CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNGKHOÁNTẠI CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1Lý luận chung về hoạt động môi giới chứng khoán tại công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm và đặc trưng của hoạt động môi giới chứng khoán 1.1 Khái niệm Khi TTCK phát triển đến một mức độ nhất định, các nhu cầu giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư trở nên phức tạp, lượng người tham gia vào thị trường đông hơn. Tuy nhiên, sự hiểu biết về TTCK là khác nhau, có những người là chuyên gia, đồng thời lại cũng có những người sự hiểu biết tối thiểu để lựa chọn chứng khoán và thời cơ đầu tư đều không có. Điều này đặt ra một yêu cầu thiết yếu là phải có trung gian để nhằm bảo đảm sự công bằng và bình đẳng giữa mọi người tham gia trên thị trường này và bảo đảm lợi thế ngang bằng trong giao dịch. Cùng với các thế mạnh về chuyên mônnghiệp vụ, về cách thức tiếp cận những nguồn thông tinqua hoạt động môi giới, CTCK có thể cung cấp cho các nhà đầu tư những thông tin thiết yếu, những lời khuyên, những ý tưởng đầu tư và từ đó giúp cho nhà đầu tư thực hiện các giao dịch chứng khoán theo cách có lợi nhất.
Có thể nói, hoạt động MGCK là hạt nhân của TTCK. Hoạt động môi giới phát triển sẽ tạo đà góp phần thúc đẩy phát triển cho TTCK. Điều này khởi nguồn từ nguyên tắc chủ đạo với hoạt động của thị trường là chỉ dựa vào các hoạt động giao dịch được cấp phép giữa những người trung gian làm nghề MGCK. Theo văn bản số 62/2010-QH12 về việc “Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán” ban hành ngày 24/11/2010 sửa đổi Khoản 20, Điều 6 Luật Chứng khoán 2006 quy định:”MGCK là việc làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng ”.
Khái niệm MGCKcủa Hiệp hội những nhà kinh doanh chứng khoán (NASD) 7 gồm các ý sau: Là một cá nhân hay tổ chức tính phí hoặc hưởng hoa hồng cho việc thực hiện lệnh mua hoặc bán cho một cá nhân hay một tổ chức khác. Là hoạt động của công ty MGCK khi hoạt động như một đại lý cho khách hàng và hưởng hoa hồng cho dịch vụ thực hiện. Người tham gia vào việc thực hiện giao dịch chứng khoán vì lợi ích của những người khác, trừ ngân hàng. Với cách thức tiếp cận như vậy, hiểu theo nghĩa rộng, người MGCK là những người trung gian mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng, mua bán trung gian chứng khoán bằng vốn của mình, và là người bảo lãnh phát hành cho các tổ chức phát hành chứng khoán.
Người MGCK có thể hoặc là tổ chức tài chính thuộc khu vực kinh tế tư nhân với hai hình thức công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc là các tổ chức tài chính quốc doanh. Có thể nói việc hình thành và phát triển nghề MGCK là một tất yếu khi CTCK phát triển ở một trình độ cao và khi sản phẩm, dịch vụ ngày càng phong phú đa dạng về số lượng cũng như chủng loại. Khi đó, nhà đầu tư sẽ càng cần hơn những người môi giới có thể cung cấp đem lại cho họ những thông tin cần thiết, những lời khuyên mang tính chiến lược, những ý tưởng đầu tư mới mẻ và giúp cho họ đầu tư theo một hướng hiệu quả nhất. Từ yêu cầu thực tiễn đó, đòi hỏi hoạt động MGCK phải được phát triển ở trình độ cao, mang tính chuyên nghiệp, nói cách khác là trở thành nghề MGCK.
