phần mở đầu, kết luận, danh mục lài liệu tham khả0 và phụ lục, Luận văn đơiợc chia thành 4 chojong. chojơng I: cơ sở lý luận và thực liễn về đói nghè0 và giảm nghè0 sền ving. chojong 2: PhoJơng pháp nghiên cứu. chojơng 3: Thực lrạng giảm nghè0 sền vững lrên địa sàn huyện Thanh Sơn Số hóa bởi Tì rung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www.
vn/ giai đ0ạn 2007-2013. chojơng 4: Mội số giải pháp giảm nghè0 bền vững lrên địa sàn huyện Thanh Sơn, linh Phú Thọ đến năm 2020. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www. vn/ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www.vn/ 10 chojong 1 cO SO LY LUATI VA ThUc TIED VE Dol IGhÈ0 VÀ GIẢM HGhÈ0 bÈII VỮIIG 1.
cơ sở lý luận chung về đói nghè0 và giảm nghè0 bền vững. Lý luận chung về đói nghè0 1. Quan niệm về đói nghè0 * Quan niệm qỉa quốc lễ về đói nghè0 Quan niệm về đói nghè0 hay nhận dạng về đói nghè0 của từng quốc gia hay lừng vùng, lừng nhóm dân coi nhìn chung không có sự khác siệt đáng kẻ, liêu chí chung nhất đề xác định đói nghè0 vẫn là mức †hu nhập hay chỉ tiêu để thỏa mãn những nhu cầu cơ sản của cŨn ngojời. Sự khác nhau chung nhất là thỏa mãn ở mức ca0 hay thấp mà thôi, điều này phụ thuộc và0 trình độ phát triển kinh lế - xã hội cũng nhoỊ ph0ng lục lập quán của lừng vùng, lừng quốc gia.
Tại hội nghị về chống nghè0 đói d0 Ủy san kinh lế - xã hội khu vực châu Á - Thái bình Dolơng (EScAP) lô chức lại bangk0k, Thái Lan (1993), các quốc gia tr0ng khu vực đã thống nhất ca0 và ch0 rằng “TIghè0 là tình trạng một sộ phận dân cơi không đơiợc hơlởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ sản của cỦn ngojời, mà nhữngnhu cầu này đã đojợc xã hội thừa nhận tùy the0 trình độ phát triển kinh lế và phOng lục lập quan cua dia phojong”. có thể xem đây là định nghĩa chung nhất về nghè0, một định nghĩa có lính chất hojớng dẫn về phoJơng pháp đánh giá, nhận diện né! chính yếu, phổ biến về nghè0. các liêu chí và chuẩn mực đánh giá còn để ngỏ về mặt lojợng hóa (định lojợng), sởi nó choỊa lính đến những khác siệt và độ chênh lệch giữa các vùng, các điều kiện lịch sử cụ thể qui định trình độ phái triển ở mỗi nơi. Quan niệm hạt nhân có †r0ng định nghĩa này là ở nhu cầu cơ sản của cŨn ngojời; căn cứ xác định nghè0 là ở chỗ đối với những nhu cầu cơ sản ấy, c0n ngojời không đojợc hojởng và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www.
hội nghị Thojợng đỉnh lhế giới về phái triển xã hội tổ chức lại cDpenhagen - Đan Mạch năm 1995 đoja ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghè0 đói “IIgơiời nghè0 là lát cả những ai mà thu nhập thấp hơn dolới 1 đô la Mỹ mỗi ngày ch0 mỗi TgOjỜI, số liền đojợc c0i nhoi đủ mua những sản phẩm thiết yếu dé tồn tai”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www. vn/ 12 Tuy vậy, cũng có quan niệm khác về nghè0 đói mang lính kinh điển hơn, triết lý hơn của chuyên gia hàng đầu Tổ chức La0 động quốc lế (L0) - ông Asapia Sen, ngojời đojợc giải ITôsen về kinh lễ năm 1998, ch0 rằng “TIghè0 đói là sự thiếu cơ hội lựa chọn tham gia và0 quá trình phái triển của cộng đồng”. Tho vay, xét ch0 còng sự lồn lại của cỦn ngojời nói chung và ngojời giàu, ngojời nghè0 nói riêng, cái khác nhau cơ sản để phân siệt họ chính là cơ hội lựa chọn của mỗi ngojời tr0ng cuộc sông, thông †hojờng nggjời giàu có cơ hội lựa chọn nhiều hơn, ngojời nghè0 có cơ hội lựa chon it hon.
