cung ứng nguyên vật liệu (nguyên liệu thô và vật liệu chế biến); trình độ tổ chức quản trị doanh nghiệp.
Yếu tố đầu ra	Nhu cầu và phân khúc thị trường (nội địa và xuất khẩu); cơ cấu sản phẩm (sản phẩm tư liệu sản xuất, hàng tiêu dùng, dịch vụ hỗ trợ công nghiệp); cơ cấu chuyên ngành công nghiệp; phương thức phân bố sản xuất công nghiệp theo không gian lãnh thổ (khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao); kiểm soát và bảo vệ môi trường sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp luận: Ứng dụng phép biện chứng duy vật làm kim chỉ nam để phân tích các mối quan hệ vận động giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong công nghiệp.
• Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu: Phân tích các Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc (khóa VI, VII, VIII, IX), các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, các nghị quyết của Thành ủy, HĐND và UBND TP. Cần Thơ, các báo cáo tổng kết của Sở Công nghiệp Cần Thơ.
• Phương pháp thống kê, điều tra xã hội học: Thu thập và tổng hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp qua niên giám thống kê, báo cáo chuyên ngành, khảo sát hiện trạng hoạt động của các doanh nghiệp trong và ngoài các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố từ năm 2000 đến năm 2008.
• Phương pháp chuyên gia và hội thảo khoa học: Tác giả đã tổ chức và tham gia 03 cuộc hội thảo khoa học tại Cần Thơ nhằm thu thập ý kiến phản biện của các nhà khoa học, nhà quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp.
• Phương pháp lịch sử và so sánh: Phân tích đường lối phát triển công nghiệp của Việt Nam qua các giai đoạn đổi mới và so sánh bài học thực tiễn phát triển công nghiệp chế biến, công nghiệp thâm dụng lao động từ các nền kinh tế châu Á.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có dung lượng 192 trang, bao gồm 46 bảng số liệu và 04 hình vẽ minh họa, được cấu trúc thành ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển công nghiệp trong nền kinh tế

Nội dung chương 1 tập trung giải quyết các vấn đề lý thuyết và tổng kết thực tiễn:

• Xác lập cơ sở lý thuyết: Trình bày khái niệm, đặc điểm sản xuất công nghiệp (chia thành hai giai đoạn tác động vào tài nguyên tự nhiên và chế biến nguyên liệu; tính chất tập trung cao độ về tư liệu sản xuất và lao động; tính liên kết liên ngành chặt chẽ). Phân tích chi tiết ba nhóm nhân tố ảnh hưởng: quản lý nhà nước, các yếu tố đầu vào và các yếu tố đầu ra.
• Tổng kết đường lối phát triển công nghiệp Việt Nam qua các kỳ Đại hội Đảng từ năm 1986:
  • Giai đoạn 1986 - 1990 (Đại hội VI): Ưu tiên phát triển công nghiệp nhẹ gắn với ba chương trình kinh tế lớn (lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu); tốc độ tăng trưởng sản xuất công nghiệp bình quân cả nước đạt 11%/năm.
  • Giai đoạn 1991 - 1995 (Đại hội VII): Phát triển công nghiệp nặng có trọng điểm hướng vào phục vụ nông nghiệp và hàng tiêu dùng; tốc độ tăng trưởng công nghiệp bình quân đạt 13,3%/năm; tỷ trọng công nghiệp và xây dựng trong GDP tăng từ 22,6% (năm 1990) lên 29,1% (năm 1995).
  • Giai đoạn 1996 - 2000 (Đại hội VIII): Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; hình thành các khu công nghiệp tập trung; tốc độ tăng trưởng công nghiệp bình quân đạt 13,5%/năm; tỷ trọng công nghiệp và xây dựng trong GDP đạt 36,6% vào năm 2000.
  • Giai đoạn 2001 - 2005 (Đại hội IX): Phát triển công nghiệp chế biến hướng mạnh về xuất khẩu; tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp bình quân đạt 13%/năm.
• Đúc kết bốn bài học kinh nghiệm từ các quốc gia đang phát triển ở châu Á:
  • Bài học 1: Phát triển công nghiệp chế biến làm phương tiện chủ yếu để đẩy mạnh công nghiệp hóa.
  • Bài học 2: Lựa chọn phân ngành cụ thể trong từng nhóm ngành công nghiệp chế biến dựa trên mục tiêu xác định.
  • Bài học 3: Ưu tiên phát triển các ngành sử dụng nhiều lao động với trình độ công nghệ thích hợp, khai thác nguồn tài nguyên sẵn có trong nước ở giai đoạn đầu.
  • Bài học 4: Từng bước tích lũy vốn và nâng cấp công nghệ để phát triển các ngành đòi hỏi vốn đầu tư lớn và hàm lượng kỹ thuật cao.