Như vậy, có thể hiểu nghề MGCK là hoạt động nghiệp vụ trong sự tương tác giữa công ty môi giới, nơi cung cấp phương tiện vật chất, pháp lý, tổ chức và nhân viên môi giới - người trực tiếp giao dịch với khách hàng. Một CTCKmuốn thực hiện nghiệp vụ MGCK cần phải đáp ứng hai điều kiện, đó là điều kiện về vốn và điều kiện về nhân lực. - Điều kiện về vốn: theo Điểm a, Khoản 1, Điều 71 Nghị định 58/2012NĐ-CP 8 quy định về vốn pháp định đối với nghiệp vụ chứng khoán là 25 tỷ đồng Việt Nam. - Điều kiện về nhân lực: Để thực hiện hoạt động MGCK CTCK cần có những nhân viên hành nghề MGCK.
Theo Khoản 1 Điều 4 Quyết định 15/2008/QĐ-BTC về việc ban hành “Quy chế hành nghề chứng khoán”, và Thông tư 147/2012/TT- BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của “Quy chế hành nghề chứng khoán”để được hành nghề MGCK, cá nhân phải được Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cấp Chứng chỉ hành nghề MGCK.2 Đặc trưng của hoạt động môi giới chứng khoán MGCK là một trong những nghiệp vụ cơ bản đối với một CTCK. Hoạt động này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc tạo dựng hình ảnh cho công ty và thu hút khách hàng. Khác với các hoạt động tài chính khác, môi giới có những đặc trưng riêng biệt của mình. Đó là: - Hoạt động môi giới dẫn đến xung đột lợi ích giữa CTCK, người môi giới và khách hàng.
Vai trò quan trọng của CTCK chính là làm trung gian giữa các nhà đầu tư mua và bán chứng khoán. Vì vậy, khi CTCK tham gia vào việc kinh doanh với mục tiêu cũng vì lợi nhuận thì sẽ xảy ra mâu thuẫn giữa công ty và nhà đầu tư. Do vậy, CTCK cần phải tuân thủ những quy định sau: + Ưu tiên khách hàng: CTCK phải đặt lợi ích của khách hàng lên trên hết. Đó là, công ty phải cung cấp thông tin cho khách hàng một cách chính xác, trung thực và kịp thời nhất,bảo đảm ưu tiên lệnh giao dịch của khách hàng trước lệnh giao dịch của công ty.
+ Tách biệt hoạt động tự doanh và hoạt động MGCK: CTCK cần phải tách biệt hai hoạt động này về quy trình nghiệp vụ, về nhân sự và quan trọng hơn cả là tách biệt về nguồn vốn của khách hàng đối với công ty. - Người MGCK phải luôn đặt đạo đức nghề nghiệp lên hàng đầu. Họ không chỉ là người trung gian giao dịch mua bán chứng khoán cho khách hàng mà họ còn là những người tư vấn, giải thích đúng đắn mọi tình hình, đặc điểm, khuynh hướng 9 biến động giá của từng loại chứng khoán và có những lời khuyên giá trị cho nhà đầu tư. Người MGCK cần phải tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và các quy tắc ứng xửtrong môi giới: + Phải công bằng, trung thực trong hoạt động môi giới: phải ưu tiên lợi ích của khách hàng; tôn trọng tài sản và bảo vệ quyền lợi của khách hàng; phải cung cấp thông tin đầy đủ chính xác cho khách hàng.
+ Phải cẩn trọng khi hành nghề; phải hiểu rõ khách hàng về thông tin cá nhân cơ bản, về tình hình tài chính, mục tiêu đầu tư, trên cơ sở đó phải tư vấn phù hợp cho khách hàng. + Phải bảo mật: Bảo quản tài liệu, hồ sơ cho khách hàng; không sử dụng thông tin của khách hàng dưới mọi hình thức. + Hoạt động phải mang tính chuyên nghiệp: Nhân viên thực hiện theo đúng yêu cầu của khách hàng, tuân thủ theo quy định về nghiệp vụ và các quy định khác của công ty. Nhân viên môi giới phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ để mang lại cho khách hàng những sản phẩm tốt nhất.