Hgân hàng Thế giới còn đơia ra quan điểm: IIghè0 là một khái niệm đa chiều vojợ† khỏi phạm vi túng thiếu về vật chất. IIghè0 không chỉ gồm các chỉ số dựa lrên thu nhập mà còn sa0 gồm các vấn đề liên quan đến năng lực nhọJ: dinh dojỡng, sức khỏe, giá0 dục, khả năng dễ sị tổn thojơng, không có quyền phát ngôn và không œquyền lực (IIgân hàng Thế giới, 2004). UIIDP (1998) công số một sản sá0 cá0 nhan đề “Khắc phục sự nghè0 khổ của c0n ngojời” đã đơia ra những định nghĩa về nghè0: - Sự nghè0 khổ của c0n ngojời: Thiếu những quyền cơ sản của cỦn ngơiời rEøỊ biết đọc, siết viết, đojợc tham gia và0 các quyết định của cộng đồng và đojợc mudi doøjõỡng tam du. - Sự nghè0 khổ liền lệ: Thiếu thu nhập lối thiểu thích đáng và khả năng chỉ liêu lối thiểu.
- Sự nghè0 khổ cực độ: IIghè0 khổ, khốn cùng, lức là không có khả năng th0ả mãn những nhu cầu lối thiểu. - Sự nghè0 khổ chung: Mức độ nghè0 kém nghiêm trọng hơn đojợc xác định nhơ| sự không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu lơjơng thực và phi lolơng thực chủ yếu, những nhu cầu này đôi khi đơjợc xác định khác nhau ở nojớc này hOặc nojớc khác. Số hóa bởi Tì rung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www. vn/ 13 Tuy có nhiều quan niệm khác nhau về đói nghè0, nhơIng nhìn chung các quan niệm đó đều phản ánh sa khía cạnh của ngojời nghè0: Không đojợc thu hojong những nhu cầu cơ sản ở mức độ lối thiểu dành ch0 c0n ngojời; có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dan co; thiếu cơ hội lựa chọn, tham gia tr0ng quá trình phát triển cộng đồng.
có hai dạng nghè0 (Lê Xuân bá, 2001): Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www. vn/ 14 - 1Ighè0 tuyệt đối, là tình trạng một sộ phận dân cơi không đojợc hojởng và thỏa mãn nhu cầu cơ sản, lối thiểu để duy trì cuộc sống. IThu cầu cơ sản, lối thiểu đó là mức sả0 đảm lối thiểu về ăn, mặc, nhà ở, nơiớc sinh h0al, y 16, giá0 dục, vệ sinh méitrojong, hojong thy van hoa, thong tin, liếng nói lr0ng cộngđồng. - Ighè0 laqơng đi, là tình trạng một sộ phận dân cơi có mức sống dojới mức trung sình của cộng đồng ở một thời kỳ nhất định.
Khái niệm nghè0 có thể thống nhất về mặt định lính s0ng không thể thống nhất về mặt định lojợng. bởi vì mỗi quốc gia khác nhau thì mức sống của ngơiời dân cũng khác nhau hOặc ngay †r0ng một quốc gia mức sống giữa các vùng, miền cũng có sự khác nhau. hơn nữa mặt định lojợng của mức nghè0 cũng siến động the0 thời gian loJơng ứng với sự siến động về sự phát triển kinh lế - xã hội của quốc gia đó. D0 vậy, mỗi quốc gia đã xây dựng mội †hojớc đ0 mức độ đói nghè0 riêng thông qua những liêu chí cụ thể đojợc xác định gọi là chuẩn nghè0 và lấy đó làm cơ sở xác định †ỷ lệ nghè0 đói của quốc gia.
Tỷ lệ nghè0: Là †ÿ lệ phần trăm số ngojời h0ặc số hộ có mức sống thấp hơn chuẩn nghè0 tr0ng lổng số ngojời hOặc số hộ đojợc nghiên cứu (Vũ coJơng và Phạm Văn Vận, 2005). Tr0ng đó mức sống đojợc đ0 sằng các those d0 nho sau: Thdgớc ä0 đơn chiểu, thojớc đ0 này đ0 khía cạnh về kinh lế của mức sống và đojợc lính the0 †hu nhập h0ặc chỉ liêu sình quân đầu ngơjời của hộ gia đình từ œ cuộc điều tra lhu nhập, chỉ liêu h0ặc điều lra mức sống hộ gia đình. các nojớc lựa chọn †hu nhập làm †hojớc đ0 đơn chiều mức sống ch0 rằng: Thu nhập phản ánh Thực chất mức sống của các hộ gia đình hơn là chỉ liêu. các nojớc chọn chỉ liêu làm thơjóc đ0 đơn chiều mức sống lại ch0 rằng độ chính xác của số liệu chỉ liêu điều lra thojờng ca0 hơn s0 với số liệu điều tra về thu nhập, mức chỉ liêu phản ánh thực chat mức sống của các hộ gia đình hơn là thu nhập.