Chương 2: Thực trạng phát triển công nghiệp TP. Cần Thơ thời gian qua

Chương này sử dụng hệ thống số liệu thực nghiệm giai đoạn 2000 - 2008 để làm rõ bức tranh công nghiệp thành phố:

• Đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Cần Thơ có lợi thế về mạng lưới sông ngòi, nguồn nguyên liệu thủy sản và lúa gạo dồi dào từ vùng châu thổ, nguồn lao động trẻ (43% dân số cả nước trong độ tuổi lao động, địa phương có quy mô dân số và nguồn cung lao động tập trung). Khó khăn lớn nhất là nền đất yếu làm gia tăng chi phí xử lý móng và xây dựng hạ tầng kỹ thuật.
• Phân tích hiện trạng các chỉ tiêu tăng trưởng tổng hợp: Tác giả thống kê giá trị sản xuất công nghiệp, cơ cấu kinh tế thành phố, kim ngạch xuất khẩu công nghiệp, số lượng cơ sở sản xuất và phân bổ lao động theo thành phần kinh tế (kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ chốt ở một số lĩnh vực then chốt, khu vực ngoài nhà nước và FDI tăng trưởng nhanh về số lượng cơ sở).
• Phân tích chi tiết sáu chuyên ngành công nghiệp giai đoạn 2000 - 2008 (thể hiện qua các bảng thống kê cơ sở, lao động, giá trị sản xuất, cơ cấu sản phẩm và hiệu quả kinh doanh):
  1. Ngành công nghiệp chế biến nông - lâm - thủy sản và chế biến khác: Là ngành kinh tế mũi nhọn, chiếm tỷ trọng giá trị sản xuất và kim ngạch xuất khẩu lớn nhất của thành phố (chủ lực là chế biến gạo xuất khẩu và thủy sản đông lạnh như cá tra, cá basa, tôm). Tuy nhiên, giá trị gia tăng còn thấp, tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch còn hiện diện.
  2. Ngành sản xuất vật liệu xây dựng: Đáp ứng nhu cầu đô thị hóa của địa phương và vùng lân cận, sản phẩm chủ yếu gồm gạch, ngói, bê tông, xi măng.
  3. Ngành dệt may và da giày: Thu hút nhiều lao động phổ thông, chủ yếu thực hiện gia công xuất khẩu, phụ thuộc vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu hoặc từ các tỉnh khác.
  4. Ngành khai thác khoáng sản: Quy mô nhỏ, chủ yếu là khai thác cát phục vụ san lấp mặt bằng và xây dựng cơ bản.
  5. Ngành cơ khí, điện tử và gia công kim loại: Quy mô vốn còn nhỏ, tập trung vào chế tạo máy nông nghiệp nhỏ, sửa chữa phương tiện vận tải thủy bộ và gia công kim loại dân dụng.
  6. Ngành hóa chất - phân bón: Sản xuất hóa chất cơ bản, phân bón tổng hợp và dược phẩm, bước đầu đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp của vùng ĐBSCL.
• Thực trạng phát triển các khu, cụm công nghiệp: Đến cuối năm 2008, thành phố đã thu hút 168 dự án đầu tư vào các KCN với tổng vốn đăng ký 1,372 tỉ USD. Luận án chỉ ra diện tích đất cho thuê, tiến độ giải ngân vốn đầu tư và mức độ hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật giữa các khu vực còn chênh lệch.
• Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng: Chỉ ra các hạn chế về nguồn vốn (doanh nghiệp thiếu vốn dài hạn để đầu tư dây chuyền mới), chất lượng nguồn nhân lực (tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề chính quy còn thấp, chỉ khoảng 40% trong các KCN nói chung), trình độ thiết bị chậm đổi mới, công tác xúc tiến thương mại còn bị động trước các rào cản quốc tế, và hạ tầng xử lý nước thải tập trung tại các KCN chưa hoàn thiện.