- Khi tham gia trên thị trường thì nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm về kết quả đầu tư của mình. Hoạt động môi giới của CTCK chỉ đóng vai trò là cầu nối giữa các nhà đầu tư với nhau, giúp cho các nhà đầu tư thực hiện quyết định giao dịch của mình và không phải chịu trách nhiệm về kết quả đầu tư.2 Nội dung và nguyên tắc hoạt động môi giới chứng khoán 1.1 Nội dung Thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán, các CTCK không những đảm nhận vai trò trung gian giao dịch mua bán chứng khoán cho khách hàng, mà còn là nhà tư vấn hướng dẫn đầu tư, chăm sóc khách hàng bằng những dịch vụ đa dạng và tiện ích của mình. Nội dung hoạt động MGCK bao gồm các hoạt động chủ yếu sau: Tư vấn khách hàng + Một trong các yếu tố làm nên sự thành công trong quá trình đầu tư của nhà 10 đầu tư là khả năng nắm bắt, cập nhật, thẩm định và phân tích thông tin. Nhưng không phải nhà đầu tư nào cũng có thời gian, khả năng phân tích, thẩm định thông tin và hệ thống thông tin thị trường.
Dù thông tin có được công bố một cách minh bạch đến đâu thì nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân khó có thể nắm bắt một cách kịp thời và đầy đủ nhất. Nhờ lợi thế chuyên môn hóa của mình, các CTCK sở hữu nguồn thông tin phong phú và đáng tin cậy, đã được thẩm định và phân tích bởi những chuyên gia. Do vậy, họ có thể thực hiện tư vấn đầu tư, giúp cho nhà đầu tư đưa ra những quyết định đúng đắn. + Trong quá trình tiếp cận và tư vấn khách hàng, nhân viên môi giới vừa đưa ra những ý kiến tư vấn vừa cố gắng nắm bắt những thông tin về khách hàng như: thu nhập, tình hình tài chính, khả năng chịu đựng rủi ro.từ đó nhân viên môi giới sẽ đưa ra được những lời tư vấn hiệu quả, phù hợp với mỗi khách hàng.
Thực hiện lệnh giao dịch của khách hàng + Khi khách hàng quyết định đặt lệnh giao dịch, lệnh đó sẽ được chuyển tới bộ phận môi giới giao dịch. Khách hàng có thể đặt lệnh trực tiếp ở quầy giao dịch bằng cách ghi vào phiếu lệnh, hoặc đặt lệnh gián tiếp qua internet, fax,điện thoại,. Nhân viên môi giới sẽ có nhiệm vụ giải thích cho khách hàng về nguyên tắc khi đặt lệnh, nguyên tắc khớp lệnh để tránh những sai sót dẫn đến thiệt hại không đáng có cho khách hàng. + Khi nhận được lệnh, nhân viên môi giới phải kiểm tra tính chính xác của các thông số trên lệnh: giá, số lượng, mã số tài khoản, tên khách hàng,.và đặc biệt phải kiểm tra xem khách hàng có đủ số chứng khoán trong tài khoản (đối với lệnh bán) và có đủ số tiền ký quỹ (đối với lệnh mua).
+ Các thao tác kiểm tra, nhận lệnh, truyền lệnh phải được nhân viên môi giới thực hiện theo một trình tự quy định để bảo đảm lệnh của khách hàng được thực hiện chính xác, hạn chế tối đa những sai sót có thể diễn ra. Cuối cùng nhân viên môi giới sẽ thông báo kết quả tới khách hàng. 11 Chăm sóc khách hàng + Các CTCK luôn quan tâm đến việc duy trì một mối quan hệ thân thiết, lâu dài với khách hàng. Công ty không chỉ đơn thuần thực hiện lệnh của khách hàng mà còn giúp quản lý tài khoản, thực hiện quyền và lợi ích liên quan đến chứng khoán của khách hàng.