Tr0ng khi †hu nhập thojờng có lính ôn định không ca0 tr0ng mội thời kỳ nhất định. Trên thực lế là có thể kiểm s0ᆠđojợc chất loiợng số liệu thu nhập hơn số liệu chỉ liêu của các hộ nghè0. Thơing tyđiều kiện nhất định mà mỗi quốc gia sẽ lựa chọn thu nhập h0ặc chỉ liêu Số hóa bởi Tì rung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www. vn/ l5 lam thojéc dO đề xác định fi lệ đói nghè0 của quốc gia mình.
Thao d0 da chiều, thơjớc đÖ đa chiều xem xét mức sống của dân cơi một cách đầy đủ, 10àn diện hơn. Ió đ0 lojờng mức sống cả mặt kinh lề lẫn chất lojợng cuộc sống Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www. vn/ 16 the0 các chiều khác nhau nhơi: Tình trang phi liền lệ, tình trang dễ sj tôn thojong, rủi 10, quyền tự d0, bỊ gại ra ng0ài lề xã hội, bị phân biệt đối xử, bị vi phạm quyền cŨn TĐGIỜI. Tóm lại, hai thơjớc đ0 đơn chiều và đa chiều về đói nghè0 đều có những gu, nhojợc điểm hay tác động đến giảm nghè0 khác nhau.
Thojớc đ0 nghè0 đơn chiều giải quyết các vấn đề về nghè0 một cách ngắn hạn tr0ng khi †hojớc đ0 đa chiều giải quyết nghè0 tr0ng dài hạn. * Quan niệm của Việt Iam về đói nghè0: Về cơ sản Việt Iam thống nhất với khái niệm chung về đói nghè0 đ0 hội nghị chống đói nghè0 khu vực châu Á - Thái bình DoJơng (EScAP) lỗ chức lại bangk0k, Thái Lan và0 tháng 9 năm 1993: “IIghè0 là tình trạng một sộ phận dân co không đojợc holởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ sản của cŨn ngojời, mà những nhu cầu này đã đojợc xã hội thừa nhận tùy the0 trình độ phát triển kinh 4é và phOng lục lập quán của địa phoJơng”. IIghè0 của Việt Ilam đang đojợc nghiên cứu là nghè0 luyệt đối, thoiớc đ0 đói nghè0 mà Việt [lam đang áp dụng là cách liếp cận đơn chiều. Tr0ng những năm gần đây đã có một số nghiên cứu liếp cận nghè0 the0 thơiớc đ0 đa chiều.
chuẩn nghè0 và qác liêu chí đánh giá - Khái niệm chuẩn nghè0: chuân nghè0 là mức †hu nhập (h0ặc chỉ liêu) bình quân đầu ngojời mà một quốc gia quy định dòng làm liêu chuẩn để xác định ngơời nghè0 h0ặc hộ nghè0 (bộ LĐ-Tb&Xh, 2005). The0 đó, những ngơjời hOặc những hộ có thu nhập (hOặc chi liêu) sình quân đầu ngơjời thấp hơn chuẩn nghè0 đơiợc đilà ngoJời nghè0 hOặc hộ nghè0. - qícliêu chí đánh giá: Để xác định chuân nghè0 có nhiều liêu chí, chuẩn mực đánh giá khác nhau. Trên thế giới ngơiời †a lấy những chỉ liêu: chất lojợng cuộc sống (PQL]), chỉ liêu phát trién On ngooi (ADD, chỉ liêu nhu cầu dinh dojỡng, chỉ liêu thu nhập quốc dan sinh Số hóa bởi Tì rung tâm Học liệu - ĐHTN hiIp:/www.
vn/ 17 quân lĩnh the0 đầu ngojời dé làm các liêu chí xác định chuẩn nghè0 (IIgân hàng Thế giới, 2000).