Chương 3: Một số giải pháp phát triển công nghiệp TP. Cần Thơ đến năm 2020

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp dựa trên các mục tiêu và quan điểm phát triển:

• Xác định mục tiêu: Mục tiêu tổng quát là chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố theo hướng công nghiệp hóa, đưa công nghiệp thực sự trở thành ngành kinh tế trụ cột tạo động lực cho cả vùng ĐBSCL đến năm 2020; các mục tiêu cụ thể về tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp và chuyển dịch cơ cấu ngành giai đoạn 2011 - 2015 và hướng đến 2020.
• Xác định năm quan điểm xây dựng giải pháp:
  1. Phát triển công nghiệp phải phù hợp với mục tiêu chung và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
  2. Huy động tối đa các nguồn lực bên trong và bên ngoài để đầu tư phát triển công nghiệp.
  3. Phát huy lợi thế so sánh đặc thù của TP. Cần Thơ về trung tâm vùng và nguồn nguyên liệu nông - thủy sản.
  4. Phát triển công nghiệp thành phố đặt trong mối liên kết hữu cơ toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
  5. Đảm bảo phát triển công nghiệp bền vững gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái.
• Hệ thống ba nhóm giải pháp đề xuất:
  • Nhóm giải pháp phát triển các yếu tố đầu vào: Huy động các nguồn vốn ngân sách, vốn tín dụng, kêu gọi FDI và ODA; đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao tỷ lệ lao động kỹ thuật; khuyến khích chuyển giao công nghệ mới; xây dựng vùng nguyên liệu ổn định liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân; đổi mới máy móc thiết bị và chuẩn hóa phương thức quản trị doanh nghiệp.
  • Nhóm giải pháp phát triển các yếu tố đầu ra: Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giữ vững thị trường nội địa; đổi mới cơ cấu sản phẩm theo hướng nâng cao tỷ trọng hàng tinh chế; điều chỉnh cơ cấu sáu chuyên ngành phù hợp với lợi thế cạnh tranh; quy hoạch phân bố công nghiệp theo không gian các quận, huyện gắn với bảo đảm tiêu chuẩn môi trường.
  • Nhóm giải pháp hỗ trợ: Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phát triển dịch vụ logistics, cấp thoát nước, cung ứng điện năng ổn định cho sản xuất.
• Đề xuất kiến nghị:
  • Đối với Nhà nước (Trung ương): Hoàn thiện thể chế pháp luật, hỗ trợ vốn ngân sách cho các công trình hạ tầng giao thông liên vùng (đường bộ cao tốc, luồng định kỳ cho tàu biển vào sông Hậu), ban hành cơ chế ưu đãi đầu tư cho vùng ĐBSCL.
  • Đối với UBND TP. Cần Thơ: Triển khai quy hoạch ngành gắn với quy hoạch sử dụng đất; bố trí ngân sách thích đáng cho công tác giải phóng mặt bằng KCN; tăng cường kiểm tra việc xử lý chất thải công nghiệp; đẩy mạnh xúc tiến thương mại và đối thoại hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án có những đóng góp khoa học cụ thể:

