CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUỒN NHÂN LỰC, CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Nguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và sự cần thiết nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 1. Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực là một mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển con người. Đứng về phương diện xã hội thì toàn bộ chiến lược phát triển con người cuối cùng trở thành nguồn nhân lực.
Cho đến nay, khái niệm nguồn nhân lực đang được hiểu theo nhiều quan điểm $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $khác nhau. $ * Theo đánh giá của Liên Hợp Quốc thì nguồn nhân lực bao gồm những người $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $đang làm việc và những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động. $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ * Theo Giáo sư - Viện sĩ Phạm Minh Hạc cùng các nhà khoa học tham gia $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $chương trình KX – 07 thì: “Nguồn nhân lực cần được hiểu là số dân và chất lượng con $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực, phẩm chất và $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $đạo đức của người lao động. Nó là tổng thể nguồn nhân lực hiện có thực tế và tiềm $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $năng được chuẩn bị sẵn sàng để tham gia phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $hay một địa phương nào đó…”.
$ $ $ $ $ * Theo quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam: “Nguồn lực con người là quý $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $báu nhất, có vai trò quyết định, đặc biệt đối với nước ta khi nguồn lực tài chính và $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $nguồn lực vật chất còn hạn hẹp”, đó là “người lao động có trí tuệ cao, tay nghề thành $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo, bồi dưỡng và phát huy bởi nền giáo dục tiên $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $tiến gắn liền với một nền khoa học hiện đại”. $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ Ngoài ra, một số tác giả khác khi nghiên cứu các đề tài về nguồn nhân lực và $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $phát triển nguồn nhân lực Việt Nam cũng đã đưa ra những quan điểm khác nhau về $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ 10 $nguồn nhân lực; theo tôi, khái niệm nguồn nhân lực nên được hiểu một cách ngắn gọn $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $là nguồn lực con người. Điều đó, cũng có nghĩa là khái niệm nguồn nhân lực cần tập $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $trung phản ánh những vấn đề sau đây: $ $ $ $ $ $ $ Một là, xem xét nguồn nhân lực dưới góc độ nguồn lực con người - yếu tố $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $quyết định sự phát triển của xã hội; hai là, nguồn nhân lực bao gồm số lượng và chất $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $lượng, trong đó mặt chất lượng thể hiện ở trí lực, nhân cách, phẩm chất đạo đức, lối $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $sống và sự kết hợp giữa các yếu tố đó; ba là, nghiên cứu về nguồn nhân lực và phát $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $triển nguồn nhân lực nhất thiết phải gắn liền với thời gian và không gian mà nó tồn $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $tại. Từ sự phân tích trên theo tôi, khái niệm nguồn nhân lực nên được hiểu đầy đủ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $như sau : $ $ Theo nghĩa rộng thì nguồn nhân lực bao gồm những người đủ 15 tuổi trở lên $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $thực tế đang làm việc (gồm những người trong độ tuổi lao động và những người trên $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $độ tuổi lao động), những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động nhưng $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $chưa có việc làm (do thất nghiệp hoặc đang làm nội trợ trong gia đình), cộng với $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $nguồn lao động dự trữ (những người đang được đào tạo trong các trường đại học, cao $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $đẳng, trung cấp và dạy nghề…).
$ $ $ $ $ Điều đó có nghĩa là, số lượng và chất lượng nguồn nhân lực được nghiên cứu $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $trên các khía cạnh quy mô, tốc độ tăng nguồn nhân lực, sự phân bố theo vùng, khu $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $vực và lãnh thổ; trong đó, thể lực hay thể chất, bao gồm không chỉ sức khỏe cơ bắp $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $mà còn là sự dẻo dai của hoạt động thần kinh, bắp thịt, là sức mạnh của niềm tin và ý $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $trí, là khả năng vận động của trí lực. Thể lực là điều kiện tiên quyết để duy trì và phát $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $triển trí tuệ, là phương tiện tất yếu để chuyển tải tri thức vào hoạt động thực tiễn, để $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $biến tri thức vào sức mạnh vật chất. Do đó, sức mạnh trí tuệ chỉ có thể phát huy được $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $lợi thế khi thể lực con người được phát triển. $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ Sau thể lực là trí lực thể hiện ở trình độ dân trí, trình độ chuyên môn, là yếu tố $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $trí tuệ, tinh thần, là cái nói lên tiềm lực sáng tạo ra các giá trị vật chất, văn hóa, tinh $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ 11 $thần của con người, vì thế nó đóng vai trò quyết định trong sự phát triển nguồn nhân $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $lực.
Ngoài ra, nói đến nguồn nhân lực cần xét đến các yếu tố nhân cách, thẩm mỹ, $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $quan điểm sống. Đó là, sự thể hiện nét văn hóa của người lao động, được kết tinh từ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $một loạt các giá trị: Đạo đức, tác phong, tính tự chủ và năng động, kỷ luật và tinh thần $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $trách nhiệm trong công việc khả năng hợp tác, làm việc theo nhóm, khả năng hội nhập $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $với môi trường đa văn hóa, đa sắc tộc và các tri thức khác về giá trị của cuộc sống. $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ Để làm sáng tỏ vị trí, chức năng của nguồn lao động và nguồn nhân lực thì cần $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $phân biệt mấy khái niệm sau: $ $ $ $ $ Nguồn lao động là tổng số nhân khẩu có khả năng lao động bao gồm nhân $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $khẩu ở độ tuổi lao động và nhân khẩu ngoài độ tuổi lao động. $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ Nguồn nhân lực (nguồn lực con người) ngày nay đã trở thành một khái niệm $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $công cụ để điều hành thực thi chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội,.
$ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một quốc gia hay một địa $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $phương, tức là nguồn lao động được chuẩn bị (ở các mức độ khác nhau) sẵn sàng tham $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $gia một công việc lao động nào đó, tức là những người lao động có kỹ năng (hay khả $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $năng nói chung), con đường đáp ứng được yêu cầu của chuyển đổi cơ cấu lao động, $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $ $chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.