• Làm rõ vị trí, vai trò của ngành công nghiệp đối với một đô thị đóng vai trò hạt nhân trung tâm vùng sinh thái nông nghiệp như TP. Cần Thơ trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.
• Hệ thống hóa các đặc điểm và cơ sở lý luận về các yếu tố cấu thành sự phát triển công nghiệp.
• Tổng kết bốn bài học kinh nghiệm phát triển công nghiệp chế biến từ các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á có thể vận dụng vào thực tiễn Việt Nam.
• Đề xuất định nghĩa khoa học mới về "phát triển công nghiệp", trong đó xem phát triển công nghiệp là sự vận động đồng bộ của ba nhóm yếu tố: quản lý nhà nước, các yếu tố đầu vào sản xuất và các yếu tố đầu ra thị trường, gắn với mục tiêu tăng tỷ trọng công nghiệp trong GDP.

Về mặt thực tiễn và chính sách:

• Phân tích toàn diện và có hệ thống dữ liệu thực trạng của sáu chuyên ngành công nghiệp chủ lực và hệ thống các khu, cụm công nghiệp TP. Cần Thơ trong chuỗi thời gian từ năm 2000 đến năm 2008.
• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ và có tính khả thi nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, vốn, công nghệ và thị trường xuất khẩu sau khi Việt Nam gia nhập WTO.
• Cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác xây dựng chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp của TP. Cần Thơ đến năm 2020.
• Đề xuất các giải pháp liên kết vùng giữa Cần Thơ với các tỉnh lân cận thuộc ĐBSCL trong việc chia sẻ nguồn nguyên liệu, thị trường tiêu thụ và thu hút dự án đầu tư.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Do giới hạn về phạm vi nghiên cứu được xác định từ đầu, luận án chỉ phân tích các doanh nghiệp công nghiệp do địa phương quản lý, chưa đưa khối công nghiệp do các bộ, ngành Trung ương quản lý đóng trên địa bàn vào cơ cấu phân tích tổng thể.
• Nguồn số liệu thực nghiệm kết thúc ở thời điểm năm 2008, chưa bao quát được toàn bộ các tác động thứ cấp từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và tiến trình mở cửa thị trường hoàn toàn sau giai đoạn chuyển tiếp gia nhập WTO.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng khảo sát toàn diện mối quan hệ hợp tác và liên kết kinh tế giữa khối doanh nghiệp công nghiệp địa phương và các doanh nghiệp công nghiệp Trung ương trên địa bàn.
• Cập nhật số liệu giai đoạn sau năm 2008 để đánh giá mức độ thích ứng thực tế của các ngành dệt may, da giày, chế biến thủy hải sản khi các cam kết giảm thuế của WTO và AFTA đi vào giai đoạn thực thi đầy đủ.
• Nghiên cứu sâu hơn về tác động của biến đổi khí hậu và hiện tượng nước biển dâng đối với việc phân bố các khu công nghiệp và phát triển nguồn nguyên liệu chế biến tại Cần Thơ và vùng ĐBSCL.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho các đối tượng sau:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế, Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển: Có thể tham khảo khung phân tích ba nhóm nhân tố (quản lý nhà nước, đầu vào, đầu ra) tại Chương 1 và phương pháp xây dựng hệ thống bảng biểu khảo sát sáu phân ngành công nghiệp tại Chương 2.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, Sở Công Thương, Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp Cần Thơ, Viện Nghiên cứu Phát triển: Luận án cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn và số liệu lịch sử giai đoạn 2000 - 2008 phục vụ việc đánh giá chu kỳ phát triển công nghiệp địa phương, đồng thời là tài liệu tham khảo cho việc xây dựng các đề án quy hoạch công nghiệp, chính sách khuyến công và xúc tiến đầu tư.
• Đối với các tỉnh trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Các phân tích về chuỗi giá trị chế biến nông - thủy sản, khai thác tài nguyên và cơ chế phối hợp vùng tại Chương 3 là cơ sở để nghiên cứu thiết lập các liên kết kinh tế liên tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả định nghĩa "phát triển công nghiệp" như thế nào và điểm cốt lõi của định nghĩa này là gì? Tác giả định nghĩa: "Phát triển công nghiệp là sự phát triển đồng bộ các yếu tố tác động đến sự phát triển công nghiệp, bao gồm các yếu tố về quản lý nhà nước... sự phát triển của các yếu tố đầu vào... và sự phát triển của các yếu tố đầu ra... nhằm tăng tỷ trọng giá trị sản lượng công nghiệp trong GDP, góp phần hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước." Điểm cốt lõi là không nhìn nhận công nghiệp một cách tĩnh tại theo ngành thuần túy mà đặt trong hệ thống tương tác đa chiều giữa ba nhóm yếu tố: quản lý vĩ mô, nguồn lực sản xuất đầu vào và thị trường tiêu thụ đầu ra.

2. Luận án khảo sát thực trạng công nghiệp Cần Thơ dựa trên những chuyên ngành cụ thể nào? Luận án tiến hành thu thập số liệu và đánh giá thực trạng trên sáu chuyên ngành công nghiệp địa phương giai đoạn 2000 - 2008, bao gồm: (1) Công nghiệp chế biến nông - lâm - thủy sản và chế biến khác; (2) Công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng; (3) Công nghiệp dệt may và da giày; (4) Công nghiệp khai thác khoáng sản; (5) Công nghiệp cơ khí, điện tử và gia công kim loại; (6) Công nghiệp hóa chất - phân bón.

3. Tình hình thu hút đầu tư vào các khu, cụm công nghiệp TP. Cần Thơ đạt kết quả ra sao tính đến cuối năm 2008? Tính đến cuối năm 2008, các khu và cụm công nghiệp trên địa bàn TP. Cần Thơ đã thu hút được 168 dự án đầu tư còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký đạt 1,372 tỉ USD.

4. Luận án đề xuất những quan điểm cơ bản nào trong việc xây dựng giải pháp phát triển công nghiệp Cần Thơ đến năm 2020? Tác giả đề xuất năm quan điểm nhất quán: (1) Phù hợp với mục tiêu chung và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của thành phố; (2) Huy động nguồn lực trong và ngoài nước; (3) Phát huy lợi thế so sánh đặc thù của thành phố; (4) Đặt trong mối quan hệ liên kết phát triển công nghiệp toàn vùng ĐBSCL; (5) Phát triển một cách bền vững gắn với bảo vệ môi trường.

5. Những trở ngại tự nhiên và thị trường nổi bật nhất tác động đến công nghiệp Cần Thơ được luận án chỉ ra là gì? Về tự nhiên, nền địa chất yếu làm chi phí xây dựng cơ bản tăng cao và hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào KCN còn yếu. Về thị trường, doanh nghiệp địa phương chịu rủi ro biến động giá nguyên nhiên liệu và các rào cản thương mại quốc tế như vụ kiện chống bán phá giá cá tra, tôm và hạn ngạch dệt may từ thị trường Mỹ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thanh Mẫn đã thực hiện việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp, đồng thời phản ánh bức tranh thực trạng công nghiệp địa phương của TP. Cần Thơ qua chuỗi dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2000 - 2008 trên sáu phân ngành chủ lực. Công trình đã làm rõ những điểm nghẽn về hạ tầng địa kỹ thuật, vốn đầu tư, công nghệ và khả năng ứng phó với các rào cản thương mại trong bối cảnh Việt Nam hội nhập WTO. Trên cơ sở năm quan điểm phát triển và các bài học kinh nghiệm quốc tế, luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về đầu vào, đầu ra và hỗ trợ quản lý nhà nước nhằm định hướng phát triển công nghiệp TP. Cần Thơ theo hướng bền vững đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ 1. KHÁI NIỆM VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP 1. Định nghĩa của bách khoa toàn thư Việt Nam về công nghiệp “Công nghiệp là ngành KT quốc dân quan trọng nhất, có ảnh hưởng quyết định đến trình độ phát triển lực lượng sản xuất và năng suất lao động xã hội. Tỷ lệ sản phẩm công nghiệp trong cơ cấu tổng sản phẩm xã hội được xem như chỉ tiêu phản ảnh trình độ phát triển KT xã hội.

Công nghiệp gồm hai nhóm lớn: - Nhóm A (sản xuất tư liệu sản xuất - CN nặng) và - Nhóm B (sản xuất tư liệu tiêu dung - CN nhẹ)”[1]. Định nghĩa của G. Cô-Dơ-Lốp về công nghiệp “Công nghiệp là ngành chủ đạo của nền KT quốc dân, bao gồm toàn bộ các DN (xí nghiệp, công xưởng, nhà máy, trạm phát điện, hầm mỏ v.), chế tạo ra công cụ lao động khai thác nguyên vật liệu và nhiên liệu, chế biến các sản phẩm do nông nghiệp và các ngành khác sản xuất ra. Công nghiệp do hai nhóm lớn hợp thành: sản xuất tư liệu sản xuất và sản xuất tư liệu tiêu dùng.

Công nghiệp chia ra làm công nghiệp khai thác (khai thác than đá, khai thác rừng, khai thác cá v.v…) và CN chế biến (luyện kim, chế tạo cơ khí, dệt, chế biến thực phẩm. Trình độ phát triển của CN quyết định thực lực KT của đất nước, khả năng quốc phòng, trình độ trang bị kỹ thuật cho nền KT quốc dân bằng những công cụ lao động hiện đại, mức năng suất lao động và sự phát triển KT của đất nước ”[94]. Định nghĩa của Hiệp hội kỹ sư Pháp về công nghiệp “Công nghiệp là toàn bộ các hoạt động KT tạo ra của cải vật chất thông qua việc biến đổi nguyên vật liệu. Công nghiệp bao gồm nhiều lĩnh vực cơ bản và nhiều lĩnh vực liên kết khác như thương mại và dịch vụ” [112].

Nhận xét các định nghĩa về công nghiệp * Trong các định nghĩa về công nghiệp được giới thiệu trên có những ưu điểm sau đây: • Xác định được nội dung thành phần của CN là bao gồm các DN (xí nghiệp, công xưởng, nhà máy, trạm phát điện hầm mỏ v. • Nêu rõ được nội dung nhiệm vụ của CN là sản xuất tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng. • Phân loại rõ hai loại CN là CN khai thác và CN chế biến. • Xác định được vai trò, vị trí của CN trong nền KT quốc dân là ngành KT quan trọng nhất, ngành chủ đạo, trình độ phát triển của CN quyết định trình độ phát triển lực lượng sản xuất và năng suất lao động xã hội.

* Một số mặt hạn chế: • Các định nghĩa nêu trên trực tiếp nói về CN như một ngành quan trọng trong cơ cấu KT quốc gia. • Tuy nhiên, khái niệm về phát triển CN còn chưa được làm rõ, bởi vì chưa nêu rõ các yếu tố tác động đến sự phát triển này. • Trên cơ sở nhất trí với khái niệm về CN thuần túy nêu trên tác giả xin mạnh dạng nêu ra những bổ sung khái niệm “phát triển công nghiệp”, làm cơ sở lý luận cho các nội dung phân tích của đề tài dưới đây. Định nghĩa đề xuất của tác giả về phát triển công nghiệp 1/.

Cơ sở đề xuất: • Căn cứ vào định nghĩa về “phát triển kinh tế” của Paul.Samuelson và William D.Nordhaus: “Phát triển kinh tế là sự mở rộng GDP hay sản lượng tiềm năng của một nước” [59]. • Căn cứ vào khái niệm “Bốn bánh xe” – các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hai tác giả nói trên, bao gồm: + Nguồn nhân lực (lao động, trình độ, kỹ thuật, động cơ, khuyến khích). 12 13 • Phối hợp các khái niệm kinh điển trên, tác giả xin mạnh dạn đề xuất định nghĩa về phát triển công nghiệp dưới đây: 2/. Định nghĩa đề xuất của tác giả về phát triển công nghiệp: “Phát triển công nghiệp là sự phát triển đồng bộ các yếu tố tác động đến sự phát triển công nghiệp, bao gồm các yếu tố về quản lý nhà nước như: đường lối, chủ trương; chiến lược, quy hoạch, chính sách, cơ sở hạ tầng, tác động của các khu vực KT khác cũng như sự phát triển của các yếu tố đầu vào trong sản xuất như: vồn đầu tư, nguồn nhân lực, trình độ công nghệ, máy móc thiết bị, khả năng cung ứng nguyên vật liệu, trình độ quản lý và sự phát triển của các yếu tố đầu ra như: nhu cầu thị trường, cơ cấu sản phẩm, cơ cấu chuyên ngành công nghiệp, phân bổ công nghiệp và bảo vệ môi trường.

Phát triển công nghiệp nhằm tăng tỷ trọng giá trị sản lượng công nghiệp trong tổng sản phẩm trong nước (GDP), góp phần hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” 3/. Đóng góp bổ sung trong định nghĩa của tác giả về phát triển công nghiệp: • Xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp, bao gồm yếu tố quản lý nhà nước, yếu tố đầu vào và đầu ra trong sản xuất công nghiệp. • Xác định cụ thể các yếu tố quản lý nhà nước ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp bao gồm: Đường lối, chủ trương, chiến lược, chính sách, quy hoạch phát triển công nghiệp, cơ sở hạ tầng kỹ thuật cùng nhu cầu đòi hỏi của các ngành KT khác như nông nghiệp, dich vụ…. • Xác định cụ thể các yếu tố đầu vào ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp bao gồm: Khả năng về vốn, nguồn nhân lực, trình độ công nghệ, khả năng cung ứng nguyên vật liệu, đặc điểm máy móc thiết bị, trình độ quản lý công nghiệp.

• Xác định cụ thể các yếu tố đầu ra ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp bao gồm: Nhu cầu thị trường, cơ cấu sản phẩm, cơ cấu chuyên ngành công nghiệp, sự phân bố công nghiệp và bảo vệ môi trường. 13 14 • Nêu rõ mục tiêu phát triển công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước là tăng tỷ trọng giá trị sản lượng công nghiệp trong tổng sản phẩm trong nước (GDP). Phân loại công nghiệp Hoạt động công nghiệp rất đa dạng, nên có nhiều cách phân loại công nghiệp dưới đây: • Theo tính chất tác động lên đối tượng lao động có: Công nghiệp chế biến và công nghiệp khai thác. • Theo mức độ thâm dụng vốn và tập trung lao động có: Công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ.

• Theo sản phẩm và ngành nghề có: Công nghiệp dầu khí, công nghiệp ô tô, công nghiệp dệt, công nghiệp năng lượng,… • Theo phân cấp quản lý có: Công nghiệp trung ương và công nghiệp địa phương. • Theo thành phần KT có: Công nghiệp quốc doanh và công nghiệp dân doanh. • Trong cơ cấu ba khu vực KT của một quốc gia bao gồm: Công nghiệp và xây dựng, nông – lâm – ngư – nghiệp và thương mại – dịch vụ; theo phân loại quốc tế, công nghiệp được gọi là “Khu vực 2” trong cơ cấu KT. Đặc điểm về công nghiệp * Sản xuất công nghiệp được biểu hiện ở hai giai đoạn: • Tác động vào đối tượng lao động là môi trường tự nhiên để tạo ra nguyên liệu (Khai thác than, dầu mỏ, quặng kim loại, khai thác gỗ,…) • Chế biến nguyên vật liệu thành tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng (chế tạo máy móc, chế biến lương thực – thực phẩm, chế biến gỗ,…) 14 15 • Trong mỗi giai đoạn lại bao gồm nhiều công đoạn sản xuất phức tạp, có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

• Sản xuất công nghiệp có tính tập trung cao độ; được thể hiện rõ ở việc tập trung tư liệu sản xuất, nhân công và sản phẩm. Trên một diện tích nhất định, có thể xây dựng nhiều nhà máy, thu hút nhiều lao động và tạo ra một khối lượng lớn sản phẩm. • Sản xuất công nghiệp bao gồm nhiều ngành phức tạp, được phân công tỷ mỷ và có sự phối hợp chặt chẽ để tạo ra sản phẩm cuối cùng. Công nghiệp là tập hợp của hệ thống nhiều ngành như khai thác (than, dầu mỏ,…), điện lực, luyện kim, chế tạo máy, hóa chất, thực phẩm,… Các ngành này kết hợp chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm.

Trong từng ngành công nghiệp, quy trình sản xuất cũng hết sức chi tiết, chặt chẽ. Chính vì vậy, các hình thức tổ chức chuyên môn hóa, tập trung hóa, hợp tác hóa và liên hiệp hóa có vai trò đặc biệt trong sản xuất công nghiệp. MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP 1. Yếu tố về quản lý nhà nước 1.

Đường lối, chủ trương, cơ chế phát triển công nghiệp Đường lối, chủ trương phát triển công nghiệp là những chuẩn tắc cơ bản về những phương hướng nhiệm vụ, phương châm, lực lượng, phương thức tổ chức thực hiện về phát triển công nghiệp do Đảng và nhà nước vạch ra nhằm thực hiện mục tiêu phát triển công nghiệp nhất định trong một thời kỳ cụ thể. Đường lối phát triển công nghiệp là cơ sở để hoạch định chính sách, biện pháp thưc hiện trong lĩnh vực hoạt động công nghiệp. Đường lối đúng là nhân tố quyết định phát triển thắng lợi trên tất cả các lĩnh vực hoạt động công nghiệp, quyết định vai trò vị trí của công nghiệp trong hoạt động KT của đất nước. Hoạch 15 16 định đường lối là công cụ quan trọng hàng đầu của Đảng và nhà nước trong phát triển công nghiệp.

Đường lối đúng đắn là kết quả của quá trình nghiên cứu, tìm tòi, vận dụng lý luận vào thực tiển, từ thực tiễn tổng kết thành lý luận, xây dựng thành đường lối và thông qua thực tiển để kiểm nghiệm, bổ sung và hoàn thành đường lối. Trong giai đoạn phát triển hiện nay, đường lối phát triển công nghiệp của Việt Nam nhằm mục tiêu công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Chiến lược, quy hoạch phát triển công nghiệp Chiến luợc là những phương tiện đạt tới những mục tiêu phát triển công nghiệp dài hạn, trong khoảng thời gian là 10 năm trở lên. Chiến lược phát triển công nghiệp gồm có sự phát triển về quy mô (trong và ngoài nước), đa dạng hóa các lĩnh vực hoạt động công nghiệp, phát triển các thành phần sở hữu, đổi mới cơ cấu thị trường, cơ cấu sản phẩm, cơ cấu lao động, đổi mới và hiện đại hóa cơ sở vật chất và kỹ thuật trong công nghiệp, đổi mới công nghệ và bảo vệ môi truờng trong phát triển công nghiệp.

Hiện nay, ngành công nghiệp Việt Nam đang triển khai thực hiện “Chiến lựợc phát triển công nghiệp đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020 [25].